kategoriler arşivleri - Page 7 of 40 - Çoban Gümrük Denetim

TAKAS-MAL MUKABİLİ ÖDEME

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 30 December 2025. Posted in kategoriler. Leave a Comment

TAKAS-MAL MUKABİLİ ÖDEME

18.12.2025

BİLGİ NOTU

Sayı: 19

Konu: Ödeme şekilleri ve takas.

I- KONUYA İLİŞKİN BAZI MEVZUAT HÜKÜMLERİ

Bilindiği üzere, 2013/21 sayılı Genelge’de bankacılık sisteminin kullanılmadığı veya kullanılamadığı durumlarla sınırlı ve bu ülkelerle yapılan ticarete mahsus olmak üzere, ödeme şeklinin takas olarak beyan edildiği hallerde Genelge’de belirtilen şartların yerine getirilmesi kaydıyla KKDF kesintisinin yapılmayacağı hususu düzenlenmiştir. Söz konusu şartlar içinde;

“- Takas işlemi kapsamında yapılan ithalatlarda KKDF tutarı için 4458 sayılı Gümrük Kanununun 202’inci maddesi çerçevesinde teminat verilmesi,

– Takas işlemlerinin, takas dilekçesinde belirtildiği şekilde gerçekleştirildiğinin; takasa ilişkin ithalat ve ihracatların aynı gümrük müdürlüğünden yapılması halinde ilgili gümrük müdürlüğünce, farklı gümrük müdürlüklerinden yapılması halinde Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerince tespit edilmesi,

Hususları düzenlenmiştir. Söz konusu Genelge hükümleri, takas işlemlerinde ihracatın önce yapılması durumuna göre; yapılan ithalatlarda KKDF için teminat alınmayacağı ve işlemlerin farklı gümrük idarelerinde yapılması durumunda YGM raporunun aranmayacağı şeklinde yorum ve uygulamalara imkan vermeyecek şekilde açık ve anlaşılırdır.

Bilgi edinilmesi ve takas işlemlerinin 2013/21 sayılı Genelge hükümleri doğrultusunda gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

– 12/05/1988 tarihli ve 88/12944 sayılı Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) hakkında Kararnameye ilişkin 6 Sıra no.lu Tebliğin 3 üncü maddesinin 12 numaralı bendinde Takas, fon kesintisi yapılmayacak işlemler arasında sayılmıştır. Takas ödeme şekli beyan edilen ithalat ve ihracat işlemlerinin takibinin yapılmasına ilişkin aşağıda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak işlem tesis edilmesi halinde söz konusu takas işlemlerinde KKDF kesintisi yapılmayacaktır.

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net; sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
Tel: 0505 5198841- 05304602418

A. Takas İşlemlerinin Yürütülmesi

1. Takas işleminde tarafların aynı gerçek veya tüzel kişi olması,

2. Ek (1)’te bir örneği yer alan Takas İşlemleri Takip Başvuru Formunun ithalat veya ihracat işleminin yapılacağı ilk gümrük idaresine muhatap olarak elektronik ortamda doldurulması,

3. Takasa ilişkin sözleşmenin (Takas sözleşmesinin ithal ve ihraç edilecek eşyanın cinsini, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonunu, miktarını, birim fiyatını, toplam değerini ve sözleşme süresini içermesi gereklidir.) aslı ve yeminli tercüman tarafından yapılan Türkçe çevirisinin takas izni talep edilen gümrük idaresine verilmesi,

4. Takas İşlemleri Takip Başvuru Formunun gümrük idaresince uygun bulunması halinde, gümrük idaresince verilen onay kodunun, bu kapsamda tescil edilecek tüm beyannamelere kaydedilmesi,

5. Takasa ilişkin ithalat ve ihracat beyannamelerinde ödeme şeklinin “ Özel Takas” olarak beyan edilmesi,

6. Takas işlemi kapsamında yapılan ithalatlarda KKDF tutarı için 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 202.maddesi çerçevesinde teminat verilmesi,

7. Eşya ihracatının önce yapılması halinde, ilk ihracat beyannamesinin tescil tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde takas işlemlerinin tamamlanması,

8. Eşya ithalatının önce yapılması halinde, ilk ithalat beyannamesinin tescil tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde takas işlemlerinin tamamlanması,

9. Takas işlemlerinin, Takas İşlemleri Takip Formunda belirtildiği şekilde gerçekleştirildiğinin; takasa ilişkin ithalat ve ihracatların aynı gümrük müdürlüğünden yapılması halinde ilgili gümrük müdürlüğünce, farklı gümrük müdürlüklerinden yapılması halinde Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerince tespit edilmesi,

Gerekmektedir.

B. Teminat İşlemleri

Takasa ilişkin ithalat ve ihracatların aynı gümrük müdürlüğünden yapılması halinde, söz konusu takas işlemine konu ithalat ve ihracatın firma beyanı doğrultusunda gerçekleştirildiğinin gümrük idaresince anlaşılmasını müteakip alınan teminatlar çözülecektir.

Takasa ilişkin ithalat ve ihracatların farklı gümrük müdürlüğünden yapılması halinde; Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerince hazırlanan tespit raporunun Gümrük Müdürlüğünce uygun bulunması durumunda söz konusu rapor, takas işlemleri kapsamında yapılan ithalatlarda teminata bağlanan KKDF’nin çözümünü teminen ithalat yapılan diğer gümrük müdürlüklerine gönderilecektir.

Diğer taraftan, ihracatın tamamen veya kısmen gerçekleştirilmemesi halinde ise ithalatın ihracatı aşan kısmı için KKDF ile buna bağlı diğer alacakların tahsili gerekmektedir.

C. Geçiş Hükümleri

İlgide kayıtlı Genelge kapsamında ödeme şekli “Özel Takas” beyan edilerek tescil edilmiş ancak iş bu Genelgenin yayım tarihi itibariyle işlemleri tamamlanmamış ithalat ve ihracat beyannamelerine ilişkin olarak bahse konu Genelge kapsamında işlem yapılmaya devam edilecektir.

Bu Genelgenin yayım tarihinden önceki 1 yıl içinde ilgide kayıtlı Genelge çerçevesinde imzalanmış olan takas sözleşmeleri kapsamında gerçekleştirilen ödeme şekli “Özel Takas” olarak beyan edilen ithalat ve ihracat işlemlerine ilişkin olarak Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerince tespit raporu düzenlenmesi ve hazırlanan bu tespit raporunun gümrük idaresince uygun bulunması halinde işbu Genelge hükümleri çerçevesinde işlem tesis edilecektir.

Genelge hükümlerinin uygulanmasını gerektiren işlemlere ilişkin diğer düzenlemelerde ilgide kayıtlı Genelgeye yapılan atıflar iş bu Genelgeye yapılmış sayılacaktır…”

İndirim Ve Mahsup İşlemleri

– (1) 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 7 nci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen [1) İhracatla ilgili navlun, sigorta primi, komisyon, ardiye, depolama, antrepo, gümrük resmi, harç ve faktoring masrafları ile uluslararası para piyasalarında geçerli faiz oranlarını geçmemek üzere iskonto giderleri gibi masraflar için yapılacak indirimler ile konsinyasyon yoluyla ihraç edilen mallarla ilgili nakil, muhafaza, bakım ve fümügasyon, rafa (maniplasyon), satış ve benzeri masrafların ihracat bedelinden mahsubu veya görünmeyen işlemlere ilişkin hükümler çerçevesinde döviz transferi talepleri bankalarca incelenip sonuçlandırılır.
2) Ticari teamüllerin gereği olarak satış akdinde veya akreditiflerde ayrıca varış yerinde tartı ve analiz yapılması şartı bulunuyorsa, tartı ve analiz sonucunda tespit edilen vezin noksanlığı veya kalite farkı ile ekspertiz ve tahkim ücretleri ve rafa (maniplasyon) masraflarının (hariçteki gözetme şirketleri ücretleri dahil) mal bedelinden mahsubu veya görünmeyen işlemlere ilişkin hükümler çerçevesinde döviz transferi talepleri bankalarca incelenip sonuçlandırılır.] indirim ve mahsup işlemleri aracı bankalarca sonuçlandırılır.

(2) Aynı maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan giderlerin ihracat bedelinden indirilmesi veya mahsup edilmesi sebebiyle ihracat bedelinin bu giderler kadar eksik gönderilmesi halinde bu durum aracı bankaya belgelendirilir. Düzenlenen İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) üzerine söz konusu giderlerin türü ve tutarıyla ilgili not konulur.

(3) İhracat bedelinin mahsuben ödemede kullanılabilmesi için mahsup talebinin bedel getirme süreleri içinde veya bu Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 27 nci maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da 29.maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde yapılması gerekir.

(4) İthalat bedellerinin ihracat bedelinden mahsup işleminde kullanılabilmesi için ithalat konusu malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında azami 180 gün olması gerekir. Ancak, bu maddenin yedinci fıkrasında belirtilen Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihraç edilecek bir ürün için ihracat öncesi yapılan ithalatta, ithal edilen malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında 180 günden fazla süre bulunması halinde dahilde işlem izni için (Dahilde İşleme İzin Belgesi, Dahilde İşleme İzni) Ticaret Bakanlığınca verilen sürenin (söz konusu sürenin ilgili mevzuat hükümlerince uzatılması halinde verilen ek süre de dahil olacak şekilde) mahsup işlemlerinin yapılmasında ihraç ve ithal arasındaki azami süre olarak dikkate alınması mümkündür.

(5) Gemi ve uçak alımı için yurt dışından sağlanan kredilerin ihracat bedeli dövizlerle mahsuben ödenmesinde; ihracat bedelinin, kredinin teminatı olan ipoteğin çözülerek kredinin ödenmesi sebebiyle muhabir hesaplarına alacak verilemediği hallerde, kredi kullandıran yurt dışındaki kuruluşun kredi borcunun ödendiğine dair yazılı beyanı ile ipoteğin terkin edildiğini gösteren sicil kaydının bedel getirme süreleri içinde ihracata aracılık eden bankaya ibrazı kaydıyla ihracat hesabı yazılı beyanda belirtilen tutar kadar kapatılır.

(6) Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde veya bu Genelgenin 27 nci maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da 29 uncu maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde kalınması kaydıyla, ilgili GB’lerin birer örneği/GB bilgilerinin bankalara ibrazı durumunda mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubu mümkündür. Ancak mahsup sonrası kalan tutar için bu Genelgenin 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır.

(7) Dâhilde İşleme Rejimi kapsamında yurt dışından geçici olarak ithal edilen ve işçilik uygulanarak ihraç edilen mallara ilişkin işlemlerde ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, ilgili Gümrük Beyannamelerinin (GB) birer örneğinin, GB bilgilerinin bankalara ibrazı durumunda tarafların aynı kişiler olması şartı aranmaksızın mal ihraç ve ithal bedellerinin yurda getirilmesine gerek kalmadan bankalarca mahsubu mümkündür. Ancak mahsup sonrası kalan tutar için bu Genelgenin 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır.

(8) Mahsuben ödemede kullanılacak döviz cinsi ile mahsuben ödenecek (transfer edilecek) gidere ilişkin döviz cinsinin farklı olması halinde mahsuben ödenecek azami tutar mahsup tarihindeki Merkez Bankası çapraz kurları esas alınmak suretiyle tespit edilir.

(9) Aracı ihracatçı vasıtasıyla yapılan ihracatta, ihracat bedeli, ihracatçının onayı ile imalatçının veya tedarikçinin bu maddede sayılan bütün döviz giderlerinin mahsuben ödenmesinde kullanılabilir.

(10) Aynı GB’de kayıtlı imalatçı/tedarikçi firma ile ihracatçı firmanın grup firması olması durumunda, ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması ve ihracatçının yazılı onayının alınması kaydıyla, ihracat bedeli imalatçı/tedarikçi firmanın yaptığı ithalata ilişkin bedellerin mahsuben ödenmesinde kullanılabilir.

(11) Yurt dışından emtia/eşya kredisi kullanan ihracatçıların bankalara teminat olarak verdikleri stoklarının ihracatında, ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması ve ilgili kredi sözleşmesinin ve kredi ödemesini tevsik edici belgelerin bankalara ibrazı kaydıyla, ihracat bedellerinin söz konusu emtia kredisi ödemeleri ile mahsup edilmesi durumunda, mahsup edilen tutarların yurda getirilmesi zorunlu değildir. Ancak mahsup sonrası kalan tutar için bu Genelgenin 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır.

(12) İhracatçılar tarafından yurt dışındaki iştiraklerine gerçekleştirilen ihracata ilişkin bedellerin ihracatçının aynı iştirakine söz konusu ihracatın fiili ihraç tarihinden sonra sermaye olarak ilave edilecek tutar ile mahsubunda, ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması ve

İthalatçının ihracatçının iştiraki olduğuna ilişkin ilgili ticaret sicil kayıtlarının,
İthalatçının bahse konu ihracat bedellerinin sermayeye eklendiğine/ekleneceğine ilişkin sermaye artırım tutarını içeren yazılı beyanının,
Sermaye artırımının henüz gerçekleştirilmemiş olması halinde ithalatçı firmanın yönetim kurulunun sermaye artırımı kararının,
Sermaye artırımının gerçekleştirilmiş olması halinde ise sermaye artırımına ilişkin tescil belgesinin,

İbraz edilmesi kaydıyla, ihracat bedelinin mahsup edilen kısmının yurda getirilmesi zorunlu değildir. Mahsup sonrasında kalan tutar için bu Genelgenin 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır. Mahsup işlemi gerçekleştirildiğinde, sermaye artırımı henüz gerçekleşmemiş ise sermaye artırımına ilişkin tescil belgesi yönetim kurulunun sermaye artırımı kararı tarihinden itibaren üç ay içinde mahsup işlemini gerçekleştiren bankaya ibraz edilir. Söz konusu tescil belgesinin bankaya ibraz edilmemesi halinde mahsup edilen tutar banka tarafından yurda getirilmeyen ihracat bedeli olarak değerlendirilir. Açık kalan ihracat hesabının süresi içinde kapatılmaması halinde, aracı banka tarafından Genelge’nin 29 uncu maddesinin birinci fıkrası kapsamında gerekli bildirimlerde bulunulur.

(13) Gemi ihracatına ilişkin gemi yapım sözleşmesinin ifası kapsamında ve söz konusu sözleşme süresi içerisinde ilgili ithalatın gemi yapımı için gerçekleştirildiğinin satış sözleşme, kesin veya proforma fatura, GB örneği/GB bilgileri, banka hesap özeti gibi belgelerle aracı bankaya tevsik edilmesi ve ihracatçıdan söz konusu ithalat bedellerinin başka bir ihracat bedelinin mahsubunda kullanılmadığına ve kullanılmayacağına ilişkin yazılı beyan alınması koşuluyla söz konusu ithalat bedellerinin gemi ihracatına ilişkin bedellerden mahsubu mümkündür.

(14) Kıymetli madenler aracı kuruluşları tarafından aracılık edilen işlenmemiş kıymetli madenler ithalinde;

a) İthalata ilişkin GB’de ihracatçının ve/veya ilgili ihracata ilişkin GB tarih ve sayı bilgilerine yer verilmesi,
b) İthalatın ödeme şeklinin “bedelsiz” olarak Gümrük İdarelerine beyan edilmesi,
c) İlgili ihracat işleminin GB bilgilerini, yapılan ithalatın standart işlenmemiş altın türünden karşılığını ve bunun Borsa İstanbul A. Ş.’nin Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında gerçekleşen fiili ithal tarihindeki günlük ortalama fiyat ile hesaplanan döviz cinsinden karşılığını içeren ve Borsa İstanbul A. Ş. tarafından onaylanan yazılı beyanın kıymetli madenler aracı kuruluşunca sunulması,
ç) Kıymetli madenler aracı kuruluşu ile ilgili ihracatçı arasında düzenlenmiş olan aracılık sözleşmesinin bir örneğinin sunulması,
d) Söz konusu ithalata ilişkin tutarların başka bir ihracat bedelinin mahsubunda kullanılmadığına ve kullanılmayacağına ilişkin yazılı beyanın sunulması,

Koşuluyla söz konusu ithalata ilişkin kıymetli madenler aracı kuruluşu tarafından bildirilen tutarların ihracat bedelinden Bankalarca mahsubu mümkün olup mahsup edilen tutarların yurda getirilmesi zorunlu değildir.

İhracat Bedelinden İndirimler

– (1) İhracatla ilgili navlun, sigorta primi, komisyon, ardiye, depolama, antrepo, gümrük resmi, harç ve faktoring masrafları ile uluslararası para piyasalarında geçerli faiz oranlarını geçmemek üzere iskonto giderleri gibi masraflar için yapılacak indirimler ile konsinyasyon yoluyla ihraç edilen mallarla ilgili nakil, muhafaza, bakım ve fümügasyon, rafa (maniplasyon), satış ve benzeri masrafların ihracat bedelinden mahsubu veya görünmeyen işlemlere ilişkin hükümler çerçevesinde döviz transferi talepleri bankalarca incelenip sonuçlandırılır.

(2) Ticari teamüllerin gereği olarak satış akdinde veya akreditiflerde ayrıca varış yerinde tartı ve analiz yapılması şartı bulunuyorsa, tartı ve analiz sonucunda tespit edilen vezin noksanlığı veya kalite farkı ile ekspertiz ve tahkim ücretleri ve rafa (maniplasyon) masraflarının (hariçteki gözetim şirketleri ücretleri dahil) mal bedelinden mahsubu veya görünmeyen işlemlere ilişkin hükümler çerçevesinde döviz transferi talepleri bankalarca incelenip sonuçlandırılır. …

(4) Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde, tarafların aynı kişiler olması ve ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubuna ilişkin esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir.

(5) Kıymetli madenler aracı kuruluşları tarafından aracılık edilen işlenmemiş kıymetli madenler ithalinde ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubuna ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir.

(6) Dördüncü ve beşinci fıkrada belirtilen haller dışında kalan talepler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından incelenip sonuçlandırılır. İhracat bedellerinden mahsuba izin verilen hallerde, ihracat bedelleri süresi içinde yurda getirilmiş sayılır. Mahsuba tabi tutulan kısım için mahsup tarihinde geçerli döviz alış kuru üzerinden döviz alım ve satım belgeleri düzenlenir.

II- DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

İki firma arasında takas sözleşmesi var ise, sözleşmede ithalatta ilişkin meblağ para yazması halinde ithalat kısmı için, sözleşmeden kaynaklı damga vergisinin ödenmiş olması ve ödenen Damga Vergisinin ithalat sırasında ilgili SDGB’lerde beyan edilmiş (ithalatta KDV matrahına eklenmiş) olması gerekir.

İhracat ise, döviz kazandırıcı bir işlem olduğundan damga vergisinden istisna tutulmuştur.

– İthalat için sözleşme düzenlenmiş, tekabül eden Damga Vergisi ödenmemiş ve ithalat sırasında KDV matrahına eklenmemiş olması halinde ise; Vergi (İthalatta KDV) kaybı olduğundan, eksik ödenen damga vergisinin ceza ve faizi ile ödenmesi ve ithalatta KDV matrahına eklenerek eksik alınan KDV’nin de ceza ve faizi ile birlikte tahsili gerekir. (İlgili ithalatçı firmanın kendisinin sonradan Gümrük İdaresine beyan etmesi halinde Gümrük Kanunu’nun 234/3.maddesi “ % 10 Ceza + Gecikme Faizi”, Gümrük idaresinin tespiti halinde ise Gümrük Kanunu’nun 234/1.maddesi “ 3 kat Ceza + Gecikme Faizi” uygulanır.,

– Firma, aynı firmaya ihracat yapıp ithalat yapmaya devam ediyor ise, KKDF kesintisi ödememesi için yukarıda belirtilen genelge hükümlerini yerine getirerek KKDF kesintisi ödemeyebilir. Ya da ihracat ithalat arasında ithalat bedelinin daha fazla olması halinde, aradaki farkın KKDF kesintisini öder.

– İhracat bedelinin mahsuben ödemede kullanılabilmesi için mahsup talebinin bedel getirme süreleri içinde veya bu Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 27 nci maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da aynı Genelgenin 29.maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde yapılması gerekir.

– İthalat bedellerinin ihracat bedelinden mahsup işleminde kullanılabilmesi için ithalat konusu malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında azami 180 gün olması gerekir. Ancak, bu maddenin yedinci fıkrasında belirtilen Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihraç edilecek bir ürün için ihracat öncesi yapılan ithalatta, ithal edilen malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında 180 günden fazla süre bulunması halinde dahilde işlem izni için (Dahilde İşleme İzin Belgesi, Dahilde İşleme İzni) Ticaret Bakanlığınca verilen sürenin (söz konusu sürenin ilgili mevzuat hükümlerince uzatılması halinde verilen ek süre de dahil olacak şekilde) mahsup işlemlerinin yapılmasında ihraç ve ithal arasındaki azami süre olarak dikkate alınması mümkündür.

– Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde veya bu Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 27 nci maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da 29 uncu maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde kalınması kaydıyla, ilgili GB’lerin birer örneği/GB bilgilerinin bankalara ibrazı durumunda mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubu mümkündür. Ancak mahsup sonrası kalan tutar için bu Genelgenin 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır.

– Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde, tarafların aynı kişiler olması ve ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubuna ilişkin esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Kocaeli, 18.12.2025

Kerim ÇOBAN Sefa YAYLA
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

POTANSİYEL VERGİ MÜKELLEFLERİNİN ANTREPOLARDA EŞYA DEVRİ

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 30 December 2025. Posted in kategoriler. Leave a Comment

POTANSİYEL VERGİ MÜKELLEFLERİNİN ANTREPOLARDA EŞYA DEVRİ

25.12.2025

I- KONUYA İLİŞKİN BAZI MEVZUAT HÜKÜMLERİ

1- Genel Bilgiler

Potansiyel Vergi Numarası: Herhangi bir nedenden veya bir zorunluluktan ötürü, sürekli bir yükümlülüğü gerektirmeyen (gelir vergisi, kurumlar vergisi, stopaj ve katma değer vergisi) nedenlerden ötürü vergi dairelerinden alınan numaraya “potansiyel vergi numarası” denir.

Potansiyel Vergi Mükellefiyeti: Herhangi bir nedenden veya bir zorunluluktan ötürü potansiyel vergi numarası alan kişiye vergi idaresi nezdinde “potansiyel vergi mükellefi” denir. Potansiyel vergi mukellefleri, adından da anlaşılacağı üzere herhangi bir verginin mükellefi değillerdir. Potansiyel, yani vergi numarası almış olan ve ileri de vergi mükellefi olabilecek kişilere verilen numaradır.

– “Türkiye’ye ihraç amaçlı satış”: Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satışı, ifade eder.

– Gümrük antrepolarında depolanan eşya, satış suretiyle başkasına devredilebilir.

– Gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağın satış suretiyle devrine, devralan tarafından serbest dolaşıma sokulacak olması durumunda izin verilmez.

– Devralanın, onaylanmış kişi veya yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip olması ya da Gümrük Yönetmeliği’nin ilgili maddesindeki şartların sağlanması halinde, gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağın satış suretiyle devredilebilir.

– Eşyanın beş iş günü içerisinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulması, yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması durumunda devre konu eşya için devralan tarafından yeni bir antrepo beyannamesi verilmesi gerekir.

– Eşyanın devri ile birlikte gümrük vergileri ile para cezaları da dâhil eşya ile ilgili hukuki sorumlulukların devralana geçer ve antrepo stok kayıtlarında gerekli değişiklikler/ düzetmeler yapılır.

– Devir işlemine ilişkin belgeler, eşyanın gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ya da yeni antrepo beyannamesi verilmesi sırasında ilgili gümrük idaresine ibraz edilir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
Tel: 0505 – 519 88 41   – E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –   k.coban0306@gmail.com

Sayfa 1 / 10

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüklerine (Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine) yönelik 25.12.2008 tarih ve 29841 sayılı yazısında: “… Gümrük Yönetmeliğinin 333.maddesi çerçevesinde gümrük antrepolarında depolanan eşyanın satış suretiyle başkasına devredilmesi halinde de Türkiye’ye ihraç amaçlı satış, Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satışı, yani devir suretiyle yapılan satışı ifade etmekte olup, kıymet tespitinde bu satışın esas alınması gerekmektedir.

Diğer taraftan, Gümrük Kanununun 65.maddesi çerçevesinde gümrük idaresinin, beyanın doğruluğunu araştırma hakkının bulunduğu açıktır.

Bu çerçevede, serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymetin, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmesi durumunda, söz konusu düşüklüğün ekonomik ve ticari gerçeklerle (eşya borsalarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle eşya fiyatlarının düşmesi vb.) uyumlu bir şekilde izah edilebilmesi durumunda, buna göre işlem yapılması gerekmektedir.”, denilmektedir.

2- Gümrük Kıymeti, Fiilen Ödenen Veya Ödenecek Fiyat, 26.Maddeye Göre Gümrük Kıymetinin Belirlenmesi

İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta Kanun’un 27 ve 28 inci maddelerine göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

– Fiilen ödenen veya ödenecek fiyat, ithal eşyası için alıcının, satıcıya veya satıcı yararına yaptığı veya yapması gereken ödemelerin toplamıdır. Bu fiyat, ithal eşyasının satış koşulu olarak, alıcının satıcıya veya satıcının bir yükümlülüğünü karşılamak üzere üçüncü bir kişiye yaptığı veya yapacağı tüm ödemeleri kapsar. Ödemeler, para transferi şeklinde olabileceği gibi, akreditif veya ciro edilebilir bir kıymetli evrak kullanılarak ya da doğrudan veya dolaylı yapılabilir.

– 27.maddeye göre yapılan ilaveler dışında, alıcının pazarlama dahil kendi hesabına yaptığı faaliyetler, satıcı yararına veya satıcı ile yapılan bir anlaşma yoluyla da olsa, satıcıya yapılan dolaylı bir ödeme olarak değerlendirilmez. Bu tür işlemlere ilişkin giderler, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti sırasında fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmez.

– Gümrük Kanunu’nun 24 ve 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymeti;
a) 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın,
b) 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin,
c) Bu bölüm hükümlerinin,
Prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye’de mevcut veriler esas alınarak belirlenir.
– Kanun’un 24 ve 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin 26. Maddeye göre belirlenecek olması halinde;
a) Türkiye’de üretilen eşyanın Türkiye içindeki satış fiyatı,
b) Gümrük idaresinin iki alternatif kıymetten yüksek olanının kabul etmesini öngören bir sistem,
c) Eşyanın ihraç ülkesindeki iç piyasa fiyatı,
d) Aynı veya benzer eşyanın, 25.maddenin 2.fıkrasının (d) bendi hükümlerine göre hesaplanmış kıymeti dışındaki maliyet bedeli,
e) Türkiye’den başka bir ülkeye ihraç edilen eşyanın fiyatı,
f) Asgari gümrük kıymetleri,
g) Keyfi veya fiktif kıymetler,

Esas alınmaz.

Sayfa 2 / 10

3- Antrepodaki Eşyanın İncelenmesi ve Eşyadan Numune Alınması

– Talep üzerine, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasından önce, gümrüğe sunulan eşyanın incelenmesi veya bundan numune alınması yönünden ilgili ve yetkili kişilere izin verilebilir.

– Antrepo rejimine tabi tutulan eşyanın gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasından önce; eşyanın doğru bir şekilde beyan edilmesini sağlamak, eşyanın evsafına uygun olup olmadığını belirlemek ya da satış suretiyle devri yapılacak eşyanın evsafını tespit etmek gibi nedenlerle ilgili ve yetkili kişilerin talebi üzerine eşyadan numune alınmasına veya eşyanın incelenmesine gümrük idarelerince izin verilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu kapsamdaki talep ve işlemlerin Gümrük Yönetmeliği’nin 87’inci maddesinin iki ilâ altıncı fıkraları hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmesinin gerektiği belirtilmiştir.

– Gümrük Yönetmeliği’nin 196.maddesi uyarınca tahlile gönderilmesi gereken eşya, yükümlünün ilgili gümrük idaresine başvurması halinde rejim beyanında bulunmadan önce tahlile gönderilir. Yükümlünün tahlil sonuçlarını kabul etmemesi halinde, Kanunun 243.maddesi kapsamında tahlile itiraz edilebilir.

4- Antrepolarda Eşya Devri

Gümrük antrepolarında depolanan eşyanın satış suretiyle başkasına devredilebilir.

– Gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağın satış suretiyle devrine, devralan tarafından serbest dolaşıma sokulacak olması durumunda izin verilmez.

– Devralanın, onaylanmış kişi veya yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip olması ya da Gümrük Yönetmeliği’nin 333.maddesinin 5.fıkrasındaki şartların sağlandığının tespit edilmesi halinde, gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağı satış suretiyle devredilebilir.

– Eşyanın devri ile birlikte gümrük vergileri ile para cezaları da dâhil eşya ile ilgili hukuki sorumluluklar devralana geçer ve antrepo stok kayıtlarında gerekli değişiklikler/ düzeltmeler yapılır.

– Eşyanın beş iş günü içerisinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulması, yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması durumunda ise; devre konu eşya için devralan tarafından yine beş iş günü içerisinde 7171 rejim kodlu yeni bir antrepo beyannamesi verilmesi, söz konusu beyannamenin açıklama ekranına veya 44 no.lu hanesine “Gümrük Yönetmeliği 330/2.maddesi kapsamı eşya” ibaresinin yazılması gerekir. Beş iş gününün başlangıç tarihi olarak satış faturasının düzenlenme tarihinin esas alınması gerekir.

– Özel antrepolarda bulunan eşyaların devrine ilişkin talepler, eşyanın devrini müteakip beş iş günü içinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmak suretiyle antrepodan çıkarılması şartıyla kabul edilir. Belirtilen süre içinde eşyanın antrepodan çıkarılmaması halinde bu sürenin aşıldığı tarihten itibaren antrepo işleticisine/eşyayı devredene ve devralana ayrı ayrı olmak üzere, aşılan her bir gün için Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

– Özel antrepolarda devralınan eşyalar için yeni bir antrepo beyannamesi düzenlenmez/ tescil ettirilmez.

Sayfa 3 / 10

5- Antrepolarda Devir Alınan Eşyanın Kıymeti

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 25.12.2008 tarih ve 29841 sayılı yazısında: “… Gümrük Yönetmeliğinin 333.maddesi çerçevesinde gümrük antrepolarında depolanan eşyanın satış suretiyle başkasına devredilmesi halinde de Türkiye’ye ihraç amaçlı satış, Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satışı, yani devir suretiyle yapılan satışı ifade etmekte olup, kıymet tespitinde bu satışın esas alınması gerekmektedir.

Bu çerçevede, serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymetin, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmesi durumunda, söz konusu düşüklüğün ekonomik ve ticari gerçeklerle (eşya borsalarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle eşya fiyatlarının düşmesi vb.) uyumlu bir şekilde izah edilebilmesi durumunda, buna göre işlem yapılması gerekmektedir.”, denilmiştir.

– İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

– İthal eşyası için ve/veya Antrepo rejimine tabi ithal eşyası için bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, eşyanın antrepo/geçici depolama masrafları ile antrepoda/geçici depolamada kaldığı sürece muhafazası için yapılan masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrı olarak gösterilmeleri şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez.

Ancak, Eşyanın antrepo masrafları ile antrepoda kaldığı sürece muhafazası için yapılan masraflar, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 21.maddesi gereği ithal edilen eşyanın (İthalatta) KDV Matrahına eklenerek ilgili gümrük idaresine beyan edilip KDV ve varsa ÖTV’nin ithalat sırasında ödenmesi gerekir.

Kısacası; Antrepolardan devir alınıp serbest dolaşıma (ithalata) konu edilecek eşyaların kıymetinin, söz konusu eşyanın antrepoya girişi sırasında beyan edilen (Türkiye’ye ihraç amaçlı satış- Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satış) kıymetinden/ antrepo beyannamesinde yer alan kıymetten daha düşük olmaması (mümkünse, antrepo beyannamesinde beyan edilenden daha yüksek olması) gerekir.

– Antrepoda satış suretiyle başkasına devredilen eşyada ekonomik ve ticari gerekçelerle (borsa fiyatının düşmesi, eşyanın yeni modellerinin piyasaya çıkması nedeniyle talebinin ve fiyatının düşmesi, genel ekonomik kriz, eşyanın beklemesi sırasında kalite ve kıymet düşüklüğüne uğraması, vb. durumlar dışında) izah edilemeyecek şekilde eşyanın ilk antrepoya alınışından daha düşük kıymetle satış (devir) faturalarının düzenlenmesi halinde; Gümrük idaresinin, yapılan kıymet beyanının doğruluğunu Gümrük Kanunu’nun 65.maddesi, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2012/29, 2021/27 sayılı Genelgeleri ve diğer ilgili mevzuat gereği araştırmasına neden olabileceği, yapılan araştırmada bu fiyat düşüklüğünün makul sebeplere dayanmadığının anlaşılması durumunda ise Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre cezai işlem uygulanacağının unutulmaması gerekir.

Sayfa 4 / 10

6- Potansiyel Vergi Mükelleflerinin Antrepoda Eşya Satışı/ Devri

Potansiyel Vergi Mükellefiyeti: Herhangi bir nedenden veya bir zorunluluktan ötürü potansiyel vergi numarası alan kişiye vergi idaresi nezdinde “potansiyel vergi mükellefi” denir.

Bize göre: Potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahıslar yurt dışından eşya getirerek antrepolara veya geçici depolama yerlerine koyabilir, depolayabilirler. Antrepolarda depoladıkları, Antrepo rejimine tabi tutulan bu eşyaları serbest dolaşım rejimine konu olmak (ithal edilmek) üzere Türkiye’de yerleşik kişi veya firmalara satabilirler.
Potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahısların antrepolarda depoladıkları, Antrepo rejimine tabi tutulan bu eşyaları Türkiye’de yerleşik kişi ve firmalara sattıklarında, söz konusu eşyaların kıymeti olarak; eşyaların antrepoya giriş kıymetleri değil, -(muvazaalı işlemler hariç ve aksi ispatlanmadıkça)- potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahısların serbest piyasa koşullarına göre düzenledikleri nihai (antrepodaki eşya) satış faturalarının dikkate alınması, söz konusu eşyaların alıcılar tarafından Türkiye’ye ithali sırasında bu faturalarda yer alan tutarların dikkate alınması, potansiyel vergi kimlik numarası ile düzenlenen faturalarla yapılan satışların da Gümrük Yönetmeliği’nin 43/1-h.maddesinde belirtilen Türkiye’ye ihraç amaçlı satış: “Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satış” olarak kabul edilmesi gerekir.
Aksi bir durumda, (aksi, hukuki ve fiili delillerle ispatlanmadan, örneğin: eşya satış faturalarının değil de sadece söz konusu eşyaların antrepoya alınış kıymetlerinin yüksek olması sebebiyle bu kıymetlerin ithalat sırasında dikkate alınması, vb. durumlarda), Gümrük Kıymetinin belirlenmesinde/tespitinde dikkate alınmaması gereken ve Gümrük Kanunu’nun 26.maddesinin 2.fıkrasında belirtilen unsurlar [26/2-b: “Gümrük idaresinin iki alternatif kıymetten yüksek olanının kabul etmesini öngören bir sistem”, 26/2-f: “Asgari gümrük kıymetleri”, 26/2-g: “Keyfi veya fiktif kıymetler”] dikkate alınmış olur.

7- KDV ve ÖTV Yükümlülüğü

– Yurt dışından getirilerek antrepoya konulan, antrepoda devredilen/satın alınan, gümrük antrepo rejiminin uygulandığı eşyalar KDV’den istisnadır.

– Gümrük antrepolarında ithalat ve ihracat işlemlerine konu mallar için verilen ardiye, depolama ve terminal hizmetleri KDV’den istisnadır.

– 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun gümrük antrepo hükümlerinin uygulandığı mallar/ eşyalar ÖTV’den istisnadır.

Diğer bir deyişle, antrepoda eşyayı devreden/ satan kişi veya firmanın düzenleyeceği satış faturasında KDV ve ÖTV hesaplamasına gerek yoktur.

Ancak, eşyayı devralan kişi veya firma tarafından, söz konusu eşyanın serbest dolaşıma sokulması (ithalata konu edilmesi) durumunda tekabül eden KDV ile ÖTV ödenir.

Sayfa 5 / 10

8- Damga Vergisi Yükümlülüğü

– 488 sayılı Damga Vergisi Kanununun 1.maddesi eki (1) sayılı tabloda yazılı kâğıtların damga vergisine tabi olduğu; 3.maddesinde, damga vergisi mükellefinin kâğıtları imzalayanlar olduğu; 4.maddesinde, bir kâğıdın tabi olacağı verginin tayini için o kâğıdın mahiyetine bakılacağı, kâğıtların mahiyetlerinin tayininde, şekli kanunlarda belirtilmiş olanlarda kanunlardaki adlarına, belirtilmemiş olanlarda üzerlerindeki yazının tazammun ettiği hüküm ve manaya bakılacağı; 10.maddesinde, damga vergisinin nispi veya maktu olarak alınacağı, nispi vergide, kâğıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kâğıtlarda yazılı belli paranın esas olacağı hüküm altına alınmıştır.

– Türkiye’de düzenlenen kâğıtların düzenlendiği an itibarıyla, yabancı memleketlerde düzenlenen kâğıtların, Türkiye’de resmi dairelere ibraz edildiği, üzerine devir veya ciro işlemleri yürütüldüğü veya herhangi bir suretle hükümlerinden faydalanıldığı takdirde vergiye tabi tutulması, verginin bu mükellefler tarafından mükellefiyet durumlarına göre beyan edilip ödenmesi gerekmektedir.

– Kanuna ekli (1) sayılı tabloda sadece belli parayı ihtiva eden taahhütnameler ve sözleşmelere yer verildiği dikkate alındığında, belli parayı ihtiva etmeyen taahhütname ve sözleşmeler damga vergisine tabi tutulmayacaktır. Bu kapsamda sözleşme ve taahhütnamelerin taahhütnamenin düzenlendiği tarihte belli parayı ihtiva etmesi veya eki olduğu belirtilen kâğıtlarda belli paranın tespitine imkân veren verilerin olması veya atıf yapılan başka bir kâğıttan belli paranın bulunabilmesi halinde, taahhütname/sözleşmenin bu tutar üzerinden damga vergisine tabi tutulması gerekmektedir.

Bize göre; Antrepoda devredilen (satılan) eşya için düzenlenen sözleşmeler; Söz konusu eşyaya Antrepo rejimi, Transit rejimi veya İhracat rejimi hükümleri uygulandığı sürece Damga Vergisine tabi değildir.

Ancak, eşyayı devralan kişi veya firma tarafından, söz konusu eşyanın serbest dolaşıma sokulması (ithalata konu edilmesi) durumunda ilgili sözleşme veya sözleşmelere tekabül eden Damga Vergisinin ödenmesi ve ödenen Damga Vergisi tutarının ilgili SDGB’nin Yurt İçi Giderler bölümünde beyan edilerek tekabül eden KDV’nin -(ve varsa ÖTV’nin)- ödenmesi gerekir.

Sayfa 6 / 10

9- KKDF, Döviz Kuru ve Kur Farkı

– Kabul kredili, vadeli akreditif ve mal mukabili ödeme şekillerine göre yapılan ithalat işlemlerinde % 6 oranında fon kesintisi yapılır.

– KKDF kesintisine tabi olmayan ödeme şekillerine göre gerçekleştirilen ithalatta, beyanname kapsamı eşya bedelinin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten önce (gümrük beyannamesinin tescil tarihinden önce veya tescil tarihinde) ihracatçının yurt dışı hesabına transfer edildiğinin gümrük idarelerine tevsik edilmesi gerekir.

– Antrepolarda veya geçici depolama yerlerinde devredilen eşyalar ile ilgili olarak KKDF kesintisi doğmaması için; gerek devreden tarafından gönderici firmaya yapılacak transferin, gerekse eşyayı devralanın devredene yapacağı transferin, satıcı veya göndericisi belli alıcısı emre olan eşyada ise alıcının satıcıya veya göndericiye yapacağı transferin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten önce (veya bu tarihte) tamamlanmış olması ve bu durumun ilgili gümrük idarelerine ibraz edilecek belgelerle tevsik edilmesi gerekir.

– “Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler” KDV matrahına katılır.

– İthalatta vergiyi doğuran olayın meydana gelmesinden önce yapılan ödeme tarihindeki kurun, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil edildiği tarihteki kurdan yüksek olması (negatif kur farkı) halinde, aradaki kur farkının KDV matrahına ilave edilmez.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 30.11.2022 Tarih Ve 80479953 Sayılı (Döviz Cinsi Faturaya İstinaden Türk Lirası Cinsinden Ödemenin Yapıldığı Durumlara İlişkin) Yazısına Göre: … Beyanname konusu eşya bedeline ilişkin faturanın döviz cinsinden, ödemenin ise Türk Lirası cinsinden yapıldığı durumlarda; ithal eşyasının gümrük kıymetine esas olacak değerinin, faturada yer alan döviz tutarının, Gümrük Kanununun 30 uncu maddesinde belirtildiği şekilde gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan, T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru karşılığı Türk Lirası olarak beyan edilmesi,

KKDF kesintisi doğmaması açısından ise, faturada yer alan eşya bedelinin, ödemenin yapıldığı tarihteki karşılığı Türk Lirasının beyanname tescil tarihi dâhil bu tarihten önceki bir tarihte transfer edildiğinin TBF ID ile 2014/18 sayılı Genelge kapsamı ithalatta ise banka yazısı, dekont, swift vb. belgelerle gümrük idarelerine tevsik edilmesi,

Gerekir.

Sayfa 7 / 10

10- İhtirazi Kayıt

İhtirazi Kayıt: [[Yükümlülerce kanuni gerekçe gösterilerek beyan edilen matrah veya matrah üzerinden tarh edilen vergiye dava hakkının saklı tutulması yolundaki beyannameye yazılı şerh düşülmesine uygulamada “İhtirazı Kayıt” denilmektedir. (Fatih UZUN- Gümrük ve Dış Ticaret Dünyası – fuzun@nazali.av.tr – 31 Mart 2021 Çarşamba).

– Bu durumda ihtirazı kaydı, yükümlü ile gümrük idaresi arasındaki gümrük mevzuatının uygulanmasına yönelik herhangi bir konuya veya gümrük beyanının herhangi bir unsuruna yönelik mevcut olan bir uyuşmazlığa ilişkin yükümlülerin idareye karşı yapmış oldukları gümrük beyanlarında dava hakkının saklı olduğunu belirten bir şerh olarak tanımlamak yanlış olmayacaktır. (Fatih UZUN- Gümrük ve Dış Ticaret Dünyası – fuzun@nazali.av.tr – 31 Mart 2021 Çarşamba).

Genel vergi mevzuatı uygulamasında sıklıkla kullanılan bir müessese olan, ihtirazı kayıtla beyana vergi ve gümrük mevzuatında lafzen yer verilmemekle birlikte “ihtirazi kayıt” kavramı, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesinin 4. fıkrasında yer almaktadır.

“İhtirazi Kayıtla Beyan”ın, gümrük vergilerine uygulanıp uygulamayacağına ilişkin olarak Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 18.06.2003 tarih ve 15501 sayılı yazısında; {“Hukuk Müşavirliğinden alınan görüş doğrultusunda yükümlünün serbest iradesi dışında yapmak durumunda kaldığı, yani idarenin öngördüğü kuralların sonucu zorunlu olarak yaptığı beyana karşı ihtirazı kayıt konulmasının gümrük mevzuatında mevcut olan “Beyanın Bağlayıcılığı” hükmünün dışında değerlendirilmesi gerektiği, çünkü bu durumda beyanın ihtirazi kayıtla yapılmasının idare tarafından engellenmesi mümkün olmayan bir hak teşkil ettiği, yükümlünün bu şekilde ihtirazi kayıt koyarak yaptığı beyanı üzerine itirazda bulunması ve işlemi yargıya götürmesinin idarece engel olunamayacak bir durum teşkil ettiği, ancak idarenin yükümlünün beyanına bağlı olarak tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğunun savunmasını çeşitli aşamalarda usulü dairesinde yapacağı vurgulanmış ve gümrük mevzuatındaki “Beyanın Bağlayıcılığı” müessesesinin yükümlünün tamamen kendi iradesiyle beyanda bulunduğu hususlara ilişkin olarak ihtirazi kayıt koymasını, itirazda bulunmasını ve dava yoluna başvurmasını engelleyecek şekilde yorumlanamayacağı”} ifade edilmiştir. Böylece bir anlamda ihtirazi kayıt uygulamasının gümrük vergilerine ilişkin olarak ta uygulanabileceği hususu açıklığa kavuşmuştur.

– İhtirazı kayıtla yapılan gümrük beyanında yükümlü gümrük idaresinin görüşüne katılmasa da, ithalat veya ihracat işlemini idarenin görüşüne veya mevcut uygulamasına göre tamamlamakta ancak, idarenin bu görüşüne katılmadığını gümrük idaresine ilgili ithalat veya ihracat işlemi için düzenlediği gümrük beyannamesi üzerine düştüğü bir şerhle veya eklediği bir dilekçeyle beyan etmektedir. …

Sayfa 8 / 10

Sonuç itibariyle, yükümlüler tarafından yapılan gümrük beyanlarında, gümrük idareleri ile gümrük vergilerine ilişkin bir konuda veya gümrük beyanının diğer unsurlarına ilişkin görüş/yorum farklılığının mevcut olması halinde ihtirazi kayıtla gümrük beyanında bulunulması, operasyonel süreçte hem cezai müeyyide ile muhatap olunmaksızın gümrük işlemlerinin tamamlanması, hem de gümrük işlemlerine ilişkin süreçler tamamlandıktan sonra yükümlünün yapılan işlemi uyuşmazlık konusu edebilmesi (Yargıya taşıması) bakımından oldukça önemlidir.]] (Fatih UZUN- Gümrük ve Dış Ticaret Dünyası – fuzun@nazali.av.tr – 31 Mart 2021 Çarşamba).

II- DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Antrepoda satın (devir) alınan eşyanın Türkiye’ye ithali/ serbest dolaşıma sokulması sırasında:

1) Söz konusu eşyanın antrepoya girişi sırasında beyan edilen (Türkiye’ye ihraç amaçlı satış- Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satış) kıymetinden/ antrepo beyannamesinde yer alan kıymetten daha düşük olmaması (mümkünse, antrepo beyannamesinde beyan edilenden yüksek olması),

2) Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 25.12.2008 tarih ve 29841 sayılı yazısında belirtildiği üzere; “… Serbest dolaşıma giriş beyannamesinde beyan edilen kıymetin, antrepo beyannamesinde yer alan kıymete nazaran düşüklük arz etmesi durumunda, söz konusu düşüklüğün ekonomik ve ticari gerçeklerle (eşya borsalarında meydana gelen değişiklikler nedeniyle eşya fiyatlarının düşmesi vb.) uyumlu bir şekilde izah edilebilmesi durumunda, buna göre işlem yapılması”,

3) Antrepoda satış suretiyle başkasına devredilen eşyada ekonomik ve ticari gerekçelerle (borsa fiyatının düşmesi, eşyanın yeni modellerinin piyasaya çıkması nedeniyle talebinin ve fiyatının düşmesi, genel ekonomik kriz, eşyanın beklemesi sırasında kalite ve kıymet düşüklüğüne uğraması, vb. dışında) izah edilemeyecek şekilde eşyanın ilk antrepoya alınışından daha düşük kıymetle satış (devir) faturalarının düzenlenmesi halinde; Gümrük idaresinin, yapılan kıymet beyanının doğruluğunu Gümrük Kanunu’nun 65.maddesi, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2012/29, 2021/27 sayılı Genelgeleri ve diğer ilgili mevzuat gereği araştırmasına neden olabileceği, yapılan araştırmada bu fiyat düşüklüğünün makul sebeplere dayanmadığının anlaşılması durumunda ise Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre ceza uygulanacağının unutulmaması,

4) İthal eşyasının kıymet düşüklüğünün haklı gerekçelere ve/veya mücbir sebeplere dayanmasına rağmen ilgili Gümrük idaresinin zorlamasıyla yapılacak (antrepo ya giriş kıymeti beyanı, yüksek kıymet beyanı, eşik/ referans fiyat, vb.) işlem ve beyanlarda ise “İhtirazi kayıtla beyan yapılması”,

– İhtirazı kayıtla yapılan gümrük beyanında; İlgili Yükümlü/ Gümrük Müşaviri tarafından ithalat, ihracat, antrepo, vb. işlemleri için düzenlenen gümrük beyannamesi üzerine (beyannamenin 44.sütununa) “İhtirazi kayıt” şerhi düşülmesi veya ilgili beyannameye “İhtirazi kayıtla beyan yapıldığına ilişkin” bir dilekçe eklenerek işlem yapılması,

Sayfa 9 / 10

5) “İhtirazi kayıtla yapılan beyanlarda”, eşyaya ilişkin gümrük işlemlerinin bitirilmesine/ tamamlanmasına (eşyanın fiilen ithaline, ihracına, vb.) müteakip, söz konusu eşya için fazladan ödenen gümrük vergilerinin Gümrük Kanunu’nun ilgili maddesine göre geri istenilmesi, geri istenilme işlemleri sırasında Kanun’un 242.maddesi hükümlerine ilişkin ilgili maddesine göre gerekli takiplerin yapılması ve gerektiğinde olayın Adli Makamlara (Yargıya) taşınması,

Gerekir.

Ankara, 25/12/2025

Kerim ÇOBAN
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

KAYNAKÇA:

4458 sayılı Gümrük Kanunu.
Gümrük Yönetmeliği.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu.
Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Çeşitli Genelgeleri.
Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Muhtelif Sayı ve Tarihli Yazıları.

Sayfa 10 / 10

Dökme Olarak Beyan Edilip Kırmızı Hatta İşlem Gören Ve Kimyahaneye Sevk Edilen Bir Eşya Dökm Olarak Beyan Edilmeden İthal Edilebilir Mi?

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 30 December 2025. Posted in kategoriler. Leave a Comment

Dökme Olarak Beyan Edilip Kırmızı Hatta İşlem Gören Ve Kimyahaneye Sevk Edilen Bir Eşya Dökm Olarak Beyan Edilmeden İthal Edilebilir Mi?

18.12.2025

I- KONUYA İLİŞKİN BAZI MEVZUAT HÜKÜMLERİ

Gümrük Yönetmeliği’nin Tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinin c fıkrasına “Dökme eşya: Levha, kangal, profil, kütük, firkete, her türlü boru, rulo sac, pik gibi ambalajlı olarak sayılabilen veya ambalajlanmış eşya dışında kalan; maden cevheri, mineraller, hurda demir, kömür, hububat, hayvan yemi, küspe, çimento, klinker, ponza, suni gübre, mucur gibi ambalajlanmamış ve genellikle yükleme ve boşaltması mekanik vasıta ve tesis gerektiren her nevi gaz, sıvı ve katı maddeleri, ifade eder.”

1) Eşyanın,
a) Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 27 (27.01 ilâ 27.05, 2709.00.90 ve 27.16 hariç), 28, 29 uncu fasılları ve 32.08, 34.03 ve 38.11 tarife pozisyonu ile 39.01 ile başlayarak 39.15 dâhil olmak üzere bu tarife pozisyonlarında yer alan eşyanın dökme olarak gelmesi,
b) (a) bendinde belirtilen eşya dışında, ek-23’te yer alan listede bulunması [ Söz konusu eşya (ISOBÜTAN gazı GTİP: 2901.10.00.10.11) Ek-23’te sayılan eşyalar arasında (29. FASIL – Organik kimyasal ürünler) yer almaktadır.],
c) Gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilmesi, muafiyet hükümlerinin uygulanması ya da uygulanacak ticaret politikası önlemlerinin belirlenmesi için eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonunun muayene ile görevli memurca tespitinin mümkün olmaması,
ç) İşlenmiş tarım ürünlerinin bileşim tablosundaki yerinin belirlenmesinin gerekmesi,
hallerinden herhangi birinin varlığı durumunda laboratuvar tahlili yapılır.
2) a) Birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi (Sarı hat) halinde beyanname içeriği eşya laboratuvar tahliline gönderilmez. Ayrıca ek-23’te yer alan listede bulunan eşyanın niteliği itibarıyla gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespitinin mümkün olması halinde muayene ile görevli memurun eşyayı laboratuar tahliline göndermesine gerek yoktur.

b) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşya hariç, ithalinde süreklilik bulunan, göndericisi, alıcısı ve menşei aynı eşyanın, özelliklerini belirleyici belgelerinde ve bu belgeler ile eşya üzerinde bulunan ayırt edici ibarelerde farklılık bulunmaması ve beyanname tescil tarihi itibarıyla en fazla bir yıl öncesine dayanan tahlil raporunun tarih ve sayısının beyannamenin 44 no.lu kutusunda beyan edilmesi halinde, daha önce yapılan tahlile itibar edilerek yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez. Ancak bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat tam muayene olarak belirlenmesi halinde, yükümlünün bu kolaylıktan yararlanmasına izin verilmez.
c) 01 ila 39.15 tarife pozisyonlarında yer alıp dökme gelen ve (b) bendinde belirtilen özellikleri taşıyan eşyanın onaylanmış kişi statü belgesine veya yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip olanlar tarafından ithalinde, aynı bentte belirtilen özellikleri taşıyan ve beyanname tescil tarihi itibariyle en fazla altı ay öncesine dayanan bir tahlil raporu ibraz edilmesi halinde buna itibar edilir.
ç) Birinci fıkrada belirtilen eşya, laboratuvar tahliline tabi tutulduktan sonra gümrük gözetiminden çıkmamış ve başka eşya ile karıştırılmamış veya birleştirilmemiş ise yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez.
d) (b) bendinde belirtilen özellikleri taşıyan eşyanın tahlilinin gümrük laboratuvarında yapılamaması sebebiyle 201.maddenin birinci ve ikinci fıkraları kapsamında uygun görülen gümrük laboratuvarı dışındaki akredite laboratuvarlarda yaptırılması halinde, bu laboratuvarlarca düzenlenmiş olan ve beyanname tescil tarihi itibarıyla en fazla bir yıl öncesine dayanan tahlil raporlarına itibar edilerek, eşya yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez. Ancak bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat tam muayene olarak belirlenmesi halinde, yükümlünün bu kolaylıktan yararlanmasına izin verilmez.
3) Birinci fıkranın (a) ve (ç) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi halinde ise, beyanname muhteviyatı eşyanın gümrük laboratuvarına gönderilmesi gerekliliği belge kontrolü ile görevli memur tarafından bilgisayar sistemi üzerinde bir müzekkere ile idare amirine bildirilir ve 183 üncü maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde memur değişikliği yapılır. İdare amiri oluru ile numune alınması sağlanarak eşya tahlile gönderilir ve kontrol işlemleri sonuçlandırılır.
4) İkinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kolaylığın suistimal edilmesinin önlenmesini teminen gerekli görülen durumlarda eşya tahlile gönderilebilir.
5) Tahlile ilişkin işlemler, Gümrük Laboratuvarlarının Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılır.

6) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşyanın yükümlüsünün Onaylanmış Kişi Statüsüne veya yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip olması halinde, tahlil sonuçları alınmadan eşya teslim edilir. Tahlil sonucunun beyana aykırı çıkması halinde, sistem üzerinde beyannameye meşruhat düşülür ve vergilerin yeniden hesaplanmasını gerektirir bir durum olması halinde tahakkuku yeni duruma göre yapılır.
7) Birinci fıkrada belirtilen eşyanın transit rejimi beyanında bulunulduğu durumda, beyanın belge kontrolüne tabi tutulması ya da fiziki muayeneye tabi tutulan eşyanın niteliği itibarıyla muayene memurunca gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespitinin mümkün olması halinde eşya laboratuvar tahliline tabi tutulmaz. Kara ve demiryolu hudut kapılarından Türkiye Gümrük Bölgesine girişte transit rejimi beyanında bulunulan birinci fıkra kapsamı eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespiti için laboratuvar tahlilinin gerekli olması durumunda, giriş gümrük idaresi tarafından rejimin ibrasına kadar gümrük idaresinde saklanmak üzere numune alınarak taşıtın varış idaresine sevki mühür tatbik edilmek ve elektronik uydu takip cihazları ile takip edilmek suretiyle gerçekleştirilir. Varış idaresinde eşyanın laboratuvar tahlili sonucunun beyana uygun olması halinde rejim sonlandırılır. Laboratuvar tahlili sonucunun beyana uygun olmaması halinde giriş gümrük idaresi numuneyi varış gümrük idaresine gönderir, bu numune kullanılarak yapılan laboratuvar tahlili sonuçlarına göre işlem yapılır. Varış idaresinde, kara ve demiryolu hudut kapılarından transit rejimi altında sevk edilen eşyanın yurtdışı edilecek olması durumunda, ihbar ve şüphe halleri hariç olmak üzere, mühürlerin sağlam ve kapların açılmamış olduğunun tespit edilmesini müteakip eşyanın yurtdışı edilmesi işlemleri gerçekleştirilir. Ayrıca, transit rejimine tabi tutulan birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşyanın ayniyetinin korunmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça belirlendiği durumlarda, ilgili usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılır.”

Yukarıda belirtilen Gümrük Yönetmeliği’nin 196 1/a maddesinde belirtilen Eşyanın, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 27 (27.01 ila 27.05, 2709.00.90 ve 27.16 hariç), 28, 29 uncu fasılları ve 32.08, 34.03 ve 38.11 tarife pozisyonu ile 39.01 ile başlayarak 39.15 dâhil olmak üzere bu tarife pozisyonlarında yer alan eşyanın dökme olarak gelmesi, halinde; laboratuvar tahlili yapılması zorunludur. Aynı maddenin 3.fıkrasına göre; “Birinci fıkranın (a) ve (ç) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi halinde ise, beyanname muhteviyatı eşyanın gümrük laboratuvarına gönderilmesi gerekliliği belge kontrolü ile görevli memur tarafından bilgisayar sistemi üzerinde bir müzekkere ile idare amirine bildirilir ve 183.maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde memur değişikliği yapılır. İdare amiri oluru ile numune alınması sağlanarak eşya tahlile gönderilir ve kontrol işlemleri sonuçlandırılır.”

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235.maddesine Göre: “1. Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;
…
c) Eşyanın ithali, … uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.
d) (c) bendindeki eşyanın değersiz, artık veya atık madde olması durumunda, idari para cezası; dökme halinde gelen eşya için ton başına sekiz bin Türk Lirası, ambalajlı gelmesi halinde kap başına iki yüz Türk Lirası olarak hesaplanır ve eşya yurtdışı edilir.
e) Bakanlıkça belirlenecek süre içerisinde, (c) bendinde belirtilen eşyanın ithalinin uygun bulunduğuna ilişkin belge veya bilginin düzenlenmesi veya ilgili kurum veya kuruluş tarafından gerçekleştirilen denetimin olumlu sonuçlandığının bildirilmesi hâlinde, 241inci maddenin birinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilir.

…
4. …

b) Birinci fıkranın (c) bendinde belirtilen eşya, yükümlü talebi doğrultusunda mahrecine iade, ilgili kurum ya da kuruluşun uygun görüşü ile doğrudan ya da serbest bölge üzerinden üçüncü ülkeye transit veya ihraç kaydıyla satış ya da masrafları sahibince karşılanmak koşuluyla imha suretiyle tasfiye edilmek üzere bulunduğu gümrük idaresine terk edilir.
c) Teslimden sonra kontrol sonucunda uygunsuzluğu tespit edilen ancak bulunamayan eşyanın gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirilmesine karar verilir.
…
6. Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresi tarafından tespit edilmesinden önce beyan sahibi tarafından bildirilmesi durumunda bu fıkralara göre hesaplanan cezalar yüzde on oranında uygulanır.”

II- DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Dökme olarak beyan edilip kırmızı hatta işlem görerek kimyahaneye sevk edilen ve kimyahane incelemesi sonucu ithal edilen bir eşyanın, bundan sonra “Dökme Olarak Beyan Edilmeden” ithalatının yapılması durumunda:
1- Gümrük Yönetmeliğinin 196 ıncı maddesine göre; Eşyanın, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 27 (27.01 ila 27.05, 2709.00.90 ve 27.16 hariç), 28, 29 uncu fasılları ve 32.08, 34.03 ve 38.11 tarife pozisyonu ile 39.01 ile başlayarak 39.15 dâhil olmak üzere bu tarife pozisyonlarında yer alan eşyanın dökme olarak gelmesi, halinde; laboratuvar tahlili yapılması zorunludur.
2- Söz konusu eşyanın laboratuvar tahlili yapılmadan Gümrük İdaresince GTİP tespitinin mümkün olmaması sebebiyle laboratuvar tahlili yapılması zorunludur.
3- Aynı maddenin 3.fıkrasına göre; (“Birinci fıkranın (a) ve (ç) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi halinde ise, beyanname muhteviyatı eşyanın gümrük laboratuvarına gönderilmesi gerekliliği belge kontrolü ile görevli memur tarafından bilgisayar sistemi üzerinde bir müzekkere ile idare amirine bildirilir ve 183.maddenin 2.fıkrası çerçevesinde memur değişikliği yapılır. İdare amiri oluru ile numune alınması sağlanarak eşya tahlile gönderilir ve kontrol işlemleri sonuçlandırılır.
4- Gümrük Yönetmeliğinin Tahlilin ne yönden yapılacağı başlıklı 202.maddesine göre; “(1) Muayene ile görevli memurlar tahlil için gümrük laboratuvarlarına veya hariçteki laboratuvarlara gönderecekleri eşya veya numunelerin hangi yönden tahliline gerek gördüklerini LARA Programı üzerinden açıkça ve eksiksiz bir şekilde yazmakla ve kimyagerler de tahlili istenilen çerçevede yapmakla yükümlüdür. (2) Noksan sorgu nedeniyle ortaya çıkacak yanlış tarife uygulamasından veya numunelerin başka yönlerden tekrar tahlile gönderilmesinden, ilgili memur sorumludur.”
5- Gümrük Yönetmeliğinin 196.maddesine bakıldığında; Dökme eşya için emsal tahlil sonuçlarının kullanılması da mümkün değildir.
6- Dökme eşyanın, gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilmesi, muafiyet hükümlerinin uygulanması ya da uygulanacak ticaret politikası önlemlerinin belirlenmesi için eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonunun labaratuvar tahlili neticesinde belirlenmesine bağlıdır.
7- 5607 sayılı Yasanın 3/2.maddesine göre; “Eşyayı, aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
8- Gümrük Yönetmeliği’nin Tespit edilen farklılıklara uygulanacak işlemler başlıklı 192 inci maddesi 3.fıkrasına göre; “Muayene sonucunda tespit edilen gümrük tarife istatistik pozisyonu, miktar, kıymet, menşe ve/veya kullanım yeri farklılığı nedeniyle yapılacak tahakkuklarda ve idare tarafından alınacak kararlarda, yürürlükteki kaçakçılıkla mücadele mevzuatı, dış ticaret mevzuatı ve diğer mevzuat ile ticaret politikası önlemlerine ilişkin hükümler de göz önünde bulundurulur.”

Sonuç Olarak:

İthal edilen eşyanın Gümrük Yönetmeliğinin Laboratuvar tahliline tabi tutulacak eşya başlıklı 196.maddesinin 1.fıkrasının b bendinde (Ek-23’te) belirtilen eşyalar arasında yer alması nedeniyle,

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri çerçevesinde, “Dökme gelen eşyanın” dökme olmadığının beyan edilmesi mevzuata göre mümkün değildir. Herhangi bir şekilde örneğin eşyanın kırmız hatta sevki, ihbar, şikayet vb., bu durumun tespiti halinde; labaratuvar tahlilinde eşyanın farklı GİTİP’de olması, miktar olarak farklı çıkması gibi nedenlerle; eşyanın gümrük vergilerinin kısmen veya tamamen ödemediğinin tespiti halinde, gümrük idaresini yanıltarak yurda eşya sokma kastı ile hareket edildiği iddiasıyla 5607 sayılı Yasanın 3/2.maddesine muhalefet suçundan dava açılabilir. İlgili firma ve işlemi yapan Gümrük Muayene memuru soruşturma geçirebilir. Gümrük müşaviri izin belgesi (Karne) geri alınabilir. Fiile iştirakten haklarında dava açılabilir. Kabahatler Kanununa göre iştirakten idari para cezaları talep edilebilir. Gümrük vergileri müteselsil sorumluluktan gümrük müşavirinden ve bağlı olduğu Gümrük Müşavirlik Firmasından Gümrük Kanunu’nun 229.maddesi çerçevesin de talep edilebilir. Eşyanın ticaret politikası önlemine tabi olması halinde Gümrük Kanununun 235.maddesine göre yukarıda belirtilen kişiler hakkında işlem yapılabilir.

Ayrıca, vergi farkı bulunmasa bile ilgili ithalatçı firma hakkında soruşturma yapılarak tüm belgeleri sonradan kontrol yönetmeliği çerçevesinde müfettişler tarafından incelenebilir. Gümrük müşavirlik firmasının bu işlemler dışında yapmış olduğu beyannameleri de kırmızı hatta yönlendirilebilir.

– Söz konusu ithalat işlemleri, ilgili gümrük idaresi tarafından veya Ticaret Bakanlığı Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü tarafından ya da Ticaret Müfettişleri tarafından (normal inceleme ve araştırma, ihbar üzerine inceleme ve araştırma, resen inceleme ve araştırma, Sonradan Kontrol Kapsamında inceleme ve araştırma, vb.) incelenmesi durumunda; Bu husus [eşyanın normalde daha önce dökme olarak beyan edildiği, kırmızı hatta muayene edildiği ve kimyahaneye gönderildiği, kimyahane incelemesi sonucuna göre Serbest dolaşıma sokulduğu, sonrasında beyan türü değiştirilerek “dökme olarak beyan edilmeyerek” söz konusu eşyanın sarı hattan işlem görmesinin (kırmızı hattan işlem görmesi ve kimyahane tahlilinin önlenmesi) sağlanması dolayısı ile] söz konusu ithalatlara 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235/1-c.maddesine göre ceza uygulanabileceği,

Değerlendirilmektedir.

Kocaeli, 18.12.2025

Kerim ÇOBAN Sefa YAYLA
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

Petrol Ürünleri İthalatında Tüpraş Fiyatlarının Baz Alınması

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 30 December 2025. Posted in kategoriler. Leave a Comment

Petrol Ürünleri İthalatında Tüpraş Fiyatlarının Baz Alınması

28.12.2025

1- Petrol Kanunu Ve Petrol Yönetmeliği’ne Göre Fiyatın Belirlenmesi

–“ Petrol alım satımında fiyatlar en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa koşullarına göre oluşur. Erişilebilir dünya piyasası mevcut olmadığı takdirde üretici tarafından Türkiye’de teslim edildiği yerde vergiler hariç fiilen uygulanan satış fiyatı olarak kabul edilir. …
Rafinerici ve dağıtıcı lisansı kapsamında yapılan piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatlar, en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu dikkate alınarak, lisans sahipleri tarafından hazırlanan tavan fiyatlar olarak Kuruma bildirilir. …”.

– “ Petrol alım satımına ilişkin fiyatların, en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu dikkate alınarak, tavan fiyatlar olarak hazırlanması” gerekir.

– “ Piyasa faaliyetlerine ilişkin fiyatların, en yakın erişilebilir dünya serbest piyasa oluşumu dikkate alınarak, tavan fiyatlar olarak hazırlanması ve Kuruma bildirilmesi” gerekir.

– “ … Piyasaya arz edilen mal ve hizmetlerin fiyatları serbestçe oluşur. …”

Petrol Piyasası Kanunu gereğince 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren Serbest Fiyatlandırma Sistemi`ne geçilmiştir.

Bu sistem ile sektördeki akaryakıt dağıtım şirketleri, farklı fiyat politikalarına göre depo satış fiyatını belirlemekte serbest olduğu gibi, bayiler de dağıtım şirketleri tarafından kendilerine tavsiye edilen tavan pompa satış fiyatlarını uygulamakta veya bulundukları bölgenin rekabet koşullarına göre kendi pompa satış fiyatlarını uygulamakta serbesttirler.

2- Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Konuya İlişkin Yazıları

– “… Petrol ürünleri ithalatında; TÜPRAŞ tarafından bildirilen fiyatların veri olarak dikkate alınması ve elde edilecek sonuca göre düşük kıymet beyan edildiğinin tespiti halinde TÜPRAŞ tarafından bildirilen fiyatların gerçek fiyatı yansıttığı gerekçe gösterilerek, mükellefçe beyan edilen kıymetin satış bedeli yöntemine göre oluştuğunun kanıtlanması yönünde ilgili gümrük idaresince işlem (araştırma) yapılması gerekmektedir”.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com     Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 1 / 7

– “… Gümrük idaresinin, beyan edilen kıymetin gerçeklik veya doğruluğundan şüphelenmesi durumunda; gümrük idareleri, beyan edilen kıymetin ithal eşyası için gerçekte ödenen veya ödenecek “GATT’ın VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma”nın 8.maddesine göre düzeltilmiş toplam tutarı temsil ettiğini göstermek üzere ithalatçıdan belge ve diğer deliller de dahil, ilave bilgi talebinde bulunabilir. İlave bilgi talebinin yerine getirilmemesi veya ilave bilgi verilmesine karşın gümrük idaresinin beyan edilen kıymetin gerçeklik veya doğruluğu konusundaki şüphelerinin sürmesi durumunda, nihai kararın verilmesinden önce gümrük idaresi, ibraz edilen bilgi ve belgelerin gerçeklik veya doğruluğuna ilişkin şüphelerinin gerekçelerini ithalatçıya bildirir. İthalatçının talebi üzerine bu bildirim yazılı olarak yapılır. İthalatçıya yanıt için makul bir süre tanınır. Nihai kararını veren gümrük idaresi ithalatçıya bu kararını ve gerekçelerini yazılı olarak bildirir.

Bu çerçevede, PETKİM tarafından bildirilen fiyatların veri olarak dikkate alınması ve elde edilecek sonuca göre düşük kıymet beyan edildiğinin tespiti halinde PETKİM tarafından bildirilen fiyatların gerçek fiyatı yansıttığı gerekçe gösterilmesi suretiyle, mükellefçe beyan edilen kıymetin satış bedeli yöntemine göre oluştuğunun kanıtlanması yönünde ilgili gümrük idaresince işlem (araştırma) yapılması gerekmektedir.”.

– “… Referans fiyat hesaplaması/ uygulaması yoluyla tespit edilen kıymetler doğrudan gümrük kıymeti olarak esas alınmayacak, risk analizi aracı olarak değerlendirilecektir. …

Yapılan inceleme sonucunda, mezkûr bilgi ve belgelerin beyanı doğruladığının anlaşılması ve şüphelerin giderilmiş olması halinde, yükümlü tarafından yapılan beyan kabul edilecektir. …

Referans fiyatlarla kıyaslama yapılırken, eşyanın ithaline ilişkin sözleşmenin tarihindeki cari fiyatlar ile ithal tarihindeki cari fiyatlar arasında farklılık oluşabileceği göz önüne alınarak, sevkiyatın söz konusu sözleşmeye istinaden gerçekleştirildiğinin anlaşılması kaydıyla, sözleşme tarihindeki fiyatların dikkate alınması, keza fiyat karşılaştırması yapılırken sözleşme ve sevkiyat tarihlerinin farklı olabileceğinin göz önünde bulundurulması gerekmektedir. …

– “… Referans/veri fiyat bilgileri, gümrük idareleri tarafından ithal eşyasının gümrük kıymetine esas değerler olarak kullanılmamakta, kıymet tespitinde gümrük idaresince beyanın gerçekliği ve doğruluğu konusunda yapılacak incelemede kullanılmaktadır. Söz konusu veriler beyanın ayrıntılı incelenmesine gerek olup olmadığı yönünde yol gösterici mahiyettedir. …”.

– “ … Söz konusu mevzuat çerçevesinde; Referans fiyat uygulaması kapsamında Bakanlığımız intranetinde yayımlanan bilgilerin, ithal eşyasının beyan edilen gümrük kıymetinin kontrolünde göz önünde bulundurulması gerekmekte olup, beyan edilen kıymetin referans fiyatın altında kalması durumunda 2012/29 sayılı Genelge uyarınca kıymet araştırmasına gidilmesi mümkün bulunmaktadır. Mezkûr Genelge çerçevesinde yapılan kıymet araştırması sonucunda beyanın kabul edilmesi veya reddedilmesi mümkündür. Beyanın kabulü halinde, satış bedeli yöntemine göre tespit edilen kıymet üzerinden gümrük işlemlerinin tamamlanması, beyanın reddedilmesi durumunda ise sırasıyla diğer kıymet tespit yöntemlerine geçilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, Gümrük Yönetmeliği’nin 44.maddesinde esasları belirlenen kıymet tespit yöntemleri sırayla uygulanmadan, referans fiyatlar esas alınarak kıymet tespiti yapılmaması gerekmektedir”.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 2 / 7

– “ … Referans fiyatlar, gümrük idareleri tarafından ithal eşyasının gümrük kıymetine ilişkin esas değerler olarak kullanılmamakta olup, … söz konusu fiyatlar beyanın ayrıntılı incelenmesine gerek olup olmadığı yönünde yol gösterici mahiyettedir. Bu fiyatların doğrudan doğruya gümrük kıymeti olarak vergilendirmeye esas alınmaları, meri mevzuat hükümleri çerçevesinde mümkün bulunmamaktadır.

Ayrıca, direkt olarak söz konusu fiyatlar esas alınarak yapılan ek tahakkuk ve bunlara bağlı para cezası kararları için yargı mercilerine başvurulması durumunda davaların tamamına yakını kaybedilmekte olup, bu durum uygulamanın amacı ile örtüşmemektedir.

Beyan edilen kıymetin referans fiyatın altında kalması durumunda 2012/29 sayılı Genelge uyarınca kıymet araştırmasına gidilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu itibarla, Gümrük Yönetmeliği’nin 44.maddesinde esasları belirlenen kıymet tespit yöntemleri sırayla uygulanmadan, referans fiyatlar esas alınarak kıymet tespiti yapılmaması gerekmektedir.

– “Referans fiyat bilgileri, gümrük idareleri tarafından ithal eşyasının gümrük kıymeti olarak kullanılmayan, ancak kıymet tespitinde gümrük idaresinin beyanın gerçekliği ve doğruluğu konusunda yapılacak incelemede faydalanılan verilerdir.”.

– “… Yükümlüsünce sunulan bilgi ve belgeler ile gümrüğünce yapılan inceleme ve değerlendirmeler çerçevesinde, beyan edilen gümrük kıymetinin gerçeklik ve doğruluğu konusundaki tereddütlerin ortadan kalkmış olması durumunda, sadece sunulan belgelerin onaylı olmaması tek başına beyan edilen satış bedelinin reddini gerektirmemektedir.

Böyle durumlarda, yükümlüsünce yapılan açıklamaların ve sunulan bilgi ve belgelerin, ticari işleme ilişkin koşullar çerçevesinde bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmekte olup, bu çerçevede yapılan değerlendirme sonucunda idarede oluşan tereddütlerin ortadan kalkmış olması durumunda, bu sonuca göre işlem yapılması gerekmektedir.”.

– “ … Bilindiği üzere gümrük idarelerince beyan edilen kıymetlerin incelenmesinde, … Referans/veri fiyat bilgileri, gümrük idareleri tarafından ithal eşyasının gümrük kıymeti olarak kullanılmayan, ancak kıymet tespitinde gümrük idaresinin beyanın gerçekliği ve doğruluğu konusunda yapılacak incelemede kullanılan veriler olup; söz konusu veriler beyanın ayrıntılı incelenmesine gerek olup olmadığı yönünde yol gösterici özelliktedir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 3 / 7

Bu çerçevede, söz konusu ürün ithalatlarında beyan edilen kıymete ilişkin değerlendirme yapılırken, eşyanın geldiği ülke ya da ticaret yapılan ülke dışında, yükümlüsünce yapılan açıklamalar ve sunulan bilgi ve belgeler çerçevesinde alıcı ve gönderici arasında imzalanan sözleşmede kararlaştırılan borsa fiyatının da göz önünde bulundurulması gerekmektedir.”.

– “Tüpraş, Petkim, vb. referans fiyatların gümrük idareleri tarafından ithal eşyasının gümrük kıymetine esas değerler olarak kullanılmadığı, ithalat sırasında gümrük idaresinin kıymet tespitinde sadece beyanın gerçekliği ve doğruluğu konusunda yapılacak incelemede kullanıldığı, söz konusu fiyatların yapılan ithalat beyanının ayrıntılı incelenmesine gerek olup olmadığı yönünde yol gösterici mahiyette olduğu, bu fiyatların doğrudan doğruya gümrük kıymeti olarak vergilendirmeye esas alınmasının mer-i (gümrük) mevzuatı hükümlerince mümkün olmadığı, eşyanın kıymetini belirleyen esas unsurun “Eşyanın satış bedeli” olduğu, ithal birim kıymetlerinin “Referans kıymetler dikkate alınarak beyan edilme zorunluluğunun bulunmadığı, ithal eşyasının kıymetinin nasıl belirleneceğinin esaslarının Gümrük Yönetmeliğinin 44 ve müteakip maddelerinde düzenlendiği, kıymet belirleme yöntemi olarak ilk sırada “Satış bedeli yöntemi”nin yer aldığı, beyan edilen kıymetin gerçek ve doğruluğundan şüpheye düşülmesi halinde 23.08.2012 tarih ve 2012/29 sayılı Genelgede belirtildiği (kıymet araştırılmasına gidilmesi), beyan edilen kıymetin referans fiyatın altında kalması durumunda 2012/29 sayılı Genelge kapsamında kıymet araştırmasına gidilmesinin mümkün olduğu, beyanın kabulü halinde satış bedeli yöntemine göre tespit edilen kıymet üzerinden gümrük işlemlerinin tamamlanması, beyanın reddedilmesi durumunda ise Gümrük Yönetmeliğinin 44.maddesinde esasları belirtilen kıymet tespit yöntemlerinin sırasıyla uygulanması, referans fiyat esas alınarak kıymet tespiti (ithalat) yapılmamasının gerektiği,” belirtilmiştir.
…

3- Eşyasının Gümrük Kıymeti

1) İthal Eşyasının Gümrük Kıymeti

Eşyanın Gümrük Kıymeti, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 23 ilâ 31.maddeleri, Gümrük Yönetmeliğinin 43 ilâ 57.maddeleri, Gümrük Kıymetine İlişkin 2 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği ile çeşitli genelgeler ve tasarruflu yazılar ile belirlenmiştir.

Gümrük Kanunu’nun 24. maddesinde, ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğu; satış bedelinin, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu;

25.maddesinin 1.fıkrasında, 24.madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu maddenin 2.fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinin sırasıyla uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş;

26.maddesinde ise, 24 ve 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII.maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye’de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş; GATT’ın VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17.maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 4 / 7

– “ 1. İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28 inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Şu kadar ki, eşyanın satış bedelinin gümrük kıymetine esas alınabilmesi, aşağıdaki koşullara bağlıdır:
a) Eşyanın alıcısı tarafından elden çıkartılması veya kullanımı;
– Türkiye Cumhuriyeti mevzuatı ve bunların yetkili kıldığı merciler tarafından konulmuş olan,
– Eşyanın tekrar satılabileceği coğrafi bölgeyi sınırlayan,
– Eşyanın kıymetini önemli bir ölçüde etkilemeyen,
Kısıtlamalar dışında, hiçbir kısıtlamaya tabi olmamalıdır.
…

– “ l. 24’üncü madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymeti, bu maddenin 2.fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinin sırasıyla uygulanmasıyla belirlenir. Eşyanın gümrük kıymeti bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümleri uygulanamaz. …
2. Bu madde hükümleri gereğince, gümrük kıymeti aşağıdaki yöntemlere göre belirlenir:
a) Türkiye’ye ihraç amacıyla satılarak, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ihraç edilen aynı eşyanın satış bedeli,
b) Türkiye’ye ihraç amacıyla satılarak, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ihraç edilen benzer eşyanın satış bedeli,
c) İthal eşyasının veya aynı ya da benzer eşyanın Türkiye içinde satıcılardan müstakil kişilere yapılan en büyük miktardaki satışına ait birim fiyata dayalı kıymet,
d) İthal eşyasının üretiminde kullanılan malzeme ve imalat veya diğer imal işlemlerinin bedel veya kıymetleri ile Türkiye’ye ihraç edilmek üzere ihraç ülkesindeki üreticiler tarafından üretilen, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı sınıf veya cins eşyanın satışında mutat olan kâr ve genel giderlere eşit bir tutar ve 27.maddenin fıkrasının(e) bendinde sayılan diğer bedel veya kıymetler toplamından oluşan hesaplanmış kıymet.
3. 2’inci fıkranın uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Gümrük Kanunu’nun 26.maddesine göre: “ l. 24 ve 25 inci madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymeti;
a) 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın,
b) 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesinin,
c) Bu bölüm hükümlerinin,

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 5 / 7

Prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye’de mevcut veriler esas alınarak belirlenir.
1.fıkra hükümlerine göre gümrük kıymetinin belirlenmesinde;
a) Türkiye’de üretilen eşyanın Türkiye içindeki satış fiyatı,
b) Gümrük idaresinin iki alternatif kıymetten yüksek olanının kabul etmesini öngören bir sistem,
c) Eşyanın ihraç ülkesindeki iç piyasa fiyatı,
d) Aynı veya benzer eşyanın, 25.maddenin 2.fıkrasının (d) bendi hükümlerine göre hesaplanmış kıymeti dışındaki maliyet bedeli,
e) Türkiye’den başka bir ülkeye ihraç edilen eşyanın fiyatı,
f) Asgari gümrük kıymetleri,
g) Keyfi veya fiktif kıymetler,

Esas alınmaz.

– Beyan edilen kıymetin, gümrük kıymeti olarak kabul edilip edilmeyeceği, satışa ilişkin diğer hususlar da göz önünde bulundurulmak suretiyle; öncelikle, birinci yöntem olan “Satış bedeli yöntemi”ne göre belirlenecektir. Bu yöntemden izleyen yönteme geçilebilmesi için beyan edilen kıymetin bu yönteme göre kabul edilemez olması gerekir. …

2- Yurt Dışı Kıymet Araştırması

İlgili gümrük idaresinin; Beyan edilen ithal eşyasının Gümrük Kıymetini yukarıdaki yöntemlere göre tespit edememesi ve/veya beyan edilen kıymetin gözetim/referans/eşik fiyatından düşük olması durumunda, söz konusu eşyanın kıymetini belirlemek üzere “Yurt Dışı Kıymet Araştırmasına gitmesi” gerekir.

Yurt Dışı Kıymet Araştırmasına Gidilebilmesi İçin İlgili Gümrük İdaresince Önce, “Ön İnceleme” Yapılması; (Örneğin: Gümrük kıymeti araştırılacak eşya ile ilgili aynı veya benzer eşyanın gümrük kıymetinin tespit edilmesi, bir GTİP’in birden fazla eşyayı içermesi durumunda, eşyaların kalite, marka ve sair farklılıklarının da eşyanın kıymetini değiştirebileceği ve aynı GTİP için farklı kıymetler elde edilmesinin mümkün olabileceği için ilgili beyanname ve faturaların temin edilerek bir değerlendirme yapılması, ithal edilen eşyaya ilişkin banka transferlerinin ilgili bankadan sorularak teyit edilmesi, ilgili firmadan muhasebe kayıtlarının istenilmesi, vb.) gerekmektedir.

Yurt Dışı Kıymet Araştırmasına Gidilebilmesi İçin Risk Analizinin Yapılması; Ön incelemenin tamamlanmasından sonra kıymet araştırmasına gidilebilmesi için aşağıda belirtilen koşulların, geçerli olması gereklidir.

1. Kıymet araştırmasına gidilecek eşyanın kıymetinin düşük olmasına yönelik ekonomik gerekçeler bulunmalı (eşyanın yüksek gümrük vergisine veya özel tüketim vergisine tabi olması gibi) ve aynı veya benzer eşyanın gümrük kıymetinin beyan edilen eşyanın gümrük kıymetinden en az % 10 oranında yüksek olmalıdır. …
2. Beyan edilen eşyanın katma değer vergisi dışında diğer ithalat vergilerine tabi olması gerekir. Kıymet araştırmasına gidilmesi için KDV tek başına yeterli sebep değildir. Bununla birlikte, sadece KDV yönünden kıymet araştırmasına gidilebilmesi için, beyan edilen eşya kıymetinin gerçeği yansıtmadığına ilişkin ciddi şüphe veya emarelerin bulunması gerekir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 6 / 7

3. Beyan edilen eşyanın ithalatta gözetim uygulanmasına ilişkin tebliğler uyarınca gözetim belgesine tabi olması (beyan edilen kıymetin gözetime ilişkin tebliğlerde belirtilen kıymetlerden yüksek olması durumunda kıymet araştırmasına gidilmemesi) esastır. …

Yukarıda belirtilen şartlardan en az birinin varlığının tespiti durumunda, kıymet araştırmasına gidilebilecektir.

3) Yurt dışı Araştırması sonucunda

a) Yükümlü tarafından beyan edilen kıymetin gerçek ve doğru olduğu tespit edilirse, bu çerçevede gerekli işlemler yapılır.
b) Alınan yanıtta ilgili ülke tarafından talebin karşılanamayacağı ya da bilgi bulunamadığı bildirilmiş ise, gümrük idaresince mevcut verilere göre değerlendirme yapılır.
c) Beyan edilen kıymetin gerçek veya doğru olmadığı tespit edilir ise, ilgilendirdiği yönüyle 4458 sayılı Gümrük Kanunu, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde gerekli adli ve idari işlemler yapılarak sonucundan ilgili belge suretleri ile birlikte Bakanlığa bilgi verilir.

Beyana göre yapılan tahakkuklar ile idarece tahakkuk ettirilen vergiler arasındaki farkın, yükümlüsünce Gümrük Yönetmeliğinin 587.maddesinde belirtildiği şekilde teminata bağlanarak eşyanın çekilmesi veya referans/veri kıymetler göz önünde bulundurularak teminat alınması durumlarında; talepte bulunulduğu tarihten itibaren bir yıl içerisinde Yurt Dışı Araştırmasının sonuçlanmaması halinde, gümrük idaresinde mevcut verilere göre değerlendirme yapılır ve işlem sonuçlandırılır. …

Gerek yurt dışı araştırması sonucunda talebin karşılanamayacağının veya bilgi bulunmadığının bildirilmesi, gerekse bir yıllık sürenin geçmesi nedeniyle mevcut verilere göre değerlendirme yapılacak olması durumlarında; öncelikle beyanın kabul edilip edilmeyeceği hususunda bir değerlendirme yapılır. Bu değerlendirmede; yükümlüden temin edilen bilgi ve belgeler, Bakanlıktan bildirilen veriler, varsa benzer konulara ilişkin denetim raporları, ithal tarihinden sonraki süreç de dahil olmak üzere aynı ve benzer eşya ithalatlarında tespit edilen kıymetle, GÜVAS’tan temin edilen bilgiler gibi konuya ilişkin tüm bilgiler dikkate alınır.
Yapılan değerlendirme sonucunda beyanın kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılırsa, işlemler buna göre sonuçlandırılır.

Aksi durumda, Gümrük Kanunun 24 üncü maddesinin (a), (b), (c), ve (d) bentlerinde belirtilen koşullarının varlığı halinde eşyanın gümrük kıymeti, gümrük kıymetinin belirlenmesine ilişkin esaslar çerçevesinde tespit edilir. Söz konusu koşulların bulunmaması durumunda, kıymet araştırması temin edilen verilere göre sonuçlandırılır.

Kocaeli, 28.12.2025
Kerim Çoban
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 7 / 7

Savunma Sanayi Başkanlığı İçin Yapılan Eşya İthalatında KKDF Ödenir Mi?

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 30 December 2025. Posted in kategoriler. Leave a Comment

Savunma Sanayi Başkanlığı İçin Yapılan Eşya İthalatında KKDF Ödenir Mi?

14.12.2025

İlgili Mevzuat Hükümleri

– Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, kuvvet komutanlıkları, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünün münhasıran asli görevleri ile Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketinin faaliyet alanı ve Ticaret Bakanlığının kaçakçılıkla mücadele görevi ile ilgili olarak ithal edecekleri her türlü araç, gereç, silah, teçhizat, makine, cihaz ve sistemleri ve bunların araştırma, geliştirme, eğitim, üretim, modernizasyon ve yazılımı ile yapım, bakım ve onarımlarında kullanılacak yedek parçalar, akaryakıt ve yağlar, hammadde, malzeme ile bedelsiz olarak dış kaynaklardan alınan yardım malzemesinin serbest dolaşıma sokulması halinde gümrük vergilerinden muaftır.

– 1) Kanunun 167.maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi uyarınca öngörülen kuramların asli görevleri, kuruluşların faaliyet alanları ve Bakanlığın kaçakçılıkla mücadele göreviyle ilgili olarak serbest dolaşıma sokacakları veya kişiler tarafından bu kuram ve kuruluşlar adına serbest dolaşıma sokulacak veya Türk Silahlı Kuvvetlerini güçlendirmek amacıyla kurulmuş bulunan vakıflar ile sermayesinin yarısı veya daha fazlası doğrudan bu vakıflara veya Savunma Sanayii Başkanlığına ait olan şirket ve müesseselerin yukarıda yazılı kurum ve kuruluşlar tarafından onaylanmış proje, imzalanmış sözleşme veya Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından uygunluk verilmiş savunma sanayii ile ilgili diğer ihtiyaç unsurlarına ilişkin faaliyetlerle ilgili olarak üretici sıfatıyla ithal etmeleri gereken ve ilgili makam tarafından bu kapsamda olduğu bildirilen her türlü araç, gereç, silah, teçhizat, makine, cihaz, yazılım ve sistemleri ve bunların araştırma, geliştirme, eğitim, üretim, modernizasyon ve yazılımı ile yapım, bakım ve onaranlarında kullanılacak yedek parçalar, akaryakıt ve yağlar, hammadde, malzeme ile bedelsiz olarak dış kaynaklardan alınan yardım malzemesine muafiyet tanınır.

– … 12/5/1988 tarihli ve 88/12944 sayılı Kararnameye ilişkin KKDF Hakkında 6 Sıra Nolu Tebliğin 3.maddesinde “Fon’a Kesinti Yapılmayacak Krediler” düzenlenmiş olup, söz konusu maddede Gümrük Kanununun 167.maddesi kapsamında ithal edilen eşyanın fon kesintisinden muaf olduğuna dair herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

Buna göre, anılan Şirket tarafından ithal edilen ürünlere Gümrük Kanununun 167/1-3 üncü maddeleri ile 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 67.maddesi çerçevesinde gümrük vergisi istisna uygulandığı gerekçesiyle bu ürünlerin vadeli ithalatına KKDF istisnası da uygulanması mümkün bulunmamaktadır.

– … 12/05/1988 tarihli ve 88/12944 sayılı Kararnameye İlişkin KKDF Hakkında 6 Sıra Nolu Tebliğin 3 üncü maddesinin 10 numaralı bendinde “İlgili kanun hükümlerine göre işlemleri fonlardan muaf tutulan Kurum ve Kuruluşlar ile Hazine ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kullandığı krediler” KKDF kesintisi yapılmayacak işlemler arasında sayılmıştır.

Diğer taraftan, 3833 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde, “Türk Silahlı Kuvvetleri Stratejik Hedef Planının, ilgili yıl genel ekonomik büyüklükleri ile bütçe büyüklükleri dikkate alınmak suretiyle Bakanlar Kurulunca onaylanan yıllık programlarında yer verilen mal ve hizmet alımı, üretimi ve yenileştirme, yapım ana silah ve malzeme sistemleri ile mühimmat tedarikine ilişkin projeler için sonraki yıllara ait giderleri tutarında gelecek yıllara sari taahhütlere girişmeye ilgisine göre Milli Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı yetkilidir. Yıllık programlarda her projenin toplam maliyeti, başlama ve bitiş tarihi, önceki yıllar harcama tutan ile cari ve gelecek yıllar tahmini gider toplamının gösterilmesi zorunludur. Bakanlar Kurulu, projeleri revize etmeye ve revize yetkisinin belli bir limite kadar olan kısmını ilgisine göre Milli Savunma Bakanlığına veya İçişleri Bakanlığına devretmeye yetkilidir.” hükmüne yer verilmiştir.

Aynı Kanunun 4 üncü maddesinde, “1 inci madde gereğince uygulanacak hizmetlerin yürütülmesi için yurt dışından sağlanacak her çeşit silah sistemi, silah, mühimmat, araç, gereç, malzeme ve hizmetler için öncelikle döviz tahsisi yapılır. Bu silah sistemleri, silah, mühimmat, araç, gereç ve malzemelerin dışalımları her türlü vergi, resim, harç, zam, ardiye ücreti ve fon kesintilerinden müstesnadır.” hükmü bulunmaktadır.

Buna göre, …….. A. Ş. tarafından bahse konu sözleşme kapsamında yapılacak Mayın EYP Dedektörünün vadeli ithalatının 3833 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilmesi durumunda KKDF kesintisine tabi tutulmaması gerekmektedir. Öte yandan, anılan sözleşmeye istinaden tedarik edilecek söz konusu malın 3833 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığı hususunda Milli Savunma Bakanlığından görüş alınması uygun olacaktır.

– 1) Vadeli ithalatta fon kesintilerinin takip ve tahsili münhasıran gümrük idarelerince yapılır. Fon kesintisi, gümrük beyannamesinin tescil edildiği tarihteki gösterge niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınarak hesaplanır.
2) İthal edilen eşya ile ilgili olarak hiç ödenmeyen veya eksik ödenen fon kesintileri ile ithal eşyasından yanlışlıkla veya fazla alındığı anlaşılan fon kesintileri hakkında 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunundaki esaslara göre işlem yapılır. Fon kesintilerine tabi ithal eşyasının yapılan muayene ve denetleme veya tesliminden sonra kontrolü sonucunda, tespit edilen fon kesintisi farklılıklarına ilişkin 4458 sayılı Gümrük Kanunundaki esaslara göre para cezası uygulanır.”,

– “İlgi (b) Bakanlar Kurulunun 15.03.2022 tarih ve 2009/15481 sayılı Kararı’nın 67.maddesine istinaden, Ek listede yer alan malzemelerin gümrüklerde tahakkuku söz konusu her türlü gümrük vergisi, fon ve harçtan muaf tutulması hususunda, bilgi ve gereğini rica ederim.”,

Denilmektedir.

Sonuç Olarak

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında konu değerlendirildiğinde; Her ne kadar Savunma Sanayii Başkanlığı’nın 11.01.2023 tarih ve E-65701084-110.16-111801 sayılı yazısında; “… 2009/15481 sayılı Kararı’nın 67.maddesine istinaden, Ek listede yer alan malzemelerin gümrüklerde tahakkuku söz konusu her türlü gümrük vergisi, fon ve harçtan muaf tutulması” belirtilmiş ise de,

Konu hakkında net bir açıklık bulunmaması sebebiyle, söz konusu eşya veya eşyaların muafiyet kapsamında (KKDF’dan muaf olarak) ithal edilip, edilemeyecekleri hususunda Milli Savunma Bakanlığından yazılı görüş alınmasının daha uygun olacağı, düşünülmektedir.

Bilgilerine sunulur.

Ankara, 17.12.2025

Kerim ÇOBAN Sefa Yayla
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi