2-3-Diğer Ürünlerde Menşein Belirlenmesi

– Türk Gümrük Tarife Cetvelinin XI inci bölümünde yer alan tekstil ürünleri haricindeki ürünlerin birden fazla ülkede menşeli olmayan girdiler kullanılmak suretiyle gördüğü işçilik ve işlem sonucunda elde edilen ve ek-6’da yer alan listedeki ürünlerin o ülke menşeli sayılabilmesi için listenin üçüncü sütununda belirtilen işlem ve işçiliği görmesi gerekir. Listede yer almayan ürünler için yorum kurallarının 5 no.lu notunda belirtildiği şekilde işlem yapılır.

3-Genel Yorumlama Kuralları

– (1) 34 ve 35.maddede geçen ek-5 ve ek-6’daki liste kapsamında bulunan ürünlerin imalatında kullanılan menşeli olmayan maddeler üzerinde gerçekleştirilen, ürüne menşe statüsü kazandıran işçilik veya işlemlerin yorumlanmasında, ek-4’te yer alan kurallar esas alınır.
(2) Ek-5 ve ek-6’daki listede yer alan menşe kuralı, eşyanın imalatında eşyanın fabrika çıkış fiyatının belirli bir yüzde oranını aşmayacak şekilde menşeli olmayan madde kullanımını öngörmekte ise bu yüzde oranının hesaplanmasında;
a) Kıymet deyimi, kullanılan menşeli olmayan maddelerin ithalatı esnasındaki gümrük kıymetini, bunun bilinmemesi veya tespit edilememesi halinde ise imalatın yapıldığı ülkede maddeler için ödenen tespiti mümkün ilk fiyatı,
b) Fabrika çıkış fiyatı deyimi, elde edilen ürünün fabrika çıkış fiyatından ürünün ihracında geri ödenmiş veya ödenecek yurt içi vergilerin tenziliyle bulunan fiyatı,
c) Montaj işlemleri sonucu oluşan kıymet deyimi, montaj işlemlerinin yapıldığı ülkede anılan ülke menşeli parçaların birleştirilmesinden ve her türlü tamamlayıcı ve kontrol mahiyetindeki işlemler ile birlikte montaj sonucunda oluşan, kâr ve bu tür işlemlerden kaynaklanan genel giderler sonucu ortaya çıkan kıymet artışını,
ifade eder.
(3) Eşyanın üretildiği ülkeden doğrudan Türkiye’ye getirilmeyerek üçüncü bir ülke veya ülkeler yoluyla getirilmiş ve oralarda geçici depolama yerlerine ve antrepolara konmuş olsa dahi menşe ülkesi değişmez. Eşyanın geldiği ülkeden maksat Türkiye’ye en son gönderildiği veya getiren araca yüklendiği ülkedir. Başka bir ülkede antrepoya konmaksızın sadece araç değiştirilerek eşyanın getirilmesi halinde eşyanın geldiği ülke değişmez.

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418

4-Aksesuarlar, Yedek Parçalar Ve Aksam

1) Bir cihaz, makine, alet veya aracın parçası beraberinde teslim edilen, normal olarak bir cihazın bölümü durumundaki aksesuarlar, yedek parçalar ve aksamın, söz konusu cihaz, makine, alet veya aracın parçası ile aynı menşei taşıdığı kabul edilir.
2) Serbest dolaşıma sokulan veya daha önce ihraç edilmiş cihaz, makine, alet veya aracın herhangi bir parçası ile kullanılan önemli yedek parçaların bu kısımda düzenlenen şartları yerine getiren cihaz, makine, alet veya aracın parçası ile aynı menşei taşıdığı mütalaa edilir.
3) Birinci ve ikinci fıkralara göre menşe belirlenebilmesi için varış ülkesindeki ithalat için gerekli olması ve söz konusu önemli yedek parçaların üretim aşamasında ilgili teçhizat, makine, cihaz veya taşıtın bünyesine girmesinin, bu teçhizat, makine, cihaz veya taşıtın imalatının yapıldığı ülkenin menşeine sahip olmasını engellememesi gerekir.
4) Bu maddenin uygulanmasında;
a) Cihaz, makine, alet veya aracın parçası, Türk Gümrük Tarife Cetvelinin XVI, XVII ve XVIII inci bölümlerinde yer alan eşyayı,
b) Önemli yedek parçalar, (a) bendinde belirtilen serbest dolaşıma sokulan veya daha önce ihraç edilmiş olan eşyanın düzgün çalışması için gerekli olan ve ilgili eşyanın özelliğini haiz, ilgili eşyanın normal bakımları ve hasar görmüş veya hizmet göremeyecek duruma gelmiş olanların parçalarının değiştirilmesi için kullanılması planlanan parçaları,
ifade eder.
5) Bu maddede belirtilen önemli yedek parçaların ihracatında menşe şahadetnamesi düzenlenirken, bu şahadetnamenin eşyanın tanımı, koli sayısı ve cinsi marka ve sayısını gösteren 6 no.lu kutusunun  doldurulmasından başka, başvuruda bulunan tarafından yine bu eşyanın daha önce ihraç edilmiş olan cihaz, makine, alet veya aracın bir parçasının normal bakımı için kullanılacağına ilişkin yazılı beyanı aranır. Yazılı beyanda, söz konusu cihaz, makine, alet veya aracın tüm özellikleri de yer alır. Başvurularda, mümkünse, daha önce ihraç edilmiş olan ve yedek parçası ihraç edilmek istenilen cihaz, makine, alet veya araca ait menşe şahadetnamesine ilişkin sayı, tarih ve onaylayan gibi bilgileri içeren ayrıntılar da sunulur. Gümrük idaresi buna ek olarak daha önce ihraç edilmiş cihaz, makine veya alet veya aracın parçası ile ilgili fatura veya bu faturanın bir nüshasının, teslimatın normal bakım hizmetinin bir parçası olarak yapılmakta olduğunu gösteren sözleşme veya bir nüshasının ve gerekli gördüğü başka bir belgenin ibraz edilmesini isteyebilir.
6) Önemli yedek parçaların serbest dolaşıma sokulmak istenmesi halinde, 40.maddede belirtilen bilgileri içeren menşe şahadetnamesinin ibrazı gerekir. Gümrük idaresi bu şekilde ibraz edilen menşe şahadetnamelerine ek olarak serbest dolaşıma sokulan cihaz, makine veya alet veya aracın parçası ile ilgili  fatura veya bu faturanın bir nüshasının, teslimatın normal bakım hizmetinin bir parçası olarak yapılmakta olduğunu gösteren sözleşme veya bir nüshasının ve gerekli gördüğü başka bir belgenin ibraz edilmesini isteyebilir.

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418

5-Ticaret Politikası Önlemleri, İlave Gümrük Vergisi Ve Diğer Mali Yükümlülükler

–  (1) Eşyanın serbest dolaşıma girişinde, o tarihte yürürlükte bulunan ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere ilişkin mevzuat ile konulmuş hükümler de uygulanır.
(2) Bu maddede bahsi geçen önlemlerin, ilave gümrük vergisinin veya diğer mali yükümlülüklerin uygulanmasında serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihi esas alınır. Önlem kararının düzenlenecek bir belgeye istinaden uygulanması durumunda, gümrük beyannamesinin tescil tarihi itibariyle geçerlilik süresi sona eren belgeler kabul edilmez.
(3) Serbest dolaşıma girişte, ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyanın menşei, menşe şahadetnamesi ile ispat olunur. Menşe şahadetnamesi, eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyanname ekinde ibraz edilir.
(4) Bu maddede bahsi geçen önlemlere, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyadan;
a) Türkiye’nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı anlaşmalar çerçevesinde veya tek taraflı olarak tanıdığı tercihli tarife uygulamasından faydalanmak amacıyla eşyanın tercihli menşeini tevsik eden belgelerin ibraz edilmesi halinde,
b) Serbest ticaret anlaşmaları veya Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi çerçevesinde tercihli tarife uygulamasının ortadan kalktığı tarihten önce gümrük gözetimi altında bulunan serbest dolaşımda olmayan eşyaya ait dördüncü fıkranın (a) bendinde sayılan belgelerin ibraz edilmesi halinde,
c) Doğrudan ticaret politikası önleminin uygulandığı ülkeden ithal edilen veya ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülük uygulanan ülke menşeli olduğu beyan edilen eşyanın serbest dolaşıma girişinde,
ç) Türkiye ile AB arasında gümrük birliği tesis eden 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararının ticaret politikası önlemlerine ilişkin 47 nci maddesi hükümleri saklı kalmak üzere, AB’ye üye ülkelerden A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde gelen eşyanın serbest dolaşıma girişinde, menşe şahadetnamesi aranmaz. Ancak, (c) bendinin istisnası olarak, eşyanın aynı zamanda birden fazla ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi olması ya da aynı düzenleme kapsamında ülkesine göre farklı oranların belirlenmiş olması durumunda menşe şahadetnamesi aranır. Menşe şahadetnamesi ibraz edilmemesi halinde, tahsil edilmesi gerekenlerden en yüksek tutarlar esas alınarak işlem yapılır. 
(5) Bir ila dördüncü fıkra hükümleri, yürürlükteki İthalat Rejimi Kararı eki listelerde Dünya Ticaret Örgütü üyesi olmayan ülkeler için öngörülen gümrük vergisi oranının aynı listelerde yer alan Diğer Ülkeler sütununda gösterilen gümrük vergisi oranından daha yüksek bir oranda belirlenmiş olması halinde de uygulanır. 
(6) 181 inci maddenin yedinci ve sekizinci fıkraları hükümleri, ticaret politikası önlemine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişinde de uygulanır.
(7) Numunelerin serbest dolaşıma girişinde bu madde hükümleri uygulanmaz.
…

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418

6- İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin Tebliğ (Tebliğ No: 2002/1) (Üretici Beyan usul ve esasları) (12.02.2002 t. 24669 s. R.G.) 

Mezkur tebliğin 1 inci maddesine göre; “Dampinge karşı vergi ile telafi edici vergilerin 99/13482 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Karar’ın 5 inci maddesi uyarınca, menşe ülkedeki üreticiler esasında değişen miktar veya oranlarda belirlendiği hallerde, ithalatın belirli bir üretici firma için tespit edilen vergi miktar veya oranından istifade edilerek yapılabilmesini teminen, gümrük idarelerince ithal edilecek ürünün vergiye konu üretici tarafından üretildiği tevsik eden “Üretici Belgesi” aranır. Söz konusu belgenin ibraz edilememesi halinde “diğerleri” kapsamında belirlenen vergi tatbik edilir.”

Mezkur tebliğin 2 inci maddesine göre; “Üretici tarafından firmanın antetli kağıdına yazı makinesi ile İngilizce lisanında düzenlenen ve başlıca aşağıdaki bilgileri içeren Üretici Belgesi’nin bir örneği EK’te yer almaktadır.

a) Belgenin tanzim yeri ve tarihi,
b) Eşyayı üreten firmanın adı ve adresi,
c) Satıcı veya eşyayı gönderen firmanın adı ve adresi,
d) Türkiye’deki alıcı firmanın adı ve adresi,
e) Üretici belgesinin gümrük beyanına esas fatura ile ilişkisini gösterecek referanslar (faturanın veya konşimentonun tarih ve sayısına veya akreditif numarası ve bankasına ilişkin bilgi),
f) Eşyanın cinsi ve nev’inin detaylı açıklaması,
g) Varsa eşyanın markası,
h) Eşyanın satış birimine (kilo, metre, adet gibi) göre miktarı,
i) Eşyanın üretiminin hangi temel safhalarının belgeyi düzenleyen üretici firma tarafından gerçekleştirildiğine dair açıklama,
j) Belgeyi düzenleyen üreticinin bahse konu ürünün kendi üretimi olduğuna ve bilgilerin denetime açık bulunduğuna dair beyanı,
k) Beyanı vermeye yetkili üretici firma görevlisinin adı, soyadı, unvanı ve imzası.”

Mezkur tebliğin 4 üncü maddesine göre; “Üretici firmadan Türkiye’ye satışları ve düzenlendiği üretici belgeleri ile ilgili bilgiler ve belge suretleri belirli sürelerle talep edilebilecektir.”

7- Gümrük Yönetmeliğinin itirazların karara bağlanmasından önce eşyanın çekilebilmesi başlıklı 587 inci maddesine göre:

“(1) Yükümlüler, mercilerince verilecek kararlardan önce, ihtilaf konusu eşyayı çekmek isterlerse, aşağıda yazılı şartlarla istekleri kabul olunur ve eşyanın çekilmesine izin verilir.

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418

a) Kararların Yükümlüce tebellüğ edilmiş olması ve taleplerinin bir dilekçe ile gümrüğe verilmiş olması,

b) Yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın ve eşyanın alıcısı adına düzenlenen para cezalarının teminata bağlanması,

c) Uyuşmazlığın idari yargı merciine intikali halinde bu hususun belgelenmesi,

ç) İdarece gerekli görülecek her türlü bilgi veya belgenin sunulması.

d) Düşük kıymet beyanı şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hallerde yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın teminata bağlanması.

(2) Vergi tahakkukunun kesinleşmesinden önce idare ile yükümlü arasında çıkan uyuşmazlık yürürlükteki yasaklama ve kısıtlama hükümlerini ihlal eder mahiyette olduğu takdirde bu madde hükmü uygulanmaz.

(3) Birinci fıkranın “(d) bendinin” uygulanmasında düşük kıymet beyanı şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hallerde, araştırmanın bu maddenin uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren bir yılda sonuçlanmaması halinde, gümrük idaresinde mevcut verilere göre işlem sonuçlandırılır. Bu süreden sonra alınan cevaplar çerçevesinde vergi farkı ortaya çıkan hallerde gerekli işlemler yerine getirilir.”

II. Sonuç; 

– “Esas amacının, Türkiye tarafından belirli ülkelerin eşyasına uygulanan hükümleri aşmak olduğu tespit edilen veya yapılan araştırma sonucunda hakkında bu yönde bir kanaat oluşan bir işçilik veya işlemle üretilmiş eşya, 19 uncu maddeye dayanılarak o ülke menşeli sayılmaz.”

Olayda dış ticaret rejimine tabi olarak A ülkesinden ithal edilecek mamul eşyanın, A ülkesindeki üretim aşamasında bünyesine giren bir kısmı % 60 gibi üçüncü ülke  (B) menşeli girdiler ile üretilen eşyanın, % 40 A ülkesindeki üretim sürecinde esaslı işlem gerçekleştirdiğinin kanıtlanması,  başka bir ifade ile eşyanın menşe kazanması ile İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesine İlişkin 2002/1 sayılı Tebliğ eki “Üretici Belgesi” beyanının gümrük idarelerine ibraz edilmesi ve gümrük idaresince yapılacak menşe araştırmasında mevcut damping önlemini etkisiz kılmadığı, gerek sunulan bilgi ve belgelerden, gerekse yerinde doğrulama soruşturması sırasında elde edilen bilgi ve belgelerden tespit edilmesi halinde damping vergisi uygulanmayacağını düşünülse bile ki; Bize göre, bu olayda böyle bir şeyin olması (Gümrük İdaresinin, eşyanın ithalatına Dampingsiz olarak izin vermesi) mümkün görünmemekte diye düşünüyoruz.

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418

Anti Damping muafiyeti sağlanmak istenildiğinde, mevzuatta belirlenmiş bir oran bulunmamaktadır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 19.maddesi ve Gümrük Yönetmeliğinin 33.maddesine göre:  Başka bir ülkede değişiklik ve/veya işlem gören ya da üretimi birden fazla ülkede gerçekleştirilen eşyanın bir ülke menşeli  sayılabilmesi için, o ülkede yeni bir ürün imal edilmesi veya imalatın önemli bir aşamasının ve ekonomik yönden gerekli görülen en son esaslı işçilik ve eylemin o ülkede bu amaçla donatılmış işletmelerde yapılması gerekir.

Gümrük Kanununun 19.maddesine göre en son esaslı işçilik ve eylem A ülkesinde gerçekleştirilse bile, Kanunun 20 inci maddesinde belirtildiği gibi, Esas amacın Türkiye tarafından belirli ülkelerin eşyasına uygulanan hükümleri aşmak olduğu tespit edilen veya yapılan araştırma sonucunda hakkında bu yönde bir kanaat  oluşan bir işçilik veya işlemle üretilmiş eşya, 19 uncu maddeye dayanılarak o ülke menşeli sayılmaz. Hükümlerinden hareketle, gümrüğün bu yönde bir kanaat oluşturması halinde; aynı hukuksal nedenler ve gerekçelerle bize göre, damping vergisi uygulanabileceği de değerlendirilmektedir.

Ancak; Gümrük Yönetmeliğinin 587.maddesine göre; kanaatimizce Gümrük İdaresince eşyanın menşeinden şüphelenilmesi halinde, sonradan kontrol sonuçlanıncaya kadar vergiler teminata bağlanarak söz konusu eşya sahibine verilebilir.

Dayandığı hukuksal nedenler ve gerekçesi yukarıda açıklanan diğer sebeplerle; Öngörülemeyen herhangi bir ek tahakkuk ve cezai durumla karşılaşmamak için; Gümrük Kanununun 231/5 inci fıkrasına göre Gümrük idaresi tarafından yükümlüye yazı ile yanlış izahat verilmiş olması hâlinde bu Kısım hükümlerine göre idari para cezası ve faiz uygulanmaz”.

Konu hakkında kesin, net, hukuki ve bağlayıcı bir sonuca ulaşmak için; Gümrük Kanunu’nun 6 ve 8.maddeleri ile Gümrük Yönetmeliğinin 580/A. maddesi gereği İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü kanalıyla Gümrükler Genel Müdürlüğünden yazılı izahat alınması ve alınacak yazılı izahata göre işlem yapılmasının daha doğru olacağı değerlendirilmektedir. 

Bilgi ve takdirlerinize sunulur.

Ankara, 18.12.2025

Kerim ÇOBAN                                                                                                                                          Sefa YAYLA
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi                                                                                                Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

ÇÖZÜM DENETİM GÜMRÜK DIŞ TİCARET VE DANIŞMANLIK ANONİM ŞİRKETİ
Üsküp Caddesi Erim İşhanı 16/24 Çankaya/ANKARA
kerimcoban@cozumdenetim.net;  sefayayla@cozumdenetim.net
Tel: 0312 4426735
 Tel: 0505 5198841- 05304602418