GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET SORULARI VE CEVAPLARI (140 Soru, 140 Cevap)

Written by mehmetkurtipek_ap0wb77s on 1 January 2026. Posted in kategoriler.

GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET SORULARI VE CEVAPLARI (140 Soru, 140 Cevap)

29.12.2025

Soru 1: Eşyanın hat (kırmızı veya sarı hat) muayenesi sonrası gümrük işlemleri bitmeden, gerekirse Ek Tahakkuk Kararı ve/veya Ceza Kararı düzenlenip mükellefine tebliğ edilmeden önce söz konusu eşya mükellefine/ sahibine teslim edilebilir mi?

Cevap 1: Edilebilir/ eşya teslim alınabilir.

I- İLGİLİ MEVZUAT HÜKÜMLERİ

“Eşyanın Teslimi” Deyimi: Eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejimi ile öngörülen amaçlar doğrultusunda gümrük idareleri tarafından ilgilisine teslimini ifade eder.

– Başka bir eşyanın beyanı sonucunu doğurmaması kaydıyla, beyan sahibinin talebi üzerine beyannamede yer alan bir veya daha fazla bilginin düzeltilmesine, gümrük idarelerince izin verilir.

Ancak;
a) Beyan sahibine eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden,
b) Söz konusu bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,
c) 73 üncü madde hükümleri saklı kalmak üzere, eşyanın teslim edilmesinden,

Sonra beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilmez.

– 1- Kanunun 63.maddesinin birinci fıkrasında geçen ‘başka bir eşya’ ifadesinden, tarife alt pozisyonu değişen, değişmemesi durumunda ise her türlü vergi ile ek mali yükümlülüğün advalorem usulde oran veya spesifik usulde miktarına ve/veya ticaret politikası önlemine ilişkin faydalanılacak hak ve menfaatlerde farklılık gösteren eşya anlaşılır.

2- Eşyanın teslimine kadar;
a) Eşyanın muayenesi için bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat olarak belirlenmesinden,
b) Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,

Önce beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12   – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688   – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com    – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com   –    k.coban0306@gmail.com
Tel: 0505 – 519 88 41

Sayfa 1 / 165

3- Beyanın kontrolü türü kırmızı hat olarak belirlenen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden önce düzeltme talebinde bulunulması halinde talep Kanunun 234.maddesinin üçüncü fıkrasından yararlanma talebi olarak değerlendirilerek (… Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nispetinde uygulanır.) sistemde gerekli düzeltmeler yapılır. Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden sonra düzeltme talebinde bulunulması halinde ise düzeltme talepleri kabul edilmeyerek Gümrük Yönetmeliğinin 192 ve 193 üncü maddeleri uygulanır.

4- Cezai hükümler saklı kalmak kaydıyla, beyanname tescil tarihinden itibaren üç yıllık süre içinde yükümlünün talebi üzerine Kanunun 73.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir. Ancak, dahilde işleme rejimi için bu sürenin üç yıldan daha uzun belirlenmesine Ticaret Bakanlığı yetkilidir.

– 1. Gümrük idareleri, eşyanın tesliminden sonra ve beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak amacıyla, eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri kontrol edebilirler. Bu kontroller beyan sahibine, söz konusu işlemler ile doğrudan ya da dolaylı olarak ticari yönden ilgili diğer kişilere veya belge ve verileri ticari amaçla elinde bulunduran diğer kişilere ait yerlerde yapılabilir. Mümkün olduğu takdirde eşya muayene de edilebilir.

2. Gümrük idareleri, kendi yetkileri doğrultusunda veya beyan sahibinin talebi üzerine, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, beyannamenin düzeltilmesini eşyanın tesliminden sonra da yapabilirler.

3. Beyannamenin incelenmesi veya eşyanın tesliminden sonraki kontrolü sonucunda, ilgili gümrük rejimine ilişkin hükümlerin yanlış veya eksik bilgilere dayanarak uygulandığının saptanması halinde, gümrük idareleri, bu Kanunda yer alan ceza hükümleri saklı kalmak üzere, beyanı yeni bulgulara göre düzeltmek için gerekli işlemleri yaparlar.

– 1) Miktar noksanlıklarında, noksanlığın eşyanın telef veya kaybından veya noksan gönderildiğinin sabit olmasından veya çalınmasından ileri geldiğinin anlaşıldığı hallerde, bu noksanlığı karşılayan kıymet, beyan edilen esas kıymetten düşülerek kalan kıymet vergi matrahına esas tutulur.

2) Muayene sonucunda bulunan eksiklik veya fazlalığın eşyanın tabiatı icabı ek-11’de bulunan oranlarda olduğunun anlaşılması halinde, işlemler gümrük idaresince tespit edilen miktar üzerinden yapılır ve ceza uygulanmaz.

3) Muayene sonucunda tespit edilen gümrük tarife istatistik pozisyonu, miktar, kıymet, menşe ve/veya kullanım yeri farklılığı nedeniyle yapılacak tahakkuklarda ve idare tarafından alınacak kararlarda, yürürlükteki kaçakçılıkla mücadele mevzuatı, dış ticaret mevzuatı ve diğer mevzuat ile ticaret politikası önlemlerine ilişkin hükümler de göz önünde bulundurulur.

Yani, miktar farkında/ eşyanın beyana göre fazla çıkması durumunda ek tahakkuk ve ceza kararı alınır.

Sayfa 2 / 165

– 1) Beyanın kontrolü sonucunda fark tespiti halinde, sistemde gerekli düzeltmeler yapılarak idare amirince beyan sahibine tebliğ edilir.

2) Tespit edilen farklara itiraz edilmesi halinde 585 ila 590 ıncı maddelere göre işlem yapılır.

– 1. Eşyanın ilgili rejime tabi tutulma şartlarının yerine getirilmesi ve eşyanın yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlere tabi olmaması kaydıyla, gümrük idareleri, tescilden sonra beyannamedeki bilgileri kontrol ederek veya belli hallerde kontrol etmeksizin, eşyayı teslim ederler. Ancak, beyannamenin incelenmesinin makul bir süre içinde tamamlanamadığı ve bu inceleme sırasında eşyanın hazır bulundurulmasına gerek olmadığı hallerde de eşya teslim edilir. …

3. Beyannamenin tescilinin bir gümrük yükümlülüğü doğurması halinde, gümrük vergileri ödenmedikçe veya teminata bağlanmadıkça beyanname kapsamı eşya teslim edilemez. Ancak, bu hüküm kısmi muafiyete tabi geçici ithalat rejimine uygulanamaz.

4. Beyan edilen gümrük rejimi hükümlerine göre teminat istenmesi halinde, söz konusu teminat alınmadan eşya teslim edilemez.

– 1- Yükümlüler, mercilerince verilecek kararlardan önce, ihtilaf konusu eşyayı çekmek isterlerse, aşağıda yazılı şartlarla istekleri kabul olunur ve eşyanın çekilmesine izin verilir.

a) Kararların yükümlüce (mükellefçe) tebellüğ edilmiş olması ve taleplerinin bir dilekçe ile gümrüğe verilmiş olması,
b) Yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın ve eşyanın alıcısı adına düzenlenen para cezalarının teminata bağlanması,
c) Uyuşmazlığın idari yargı merciine intikali halinde bu hususun belgelenmesi,
ç) İdarece gerekli görülecek her türlü bilgi veya belgenin sunulması.
d) Düşük kıymet beyanı şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hallerde yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın teminata bağlanması.

2- Vergi tahakkukunun kesinleşmesinden önce idare ile yükümlü arasında çıkan uyuşmazlık yürürlükteki yasaklama ve kısıtlama hükümlerini ihlal eder mahiyette olduğu takdirde bu madde hükmü uygulanmaz.

3- Birinci fıkranın (d) bendinin uygulanmasında düşük kıymet beyanı şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hallerde, araştırmanın bu maddenin uygulanmasının talep edildiği tarihten itibaren bir yılda sonuçlanmaması halinde, gümrük idaresinde mevcut verilere göre işlem sonuçlandırılır. Bu süreden sonra alınan cevaplar çerçevesinde vergi farkı ortaya çıkan hallerde gerekli işlemler yerine getirilir.

Sonuç Olarak

1- 4458 sayılı Gümrük Kanununun 69.maddesi ile Gümrük Yönetmeliğinin 587.maddesi kapsamında ilgili serbest dolaşıma giriş/ ithalat beyannamesinin tescil edildiği Gümrük idaresine yazılı olarak başvurarak (Başvuru yazısında; söz konusu eşya veya eşyaların ticari faturasına ve taşıma belgesindeki miktarı veya

Sayfa 3 / 165

miktarları dikkate alınarak beyan edildiği, eşya fazlalığından firmanın haberinin olmadığı, yapılan gümrük beyanı ve tescil işlemlerinde ilgili firmanın herhangi bir kastının, özellikle vergi kaçırma veya eksik vergi ödeme kastının kesinlikle bulunmadığı, firmanın üretici firma olduğu, üretim için bu eşyalara acil ve zorunlu olarak ihtiyaç duyulduğu, bahse konu eşyalar teslim alınamadığı/ gümrükten çekilemediği için firmadaki üretimin aksadığı/ durduğu, … vb. hususlar belirtilerek ve Kapasite Raporunu eklenerek) söz konusu eşyalar için hesaplanacak gümrük vergileri/ ek tahakkuk ve uygulanacak para cezasının teminata bağlanarak, eşyaların acil olarak firmaya teslim edilmesinin talep edilmesi gerekir.

2- Söz konusu eşyalar teslim alındıktan, gümrükten çekildikten sonra, konuya ilişkin Ek Tahakkuk Kararı ve Ceza Kararı firmaya tebliğ edildikten sonra da ilgili kararlar ve ithalat belgelerinin ayrıntılı şekilde incelenerek, şayet ilgili Gümrük İdaresinin haksız olduğu (Ek Tahakkuk Kararı ve Ceza Kararının haksız, hukuksuz ve yersiz olarak düzenlendiği) anlaşılırsa;

a) Çıkarılan ek tahakkuk ile ceza miktarı tutarı fazla ise ve ilgili firma YYS veya OKS Belgesine sahip değilse; Gümrük Kanununun 242.maddesi kapsamında ilgili kararların tebliğ tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde Ek Tahakkuk Kararı ve Ceza Kararına İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü nezdinde itiraz edilmesi, Bölge Müdürlüğünce ret kararının verilmesi ve ret kararının firmaya tebliğ edilmesi yada zımni ret durumunda ise, ilgili kararın tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde İlgili Vergi Mahkemesine dava açılması,

b) Ek tahakkuk ve ceza miktarı tutarı düşük/ az ise ve/veya ilgili firmanın YYS Belgesi veya OKS Belgesi var ise, söz konusu kararlara itiraz edilmemesi, süresi içinde ilgili Gümrük İdaresine dilekçe verilerek Gümrük Kanununun 244.maddesi ve Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğine göre “Uzlaşma Talebinde Bulunulması,

Gerekir.

Soru 2: Hurda Cant İthalatında nasıl bir yol izlenmesi gerekir?

Cevap 2: Gümrük mevzuatına göre, gümrük idaresinden izin almak şartıyla eşyalar geçici depolama yerlerinde ve antrepolarda ya da gümrüğün izin verdiği yerlerde antrepo ve geçici depolama yerleri dışında da (ilgili firmanın deposunda, fabrika sahasında, vb.) elleçleme yapılabilir.

Söz konusu eşyalar (cantlar) limaan sahasında, antrepo, geçici depolama yeri veya firmanın deposunda ya da fabrika sahasında elleçleme yapılarak kırılıp, parçalanıp veya preslenerek ithale hazır hale getirilebilir. Sonrasında serbest dolaşıma sokulabilir. Ayrıntılar aşağıda belirtilmiştir.

Sayfa 4 / 165

İlgili Mevzuat Hükümleri

– 1- Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmak üzere Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 72 nci, 74 üncü ve 76.fasıllarında hurda olarak beyan edilen eşyanın izahname açıklama notlarında belirtildiği gibi kırpıntı, döküntü ve yeniden kullanılamaz halde olması gerekmekte olup, yapılan kontrollerde eşyanın hurda olarak değerlendirilmesi konusunda tereddüt yaşanması halinde eşyanın hurda olarak ithal edilebilmesi için;

a)6948 sayılı Sanayi Sicil Kanununun 2.maddesine istinaden ithalatçı firma adına düzenlenmiş sanayi sicil belgesinin ve 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 12 ve 56.maddelerine istinaden düzenlenip onaylanan kapasite raporunun beyannameye eklenmesi,
b)31/12/2023 tarihli ve 32416 dördüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Metal Hurdaların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2024/23) uyarınca gerekli metal hurda ithalatçı belgesi ile geçici faaliyet belgesi veya çevre izin ve lisans belgesinin mevcut olması,
c) İthalatçı firma tesisinin, eşyanın ergiterek başka bir eşya haline dönüşmesini sağlayacak makine, teçhizatı ve ergitme ocağını haiz bulunduğu ve firmanın kapasite raporları, metal hurda ithalatçı belgesi, geçici faaliyet belgesi veya çevre izin ve lisans belgesiyle söz konusu eşyadan başka bir eşya üretmeye ehil olduğu hususlarının sabit olması,
ç) Eşyanın, metal hurda olarak beyan edildiği gümrük tarife istatistik pozisyonu ile hurda olmaması durumunda sınıflandırılması muhtemel gümrük tarife istatistik pozisyonu için uygulanacak gümrük vergileri arasındaki fark kadar Gümrük Kanununun 202 ilâ 207.maddeleri uyarınca teminat alınması,

Gerekir.

Bu koşulların yerine getirilememesi halinde, eşyanın hurda olarak ithal talebi kabul edilmez ve gümrük, dış ticaret ve ilgili diğer mevzuat kapsamında işlem yapılır.

2- Gümrük idaresince eşyanın muayenesi esnasında motor, motor bloğu, şaft, kasa parçaları, dingil, jant, depo gibi araç parçalarının, beyan amacı dışında yedek parça olarak kullanılacağının tespit edilmesi halinde birinci fıkrada belirtilen kapsamda ithalata izin verilmez ve gümrük, dış ticaret ve ilgili diğer mevzuat kapsamında işlem yapılır. Ancak orijinal amacına uygun kullanılıp kullanılmayacağı hususunda tereddüt yaşanması halinde otomotiv sanayiine ait bu tür eşyanın gümrüklü yer ve sahalarda kırılıp, parçalanıp veya preslenerek ithaline izin verilir.

3- Hurda olarak beyan edilen motor, motor bloğu, şaft, kasa parçaları, dingil, jant, depo gibi araç parçalarının ithal edilebilmesi için yakıt, fren, hidrolik ve soğutma sıvıları gibi sıvılardan ve şanzıman ve motor yağı gibi yağlardan arındırılmış olması gerekir. Tehlikeli atık ve yağlarla kontamine durumdaki araç parçalarının ithaline izin verilmez.

4- Birinci fıkrada yer verilen şartların karşılanması halinde, eşyanın firma tesisinde yapılacak işlem sonucunda kendi orijinal kullanımlarına uygun olmayan, ilk şekillerinden farklı bir eşyaya dönüştürüldüğünün tespiti için yükümlüden yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu talep edilir ve beyannamede düzeltme yapılarak 44 no.lu haneye “0786-YGM Raporu” belgesi doğrulama alanı “S” olarak eklenir. Tespite konu işlemin tamamlanması için firmanın kapasitesi ve yapılacak işlemin niteliği

Sayfa 5 / 165

gibi hususlar göz önüne alınarak beyannamenin tescil tarihinden başlayarak altı ayı geçmemek üzere yükümlüye bir süre verilir.

5- Eşyaya ilişkin bir ekspertiz raporu olsun veya olmasın kırılma, eskime veya diğer nedenlerle kesinlikle kullanılamaz halde olması nedeniyle eşyanın kendi orijinal (ilk halinde) kullanımına uygun durumda olmadığının gümrük idaresince tespiti halinde yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu talep edilmez.

6- Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri raporu talep edilen eşya gerekli önlemler alınarak gümrük gözetiminde ithalatçı firma tesisine yönlendirilir.

7- Süresi içinde başvurulması kaydıyla dördüncü fıkrada belirtilen süre üçer aylık dönemler halinde uzatılabilir ancak ek süreler dahil yirmi dört ayı geçemez. Düzenlenen tespit raporu YGM Tebliğinin 17.maddesinin 2.fıkrasında belirtilen sürede ilgili gümrük idaresine ibraz edilir.

8- Eşyanın kendi orijinal kullanımlarına uygun durumda olmayan, ilk şekillerinden farklı bir eşya haline geldiğinin tespit edilmesi halinde teminat iade edilir.

9- Tespit raporunun süresi içinde ibraz edilmemesi veya eşyanın kendi orijinal kullanımlarına uygun durumda olmayan, ilk şekillerinden farklı bir eşya haline gelmediğinin tespit edilmesi halinde teminat irat kaydedilir ve Gümrük Yönetmeliğinin 181 inci maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendinde belirtilen şekilde işlem yapılarak duruma göre Gümrük Kanununun 234 üncü veya 235 inci maddesine göre cezai işlem uygulanır.

– 41.madde hükümleri [Talep üzerine, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasından önce, gümrüğe sunulan eşyanın incelenmesi veya bundan numune alınması yönünden ilgili ve yetkili kişilere izin verilebilir.] saklı kalmak üzere, geçici depolanan eşya, görünüş ve teknik özelliklerinin değiştirilmemesi koşuluyla, aynı durumda muhafazalarını sağlamak üzere yönetmelikle belirlenen elleçlemeye tabi tutulabilir.

– Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’ye ithaline izin verilmez. Bu gibi eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Müsteşarlıkça izin verilebilir. Eşyanın bu fıkra kapsamında olup olmadığının belirlenmesinde tereddüt edilen durumlarda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü esas alınarak işlem yapılır. Söz konusu isim ve simgelerin kaldırılması veya eşyanın gerçek menşeinin gösterilmesi amacıyla, usul ve esasları yönetmelikle belirlenecek elleçleme faaliyetlerine izin verilebilir.

– 1. İthal eşyası, iyi korunmaları, görünüşlerinin veya pazarlama kalitelerinin geliştirilmesi ya da dağıtım veya yeniden satışa hazırlanmaları yönünden yönetmelikle belirlenen mutat elleçleme işlemlerine tabi tutulabilir.
Piyasa düzeninin aksamadan işleyişini sağlamak amacıyla, tarım ürünlerinin antrepolarda tabi tutulacağı elleçleme işlemleri Müsteşarlıkça sınırlandırılabilir.

2. İhracata bağlı önlemlerden yararlanabilecek ve antrepo rejimine tabi tutulmuş tarım ürünlerine uygulanacak elleçleme işlemleri yönetmelikle belirlenir.

Sayfa 6 / 165

3. Bu maddede belirtilen elleçleme işlemleri, gümrük idarelerinin izniyle yapılabilir.

– 1. Antrepo rejimine tabi tutulan eşya, gümrük idarelerinden izin alınmak şartıyla geçici olarak gümrük antreposundan çıkarılabilir.

Eşya gümrük antreposu dışında bulunduğu süre içinde 102 nci maddede belirtilen şartlar altında elleçleme işlemlerine tabi tutulabilir. …

– 1. Bir serbest bölgeye konulmuş serbest dolaşımda olmayan eşya;
a) Serbest dolaşıma giriş rejimi kapsamında ve 161.maddede belirtilen koşullar altında, serbest dolaşıma girebilir.
b) İzne gerek olmaksızın mutat elleçleme işlemlerine tabi tutulabilir. …
2. Normal olarak ihracata bağlı olanaklardan yararlanan tarım politikası kapsamındaki eşya, yalnızca mutat elleçleme işlemine tabi tutulabilir. Bu işlemler izin alınmaksızın da yapılabilir.

– 1. Serbest dolaşımda olmayan eşya için bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, bu eşyanın gümrük kıymetinin serbest bölgede kalış süreleri içinde depolanma ve muhafaza edilme masraflarını da içeren fiilen ödenmiş veya ödenecek fiyata dayandığı hallerde ve söz konusu masraflar bu fiyattan ayrı olarak gösterildiği takdirde, gümrük kıymetine dahil edilmez.

2. Serbest bölgede mutat elleçlemelere tabi tutulan eşyanın gümrük vergilerinin hesaplanmasında, söz konusu eşyanın dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarı; beyan sahibinin talebi ve söz konusu elleçlemelerin yapılmasına izin verilmiş olması kaydıyla, bu eşyanın 193.maddede belirtilen tarihte söz konusu elleçlemelere tabi tutulmamış gibi dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarıdır. Bu hükme Cumhurbaşkanınca istisna getirilebilir. …

– (1) Elleçleme izin başvuruları denetleyici gümrük müdürlüğüne yazılı olarak ve her işlem için münferiden yapılır. Bu başvuru, yapılacak işlemleri ve gümrük antrepo rejimi hükümlerinin uygulanması için gerekli bütün ayrıntıları içermek zorundadır. Başvuru, elleçlemenin antrepo içerisinde yapılmasının talep edilmesi halinde denetleyici gümrük müdürlüğünce, elleçlemenin antrepo dışında yapılmasının talep edilmesi halinde gümrük müdürlüğünün görüşü üzerine Bölge Müdürlüğünce sonuçlandırılır. …
(4) Antrepodan elleçleme işlemi için geçici çıkan eşyanın gümrükçe onaylanmış işleme tabi tutulması halinde eşyanın antrepoya getirilmesi zorunlu olmayıp bulunduğu yerde muayeneye arz edilmesi mümkündür.
(5) Elleçleme yapılmak üzere geçici çıkışı yapılan eşyanın antrepo beyannamesine uygunluğu, miktarı ve ayniyat tespiti yetkilendirilmiş gümrük müşaviri veya Gümrük Memurunca yapılır.
(6) Antrepolarda veya geçici çıkış yapılmak suretiyle gerçekleştirilecek elleçleme işlemlerinden sadece antrepo rejimine tabi eşya faydalanabilir. …

– 1) Gümrük antrepo rejimine tabi olarak depolanan eşyanın antrepodan kesin çıkışı, rejimi sona erdiren gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ile mümkündür. Bu durumda eşya bu işlem veya kullanım hükümlerine tabi tutulur.
2) Basitleştirilmiş usul izni bulunması halinde ;

Sayfa 7 / 165

a) Antrepo rejimini sona erdiren eksik beyan sadece, serbest dolaşıma giriş, ihracat veya yeniden ihracatta bütün antrepo tipleri için,
b) Gümrük idaresince kabul edilen ticari veya idari belge ile beyan; her işlem ve kullanımla birlikte, B ve F tipi antrepo hariç tüm antrepo tipleri için,
c) Kayıt yoluyla beyan, her işlem ve kullanımla birlikte, F tipi antrepo hariç diğer antrepo tipleri için,

150 ve 160 ila 166 ıncı madde hükümleri çerçevesinde uygulanır.
3) Tarım politikası kapsamındaki ürünlere ikinci fıkradaki usullerin uygulanması, Müsteşarlıktan izin alınması halinde mümkündür.
4) Elleçleme vb. işlemler yapılmak üzere gümrük antrepolarından geçici olarak eşya çıkarılabilir. Bunun için her seferinde gümrük idaresinden izin alınması gerekir. Bu amaçla gümrük idarelerine yazılı olarak yapılacak başvuru, antrepo rejimine tabi tutulan eşya ve antrepo rejimi hükümlerinin uygulanması konusunda gerekli bütün ayrıntıları içermek zorundadır. Eşyanın geçici çıkışının rejimin uygulanmasını olumsuz etkilemeyeceğinin anlaşılması halinde buna, gümrük idaresince izin verilir.
5) Geçici olarak çıkarılan eşyanın, antrepo dışında elleçleme işlemlerine tabi tutulması halinde 334 üncü madde hükümleri uygulanır.

– “ … Antrepoda veya antrepo dışında gerçekleştirilecek elleçleme faaliyetleri denetleyici gümrük idaresinin iznine tabi olup, izin verilmesi durumunda da elleçleme faaliyetinin idarenin gözetim ve denetiminde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, gümrük gözetim ve denetimini zaafa uğratabilecek, rejimin uygulamasını olumsuz etkileyecek ya da suistimallere yol açabilecek durumlarla ilgili olarak denetleyici gümrük idaresince elleçleme başvuru konusu eşya, yapılacak elleçleme faaliyeti ve faaliyetin yapılacağı yer, olay bazında değerlendirilerek gerekli her türlü önlem ve tedbir alınabilecektir.

Diğer taraftan, yazılarınızda yer verilen ve yukarıda belirtilen açıklamalar kapsamında açıklığa kavuşmadığı düşünülen antrepolarda veya antrepo dışındaki elleçleme faaliyetleri ile ilgili uygulamada yaşanan sorunların Genel Müdürlüğümüze ayrıca bildirilmesi durumunda gerekli değerlendirme yapılabilecektir.”

– Liman gümrük idarelerine gelen metal hurdaların iç gümrüklere transit taleplerinin söz konusu eşyanın tam tespiti halinde karşılanması gerekmektedir.

Sonuç Olarak

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden de anlaşılacağı üzere:

1- 18 Seri Nolu Serbest Dolaşıma Girişle İlgili Gümrük Genel Tebliğinin 4/2.maddesine Göre; Gümrük idaresince eşyanın muayenesi esnasında motor, motor bloğu, şaft, kasa parçaları, dingil, jant, depo gibi araç parçalarının, beyan amacı dışında yedek parça olarak kullanılacağının tespit edilmesi halinde birinci fıkrada belirtilen kapsamda ithalata izin verilmez ve gümrük, dış ticaret ve ilgili diğer mevzuat kapsamında işlem yapılır. Ancak orijinal amacına uygun kullanılıp kullanılmayacağı hususunda tereddüt yaşanması

Sayfa 8 / 165

halinde otomotiv sanayiine ait bu tür eşyanın gümrüklü yer ve sahalarda kırılıp, parçalanıp veya preslenerek ithaline izin verilir.

2- Gümrük mevzuatına göre, gümrük idaresinden izin almak şartıyla eşyalar geçici depolama yerlerinde ve antrepolarda ya da gümrüğün izin verdiği yerlerde antrepo ve geçici depolama yerleri dışında da (ilgili firmanın deposunda, fabrika sahasında, vb.) elleçleme yapılabilir.

Söz konusu eşyalar (cantlar) bu sahalarda/ antrepo, geçici depolama yeri veya firmanın deposunda ya da fabrika sahasında elleçleme yapılarak kırılıp, parçalanıp veya preslenerek ithale hazır hale getirilebilir.

3- Limana gelen söz konusu eşyalar Antrepo rejimi hükümlerine göre geçici depolama ve/veya antrepoya sevk edilebilir. Sevk edildikleri yerde kırılıp, parçalanıp veya preslenerek ithale hazır/ uygun haline getirilebilir.

4- Söz konusu eşyalar (cantlar) doğrudan/ yurt dışından en yakın Serbest bölgeye getirilip, burada gümrük idaresinden bile izin alınmadan elleçleme yapılarak (kırılıp, parçalanıp veya preslenerek, …) ithale hazır hale getirilir ve bu şekilde ilgili Serbest Bölge Gümrük Müdürlüğünden veya en yakın Gümrük Müdürlüğünden eşyaların ithali gerçekleştirilir. Bu şekilde Liman sahasında çıkan ve/veya gümrük idaresinin çıkardığı problemler “eşyanın tam tespit edilmesi”, vb. aşılmış olur.

5- Konu ayrıntılı olarak izah edilerek, yapılacak işlem hakkında 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 6 ve 8.maddeleri gereği Gümrükler Genel Müdürlüğü’nden görüş sorulabilir.
Bilgilerine ve takdirlerine sunulur.

Soru 3: “Tüm işlemlerde USD/AED =3,6725-AED’ye göre beyanların gerçekleştirilmesi eleştiri konusu olabilir mi?”

Cevap 3: Yapılabilir. Şayet, eşya faturalarının AED olarak düzenlenmesi ve ilave olarak USD/AED Çapraz Kurunun “Sabit şekilde: 3,6725-AED” olarak alınarak fatura üzerinde Fatura Tutarının USD cinsinden de belirtilmesi, Satıcıya ödemenin AED cinsinden yapılması fakat, SDGB’de Gümrük Beyanının USD cinsinden yapılması durumunda, çoğunlukla eşya bedelinde (fatura tutarında), AED/TRY Fatura Tutarı ile USD/TRY Fatura Tutarı arasında hemen hemen her zaman fark (kıymet farkı/ matrah farkı ortaya çıkacaktır. Bu farkın her bir ilgili gümrük (antrepo, SDGB, vb.) beyannamesinde beyan edilmesi, ilgili SDGB’nin 44.sütununda “USD/ AED Çapraz Kur Farkından Kaynaklanan Matrah Farkı” olarak Eşyanın kıymetine/ beyanname tutarına (Gümrük Vergileri Matrahına) eklenmesi/ ilave edilmesi gerekir.

Soru 4: “Fatura 3,6725 olsa dahi ödemenin yapıldığı tarihte ilgili exchange rate daha yüksek olsa bile (3,6731) 3,6725 esas alınarak karşılığı AED tutarın ödeniyor olması durumunda fark oluşmadığı için beyan yönünden risk oluşmaz diyebilir miyiz?”

Sayfa 9 / 165

Cevap 4: Şayet, eşya faturalarının AED olarak düzenlenmesi ve ilave olarak USD/AED Çapraz Kurunun “Sabit şekilde = 3,6725-AED” olarak alınarak fatura üzerinde Fatura Tutarının USD cinsinden de belirtilmesi, Satıcıya ödemenin AED cinsinden yapılması fakat, Gümrük Beyanının USD cinsinden yapılması durumunda, çoğunlukla eşya bedelinde (fatura tutarında), AED/TRY Fatura Tutarı ile USD/TRY Fatura Tutarı arasında hemen hemen her zaman fark (kıymet farkı/ matrah farkı ortaya çıkacaktır. Bu farkın her bir ilgili gümrük (Antrepo beyannamesi, SDGB, vb.) beyannamesinde beyan edilmesi, ilgili SDGB’nin 44.sütununda “USD/ AED Çapraz Kur Farkından Kaynaklanan Matrah Farkı” olarak Eşyanın kıymetine/ beyanname tutarına (Gümrük Vergileri Matrahına) eklenmesi/ ilave edilmesi gerekir. Bu fark düzenli şekilde Gümrük/ Rejim Beyanı sırasında usulüne uygun şekilde, unutulmadan, atlanılmadan beyan edildiği sürece problem çıkmaz diye değerlendiriyoruz.

Öte yandan, Fatura bedelinin, döviz transferinin bir kısmının ve/veya tamamının beyanname tescil tarihinden (Vergi Mükellefiyeti başlangıcından) sonra yapılması ve bu arada döviz kurundan (USD, AED, USD/AED, vb.) kaynaklanan fark tutarlar, kur farkları; 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 21.maddesi gereği KDV Matrahına girmez.

Diğer taraftan, bilindiği üzere; “Mal mukabili”, Vadeli akreditif ve Kabul kredili akreditif” ödeme şekilleri % 6 KKDF kesintisine tabidir. Yine, “Peşin ödeme” şeklinde beyan edilmesine karşın, fatura tutarı dövizin tamamı ve/veya bir kısmının, beyanname tescilinden üç iş günü (üç iş günü ve daha geç bir tarihte) sonrasında ilgili banka tarafından yurt dışına/ satıcıya gönderilmesi durumunda da KKDF kesintisi yapılması, KKDF kesintisinin Yurt İçi Giderler Bölümünde ayrı bir kalem olarak beyan edilmesi ve KDV matrahına -(varsa ÖTV matrahına)- katılması gerekir.

Bilindiği üzere, 12.05.1988 Tarih ve 88/12944 Sayılı Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Hakkında Karar’ın 4.maddesinin 9.fıkrasına göre; “Petrol, (petrol mahsulleri dahil), gübre, gübre hammaddesi, buğday, arpa ithalatının finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ve ithalat işlemleri” KKDF kesintisinden muaftır.

Soru 5: Beyanname tescilinden sonra oluşan kur farkı KDV matrahına katılır mı? Gümrük İdaresine beyan etmek gerekir mi?

Cevap 5: Katılmaz. Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekmez.

Kişisel görüşümüz: KDV Kanunu’nun 21/c maddesi yürürlükte olduğu sürece, bu madde değiştirilmeden, KDV Kanunu’nun 24/c. maddesinden hareketle Vadeli ithalatlarda oluşan Kur Farkı İthalatta KDV Matrahına katılamaz ve KDV alınamaz.

Bilindiği üzere; “Vadeli Akraditif, Mal Mukabili Ödeme ve Kabul Kredili Ödeme” şekillerine göre yapılan ithalatlar ile,

Sayfa 10 / 165

– “Peşin ödeme” şekline göre yapılan ithalatta, ithalat bedeli, ithalat beyannamenin (SDGB)’nin tescil tarihinden çok daha önce bankaya/ aracı bankaya yatırılmış olsa bile, ithalat/ mal bedelinin ithalat beyannamesinin tescil tarihinden üç iş günü ve sonrasında yurt dışına transfer edilmesi/ gönderilmesi durumunda % 6 KKDF ödenmesi gerekmektedir.

Ancak, 12.05.1988 Tarih ve 88/12944 Sayılı Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Hakkında Karar’ın 4.maddesinin 9.fıkrasına göre; “Petrol, (petrol mahsulleri dahil), gübre, gübre hammaddesi, buğday, arpa ithalatının finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ve ithalat işlemleri” KKDF kesintisinden muaftır.

Diğer bir deyişle;

Bize göre: KDV Kanunu’nun 24.maddesindeki kur farkı, (KDV Kanunu’nun 21/c maddesinde belirtilen “Beyannamesin tescil tarihine kadar” sınırlaması sebebiyle İthalatta KDV matrahına katılamaz.

– KDV Kanunu’nun 24.maddesindeki kur farkı, Hizmet İthalatını ilgilendirmekte, Mal/ Eşya ithalatını ilgilendirmemekte, eşya/ mal ithalatını Kanun’un 21/c maddesi ilgilendirmektedir.

Örneğin: Firmamızın makine parkı ve demirbaş makinelerin bakımı ve onarımı için yurtdışından mühendislik hizmeti alındığını, Türkiye’ye mühendisler gelerek bir hafta çalıştıkları ve karşılığında da 01.01.2025 tarihi itibarı ile 10.000-USD tutarında mühendislik (hizmet) faturası düzenlendiğini ve faturanın 05.01.2025 tarihinde Firmamıza ulaştığını ve 10.01.2025 tarihinde Firmamızın muhasebe kayıtlarına intikal ettirildiğini, bahse konu mühendislik gideri faturası eşya ithalatını/ gümrük idaresini ilgilendirmediği, hizmet ithalatı olduğu için Firmamız tarafından Ocak ayı içinde veya takip eden ayın 26’sına kadar bağlı bulunduğumuz vergi dairesine beyan edilmesi gerektiğinden hareketle, Firmamızın bu faturayı 26.02.2025 tarihinde Sorumlu Sıfatıyla 2 Nolu KDV Beyannamesiyle ilgili Vergi Dairesine beyan ettiğini, beyan tutarının / Matrahın (1-USD= 30-TL, 10.000-USD X 30-TL = 300.000-TL) 300.000-TL olduğunu ve Vergi Dairesine 300.000-TL beyan edildiğini fakat, ilgili mühendislik fatura tutarının/ giderinin bir kısmının veya tamamının yurt dışına transferinin daha sonra, örneğin 01.04.2025 tarihinde yapıldığını ve (01.04.2025 tarihi itibari ile döviz kurunun 1-USD = 32-TL olduğunu ve 10.000-USD x 32-TL = 320.000-TL) 20.000-TL kur farkının doğduğunu varsayalım.

Mali mevzuata göre, ilgili hizmet/ gider tutarının bir kısmının veya tamamının 2 Nolu KDV beyanından sonra Yurtdışına yapılması ve bu arada döviz kurunun yükselmesi durumunda, aradaki kur farkının da, döviz transferinin yapıldığı ay içinde veya takip eden ayın 26’sına kadar İlgili Vergi Dairesine Düzeltme Beyannamesiyle beyan edilerek tekabül eden KDV’nin ödenmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak: Eşya faturalarının AED olarak düzenlenmesi ve ilave olarak USD/AED Çapraz Kurunun “Sabit şekilde: 3,6725-AED” olarak alınarak fatura üzerinde Fatura Tutarının USD cinsinden de belirtilmesi, Satıcıya ödemenin AED cinsinden yapılması fakat, Gümrük Beyanının USD cinsinden

Sayfa 11 / 165

yapılması durumunda, varsa konu hakkında satıcı ile yapılan sözleşme örneğinin de ilgili Gümrük idaresine sunularak;

1) Beyannamenin tescil tarihinde AED fatura tutarı TL ile USD fatura tutarı TL arasında oluşan [AED/TL tutarı ile USD/TL tutarı (kur farkı) nedeniyle ortaya çıkan Pozitif fark tutarın, ilgili SDGB’nin 44.sütununda “USD/ AED Çapraz Kur Farkından Kaynaklanan Matrah Farkı” olarak] Eşyanın kıymetine/ beyanname tutarına (Gümrük Vergileri Matrahına) eklenmesi/ ilave edilmesi gerekir.

2) İstenirse eşya faturalarının sadece AED olarak düzenlenmesi/ düzenlettirilmesi, üzerinde USD/AED çapraz kuru ile USD cinsinden herhangi bir tutarın yer almaması ve Gümrük Beyanının (Antrepo beyannamesi, SDGB, vb. beyanların) AED döviz cinsinden yapılması (Bu yöntemin uygulanmasında her hangi bir kur farkı veya beyan edilecek ilave bir kıymet/ matrah farkı ortaya çıkmaz.) gerekir.

3) Soru 6: “Tüm işlemlerde USD/AED =3,6725-AED’ye göre beyanların gerçekleştirilmesi eleştiri konusu olabilir mi?”

Cevap 6: Yapılabilir. Şayet, eşya faturalarının AED olarak düzenlenmesi ve ilave olarak USD/AED Çapraz Kurunun “Sabit şekilde: 3,6725-AED” olarak alınarak fatura üzerinde Fatura Tutarının USD cinsinden de belirtilmesi, Satıcıya ödemenin AED cinsinden yapılması fakat, Gümrük Beyanının USD cinsinden yapılması durumunda, çoğunlukla eşya bedelinde (fatura tutarında), AED/TRY Fatura Tutarı ile USD/TRY Fatura Tutarı arasında hemen hemen her zaman fark (kıymet farkı/ matrah farkı ortaya çıkacaktır. Bu farkın her bir ilgili gümrük (antrepo, SDGB, vb.) beyannamesinde beyan edilmesi, ilgili SDGB’nin 44.sütununda “USD/ AED Çapraz Kur Farkından Kaynaklanan Matrah Farkı” olarak Eşyanın kıymetine/ beyanname tutarına (Gümrük Vergileri Matrahına) eklenmesi/ ilave edilmesi gerekir.

4) Soru 7: “Fatura 3,6725 olsa dahi ödemenin yapıldığı tarihte ilgili exchange rate daha yüksek olsa bile (3,6731) 3,6725 esas alınarak karşılığı AED tutarın ödeniyor olması durumunda fark oluşmadığı için beyan yönünden risk oluşmaz diyebilir miyiz?”

Cevap 7: Şayet, eşya faturalarının AED olarak düzenlenmesi ve ilave olarak USD/AED Çapraz Kurunun “Sabit şekilde: 3,6725-AED” olarak alınarak fatura üzerinde Fatura Tutarının USD cinsinden de belirtilmesi, Satıcıya ödemenin AED cinsinden yapılması fakat, Gümrük Beyanının USD cinsinden yapılması durumunda, çoğunlukla eşya bedelinde (fatura tutarında), AED/TRY Fatura Tutarı ile USD/TRY Fatura Tutarı arasında hemen hemen her zaman fark (kıymet farkı/ matrah farkı ortaya çıkacaktır. Bu farkın her bir ilgili gümrük (antrepo beyannamesi, SDGB, vb.) beyannamesinde beyan edilmesi, ilgili SDGB’nin 44.sütununda “USD/ AED Çapraz Kur Farkından Kaynaklanan Matrah Farkı” olarak Eşyanın kıymetine/ beyanname tutarına (Gümrük Vergileri Matrahına) eklenmesi/ ilave edilmesi gerekir. Bu fark düzenl,

Sayfa 12 / 165

şekilde Gümrük/ Rejim Beyanı sırasında usulüne uygun şekilde, unutulmadan, atlanılmadan beyan edildiği sürece problem çıkmaz diye değerlendiriyoruz.

Öte yandan, Fatura bedelinin, döviz transferinin bir kısmının ve/veya tamamının beyanname tescil tarihinden (Vergi Mükellefiyeti başlangıcından) sonra yapılması ve bu arada döviz kurundan (USD, AED, USD/AED, vb.) kaynaklanan fark tutarlar; 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21.maddesi gereği KDV Matrahına girmez.

Diğer taraftan, bilindiği üzere; “Mal mukabili”, Vadeli akreditif ve Kabul kredili akreditif” ödeme şekilleri % 6 KKDF kesintisine tabidir. Yine, “Peşin ödeme” şeklinde beyan edilmesine karşın, fatura tutarı dövizin tamamı ve/veya bir kısmının, beyanname tescilinden üç iş günü (üç iş günü ve daha geç bir tarihte) sonrasında ilgili banka tarafından yurt dışına/ satıcıya gönderilmesi/ transferi durumunda da KKDF kesintisi yapılması, KKDF kesintisinin Yurt İçi Giderler Bölümünde ayrı bir kalem olarak beyan edilmesi ve KDV matrahına -(varsa ÖTV matrahına)- katılması gerekir.

Bilindiği üzere, 12.05.1988 Tarih ve 88/12944 Sayılı Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Hakkında Karar’ın 4.maddesinin 9.fıkrasına göre; “Petrol, (petrol mahsulleri dahil), gübre, gübre hammaddesi, buğday, arpa ithalatının finansmanı amacıyla kullandırılacak krediler ve ithalat işlemleri” KKDF kesintisinden muaftır.

5) Soru 8: Beyanname tescilinden sonra oluşan kur farkı KDV matrahına katılır mı? Gümrük İdaresine beyan etmek gerekir mi?

Cevap 8: Katılmaz. Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekmez.

Kişisel görüşümüz: KDV Kanunu’nun 21/c. maddesi yürürlükte iken, bu madde değiştirilmeden, KDV Kanunu’nun 24/c maddesinden hareketle Vadeli ithalatlarda oluşan Kur Farkı İthalatta KDV Matrahına katılamaz ve KDV alınamaz.

Bilindiği üzere; “Vadeli Akraditif, Mal Mukabili Ödeme ve Kabul Kredili Ödeme” şekillerine göre yapılan ithalatlar ile,

Bize göre: KDV Kanunu’nun 24.maddesindeki kur farkı, (KDV Kanunu’nun 21/c. maddesinde belirtilen “Beyannamesin tescil tarihine kadar” sınırlaması sebebiyle İthalatta KDV matrahına katılamaz.

Sayfa 13 / 165

– KDV Kanunu’nun 24.maddesindeki kur farkı Hizmet İthalatını ilgilendirmekte, Mal/ Eşya ithalatını ilgilendirmemekte olup, eşya/ mal ithalatını Kanun’un 21/c maddesi ilgilendirmektedir.

Soru 9: KDV İndirim Hakkı Kaldırıldımı?

Cevap 9: Evet, bazı eşyaların ithalatında kaldırıldı.

1- 24.11.2023 tarih ve 32379 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İthalatta Gözetim ve Korunma Önlemi Uygulamaları Kapsamında Hesaplanan Katma Değer Vergisinin İndirim Hakkının Kaldırılmasına Dair 23.11.2023 tarih ve 7846 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı” ile;

a) İthalatta gözetim uygulanması hakkında ilgili mevzuat uyarınca, gözetim uygulamasına tabi tutulan mallara ilişkin gümrük beyannamelerinde beyan olunan ve tevsik edilemeyen tutarlar ile bu tutarlar nedeniyle doğan ve Katma Değer Vergisi matrahına dâhil olan her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla ve

b) İthalatta korunma önlemleri uygulanması hakkında ilgili mevzuat hükümleri uyarınca korunma önlemi olarak uygulanan gümrük vergisi ve/veya ek mali mükellefiyetler, ithalatta haksız rekabetin önlenmesi hakkında ilgili mevzuat kapsamında uygulanan dampinge karşı vergi ve telafi edici vergiler ile bu tutarlar nedeniyle doğan ve

Katma değer vergisi matrahına dâhil olan her türlü vergi, resim, harç ve paylar dolayısıyla,

Ödenen Katma Değer Vergisi (KDV)’nin indirim hakkı, 24.11.2023 tarihinden itibaren kaldırılmıştır.

Bu nedenle, belgeye dayanmayan, belgelendirilemeyen, belgesinde/ belgelerinde belirtilen tutarlardan daha yüksek miktarlarda gümrük kıymet unsurları ve/veya İthalatta KDV matrak unsurlarının ve yurt içi giderlerinin beyan edilmemesi, beyannamenin tescili sırasında gerçekte, gerçekleşen tutar ve miktarların beyan edilmesi gerekir.

Soru 10: : ATA Karnesi ile gelen eşyanın süresi içinde “Yurtdışı Edilmemesi” sonucu ne yapmak gerekir?

Cevap 10: 1) ATA Karnenin yasal geçerlilik süresine bakılarak, yasal düzenlemelere aykırı olarak belirlenen ve geçici ithali yapılan eşyanın yurt içinde bulundurma hakkının kısaltılması sonucunu doğuran uygulamayla yurtta kalma süresinin aşıldığının kabul edilip edilmediği belirlenmelidir. Süre var ise ek süre talebinde bulunulmalıdır.

Sayfa 14 / 165

2) Diğer taraftan, eşyanın, gümrük gözetiminden çıkarılmaması ve ATA Karnesi süresi içinde süre uzatımı talebinde bulunulması ya da eşyanın ithali veya ihracatının gerçekleştirilmiş olduğu ya da tasfiye edildiği veya Gümrük idaresine bırakıldığı hallerde cezanın tatbik edilmemesi gerektiği düşünülmektedir. Ceza tatbikinden önce, eşyanın ithali veya ihracı ya da eşyanın gümrük gözetimine bırakılması gerektiği değerlendirilmektedir.

3) Her ne kadar söz konusu eşyalar süresi içinde yurt dışı edilmemiş veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmamış olsa da, ortada her hangi bir sahtecilik olmadığı, eşyalar yurt dışı edilmediği halde sahte ve/veya yanıltıcı işlem ve belgelerle yurt dışı edilmiş gibi, vb. gösterilmediği için Gümrük Kanununun 238.maddesinin (a) şıkkında belirtilen (Eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı) ceza uygulanamaz.

4) ATA Karnesi; Taşıma araçları hariç olmak üzere eşyanın geçici ithali için kullanılan, ayniyet tespitine yarayan ve ithalat vergileri ile ithalatta alınan diğer vergilerin uluslararası alanda geçerli şekilde teminata bağlandığını gösteren, gümrük beyannamesi olarak kabul edilen, uluslararası bir gümrük belgesidir. İhracat ve ithalat beyannamesi yerine geçer. İlave olarak beyanname istenilmez. Ayrıca içerdiği/düzenlendiği ihracat ve ithalat eşyasının vergilerinin teminatı hükmünde olup, ayrı (ikinci) bir teminat aranmaz/ istenilmez.

5) ATA Karnesi kapsamında Türkiye’ye gelen/ geçici ithali yapılan eşyanın süresi içinde yurt dışı edilmesinden ve/veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasından eşya sahibi/ adına eşya gelen kişi veya firma sorumludur. İthalat beyanında bulunan Gümrük Müşaviri sorumlu değildir.

6) ATA Karnesi kapsamında Türkiye’ye gelen/ geçici ithali yapılan söz konusu eşya için ek süre alınmadığı, süresi içinde yurt dışı edilmediği ve/veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmadığı (ihracat, kati ithalat, tasfiye, Gümrük idaresine terk, vb. işlem yapılmadığı) takdirde; 241.maddenin ilgili fıkralarında belirtilen cezaların biri uygulanabilir.

Soru 11: A.TR Dolaşım Belgesisin doğruluğu konusunda yapılan Sonradan Kontrol araştırması sonucundan cevap alınamaması nedeniyle Ek Tahakkuk Kararı tebliğ edilmesi ve Ek Tahakkuk kararına yapılan itirazın ilgili Bölge Müdürlüğünce ret edilmesi sonucu nasıl bir yol izlenmelidir?

Cevap 11: Bahse konu eşya ithalatına ilişkin olarak ilgili serbest dolaşıma giriş beyannameleri ekinde sunulan GA 0236882-T, 0236920-T, 0236921-T, 0414778-T, 0236883-T, 0404860-T, ve 0414779-T sayılı A.TR 1 Dolaşım Belgelerinin “Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında 2006/10895 sayılı Karar”da belirtilen gerekli hukuki şartları taşıdığı ve süresi içinde ilgili Gümrük idaresine sunulduğu,

Sayfa 15 / 165

– Gümrük idaresince yapılan Yurtdışı Sonradan Kontrolü sonucunda da gecikmelide olsa bahse konu A.TR Dolaşım Belgelerinin doğruluğunun ve içeriği bilgilerin sıhhatinin ilgili ülke makamlarınca tasdik edildiği,

– Anayasanın 73.maddesinde de: “ … Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır. …” denildiği,

– Gümrükler Genel Müdürlüğünün Tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine dağıtımlı 31.03.2020 tarih ve 53533520 sayılı yazısına göre: “… Konuyla ile ilgili olarak Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden görüş istenildiği ve anılan Genel Müdürlükten alınan ve bir örneği ekli 25.03.2020 tarih ve 53496193 sayılı cevabi yazıda özetle; [… Dolayısıyla, Gümrük Kanununun 242 nci maddesinde yer alan ’15 günlük itiraz süresi geçtikten sonra gümrük vergilerinin ve para cezalarının (kesinleşmiş ve 6183 sayılı Kanun uyarınca takip işlemlerine başlanılmış olanlar dâhil’) geri verilmesi veya kaldırılmasına yönelik olarak anılan Kanunun 211.maddesi kapsamında yapılan başvuruların değerlendirmeye alınabileceğinin, …” belirtilerek, buna göre gereğinin yapılması hususunda tüm Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine talimat verildiği. ], dikkate alındığında,

Gerek Gümrük Kanunu’nun 211 ve 242.maddeleri, gerekse Gümrükler Genel Müdürlüğünün 31.03.2020 tarih ve 53533520 sayılı yazısından hareketle; söz konusu Ek Tahakkuk Kararının parasal tutarı dikkate alındığında; Bahse konu Ek Tahakkuk kararı ile Uludağ Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 30.12.2024 tarih ve 104519431 sayılı yazısının iptali için Gümrükler Gelen Müdürlüğü’ne süresi içinde itiraz edilmesi gerekir.

Soru 12: Antrepoda bulunan eşyanın Küşat Dilekçesi sonucu eksik çıkması nedeniyle Ek Tahakkuk Yapılması ve Gümrük Kanunu’nun 236.maddesine göre Ceza Kararı uygulanabilirmi?

Cevap 12:

1- 15.01.2025 tarih ve 32783 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinde yapılan Değişikliklerle Gümrük Yönetmeliği’nin 522.maddesine eklenen 9.fıkrasında: [“(9) Kanunun 236.maddesinin uygulanmasında dökme ve dökme olmayan eşya ayrımında eşyanın miktar ve niteliği ile sayılabilir olması esas alınır. Antrepoya kap ile konulan eşyanın, kaplarının orijinal ambalajının bozulmamış olduğunun ya da gümrük idaresinin bilgisi dahilinde bozulmuş olduğunun tespiti halinde, kap adedi itibarıyla tamam çıkan ancak sayı, ağırlık gibi ölçülerinde eksiklik veya fazlalık olan eşya Kanunun 236.maddesi kapsamında değerlendirilmez.” Denilmekte olup; İlgili mevzuatta mükellef lehine yapılan değişiklikler geçmişe de yürüyeceği, geçmiş işlemlere de uygulanacağı için, konu hakkında şimdiye kadar uygulanan Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarının kaldırılması/ iptal edilmesi (uygulanmaması), bunların yerine şayet uyuyor (Gümrük Kanunu’nun 241/1.maddesi ve Ek-82’de yer alıyor) ise Kanun’un 241/1.maddesine göre ceza uygulanması gerekir.] diye düşünüyoruz.

Bundan Böyle;

Sayfa 16 / 165

2- Gümrük Yönetmeliğinin 75.maddesine göre özet beyan ile boşaltma listelerinin mutlaka karşılaştırılmalı, karşılaştırma sonucunda farklılık görülürse buna ilişkin tutanak düzenlenerek bu tutanak üzerinden zamanında/ süresi içinde özet beyan eksiklik/fazlalık takibatı yapılması, Ayrıca belgelerine göre eşyanın kilogram ağırlığı ile mevcut kilogram ağırlığının karşılaştırılması, eşya göndericisi ile temasa geçilerek eksik çıkmasının eşyanın eksik gönderilmesinden kaynaklığına ilişkin konsolosluk onaylı yazı alınması, eşyanın ödeme şeklide dikkate alınarak gönderilen döviz transferinin miktarı ve ihracatçı beyannamesininde savunmada kullanılabileceğinin değerlendirilmesi için yurt dışından temin edilmesi,

3- Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2012/2 Sayılı Genelgesinde de; Özet beyan uygulamasının (Özet beyan eksikliği veya fazlalığında uygulanacak yol ve yöntemlerin) ayrıntılı şekilde açıklanmış olup, özet beyan eksikliği veya fazlalığının 2012/2 Sayılı Genelge hükümlerine göre yapılması,

4- Gümrük Kanunu’nun 41.maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 87 ve 88.maddeleri uyarınca:

“1) gümrük idareleri, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasından önce ilgili ve yetkili kişilerin talebi üzerine eşyadan numune alınmasına veya eşyanın incelenmesine izin verebilir.

2) Geçici depolama ve antrepolarda bulunan eşya, beyana uygun olup olmadığının tespiti açısından veya gerekli görülen herhangi bir zamanda muayene ile görevli memurlar tarafından muayene edilir. Gerek görülmesi halinde muayenede, eşya sahibi veya temsilcisinin veya geçici depolama yeri personelinin bulunması da istenebilir. …” Hükümlerinden hareketle; Şüpheli durumlarda, her hangi bir gümrük işlemi ve/veya gümrük rejimi beyanından önce, mümkünse Antrepo Beyannamesi verilmeden önce, Gümrük Kanunu’nun 41.maddesi ile Gümrük Yönetmeliği’nin 87 ve 88.maddeleri uyarınca ilgili gümrük idaresine Küşat dilekçesi verilmesi (Küşat hakkının kullanılması),

Şayet ilgili küşat hakkı eşya antrepoya alındıktan, antrepo beyannamesi verildikten sonra kullanılır/ verilir ise; (Eşyanın ilgili Gümrük İdaresinden izinsiz olarak antrepoda değiştirildiği veya antrepodan çıkarıldığı, vb. gerekçelerle) Gümrük Kanununun 236.maddesi ile muhatap olunur.

5- Gümrük Müşavirinin ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirinin sorumluluğu Gümrük Kanunu’nun 181.maddesi 2.fıkrası ve Gümrük Yönetmeliğinin 563.maddesi 1.fıkrasında; düzenlenmiş olup; Gümrük Yükümlülüğü/Vergi Yükümlülüğü doğmamış ise, Gümrük Müşavirinin/Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirinin sorumluluğundan bahsedilemez.

Ayrıca, eşyanın antrepoya girmeden yolda taşıyıcının sorumluluğunda iken kayıp olup olmadığı da ayrıca değerlendirilmelidir/ araştırılmalıdır. Antrepoya girdikten sonra eşyanın kaybını ispat yükümlülüğü iddia makamına/ Gümrük İdaresine aittir.

4458 Sayılı Yasanın 3/2.Maddesi Gereğince: Beyanname kapsamı eşyanın muayene edilmesi halinde, muayene sonuçlarının, gümrük rejimi hükümlerinin uygulanmasında esas alınır hükmünden hareketle, vergi yükümlülüğü doğmamıştır. Tespit edilen eşya eksiktir. Bu durumda eşyanın yurt dışından eksik yüklenmesi ya da başka bir alıcıya gönderilmesi, taşınması halinde yolda çalınması, taşıcının eşyayı çalması, antrepoya girmiş ise antrepoda kaybolması halleri değerlendirilerek eşyanın hangi aşamada

Sayfa 17 / 165

kaybolduğu ortaya konulmadan vergi yükümlülüğünden ve idari para cezası ya da kaçakçılıktan söz edilemez.

Yukarıda metinleri verilen Gümrük Kanununun 183 ve 184 üncü maddelerine göre; antrepoda bulunan eşya gümrük gözetimi altındadır. Nitekim Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri Gümrük İdaresi adına antrepoyu denetler ve eşyanın gümrük gözetiminden kanuna aykırı olarak çıkarılmasını engeller. Bu bağlamda 183 ve 184 madde hükümlerine göre Gümrük Kanunu’na aykırı olarak antrepodan eşya çıkarıldığının tespit edilmesi halinde ancak gümrük yükümlülüğü ve ceza sorumluluğu eşyayı antrepodan çıkaranlar hakkında doğar.

İtiraz edilerek dava açılması halinde kazanılabileceği değerlendirilmektedir.

Soru 13: Muayeneden önce beyannamede düzeltme yapılabilir mi?

Cevap 13: Kısmen yapılabilir.

Ancak;

a) Beyan sahibine eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden,
b) Söz konusu bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,
c) 73 üncü madde hükümleri saklı kalmak üzere, eşyanın teslim edilmesinden,

Sonra beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilmez.

Önce beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir.

Sayfa 18 / 165

Sonuç

Eşyanın teslimine kadar;

a) Eşyanın muayenesi için bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat olarak belirlenmesinden,
b) Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,

Önce beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir.

Ancak;

Sonra beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilmez.

Soru 14: A.TR dolaşım belgesi ne zaman ibraz edilmelidir?

Cevap 14: A.TR dolaşım belgesinin, tercihli rejimden yararlanmak istenilen eşya için A.TR Dolaşım Belgelerinin eşyanın fiili ithalinden evvel veya fiili ithali sırasında ibraz edilmesi esastır.

– 10895 sayılı Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında Kararın 27.maddesinde belirtildiği üzere tercihli rejimden yararlanmak istenilen eşya için A.TR Dolaşım Belgelerinin eşyanın fiili ithalinden evvel veya fiili ithali sırasında ibraz edilmesi

Sayfa 19 / 165

esastır. A.TR Dolaşım Belgelerinin eşyanın fiili ithali sırasında ibraz edilememesi ve İthalatçı tarafından eşyanın bekletilmeden ithalinin istenilmesi durumunda, tercihli rejim uygulanmaz ve kanuni vergi nispetleri üzerinden tahakkuk yapılarak vergiler kesin olarak tahsil edilir. Fiilen ithalini müteakip süresi (Dört aylık süre) içerisinde, usulüne uygun dolaşım belgeleri işlemi yapan gümrük idaresine ibraz olunduğu takdirde, Gümrük Kanunu hükümleri gereğince gümrük vergisi tutarı yükümlüye iade edilir.

Olayımızda, 10895 sayılı Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında Karar gereği, usulüne uygun ve geçerli olarak düzenlenen bir A.TR Dolaşım Belgesinin, düzenlendiği tarihten itibaren 4 ay içinde geçerli olduğu ve ilgili ithalatın yapıldığı gümrük müdürlüğüne sunulmasının gerektiği, söz konusu A.TR belgesinin de bu süre içinde ithalatın yapıldığı Muratbey Gümrük Müdürlüğüne sunulduğu,

Adı geçen gümrük müdürlüğünce; [“Mükellefin ilgili ithalat sırasında A.TR belgesini sunmadığı, bunun yerine OKS belgesinden kaynaklanan hak gereği ‘eksik belge ile’ ithalat yaptığı fakat, verilen süre içinde eksik belgeyi tamamlamadığı ve/veya ek sürede almadığı” gerekçesiyle, söz konusu eşyalar için] “………..25.11.2024 sayı ve tarihli Ek Tahakkuk Kararı ile ………./ 28.11.2024 sayı ve tarihli Ceza Kararı” düzenlemesinin hukuki bir yönünün bulunmadığı, ilgili kararların yersiz, hukuksuz ve Anayasamızın 73.maddesine aykırı olduğu,

Hukuk literatüründe Uluslararası anlaşmaların kanunlardan önce geldiği, bir kananla uluslararası anlaşma çeliştiği zaman Uluslararası anlaşma hükümlerinin dikkate alındığı, mezkûr olayımızda da; 10895 sayılı Karar gereği usulüne uygun ve geçerli olan, geçerlilik süresi içinde ilgili gümrük idaresine sunulan bir A.TR Dolaşım Belgesi bulunduğu, ithalatçı firmanın OKS Tebliği gereği “Eksik Belgeyle ithalat yapması ve süresi içinde eksik belgeyi ibraz etmemesi” bahanesiyle Tebliğ, Yönetmelik ve Genelge hükümlerinden hareketle Uluslararası anlaşma hükümlerine aykırı işlem yapılamayacağı, söz konusu eşyalar hakkında Ek Tahakkuk ve Ceza Kararı uygulanamayacağı açıktır.

Sonuç Olarak

“4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi kapsamında süresi içinde, İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün ………… sayılı “İTİRAZA İLİŞKİN KARAR”ı konusu Muratbey Gümrük Müdürlüğü’nce tanzim edilen …………/ 25.11.2024 sayı ve tarihli Ek Tahakkuk Kararı ile ………sayı ve tarihli Ceza Kararının iptal edilmesi hakkında ilgili Vergi Mahkemesi nezdinde Dava açılmasının gerektiği”, açılacak davada konuya ilişkin emsal kararlardan örnek kararların konulması ve

Açılacak davanın kazanılabileceği değerlendirilmektedir.

Sayfa 20 / 165

Soru 15: İki Kayıt Belgesinden yüksek kıymetli olan dikkate alınarak Ek Tahakkuk yapılabilir mi?

Cevap 15: Bir eşyanın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar 29.5.2004 tarih ve 25476 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan “İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar”, 08.6.2004 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan “İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği” ve İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde düzenlenmiştir.

Bu düzenlemelere göre, Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler ile belirlenen birim gümrük kıymetinin altında birim gümrük kıymetine haiz bir eşyanın ithal edilebilmesi için;

1- İthalat Genel Müdürlüğü’ ne “Gözetim Belgesi “verilmesi için başvuru yapılması,

2- Bu başvuru üzerine İthalat Genel Müdürlüğü tarafından ithalatçıya başvuru tarihinden itibaren 10 iş günü içinde “Gözetim Belgesi “verilmesi,

3- İlgili gözetim belgesinin serbest dolaşıma giriş beyannamesi ekinde gümrük idaresine ibrazı,
Şarttır.

– İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde yer alan kıymetin/kıymetlerin 4458 sayılı Gümrük Kanununda yer alan usul ve esaslara göre belirlenen gümrük vergisine esas kıymet olarak kabul edilmeyeceği bu tebliğlerde belirtilmiştir. Başka bir ifadeyle İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde yer alan kıymetler üzerinden gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilip tahsil edilmemesi hukuk kurallarına ve ilgili mevzuat hükümlerine aykırıdır.

Nitekim, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarih ve Esas No: 2020/1, Karar No: 2020/01 sayılı Kararıyla da; İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler’ de belirtilen birim kıymetin/ kıymetlerin üzerinden tahakkuk ettirilip tahsil edilen gümrük vergilerinin kanunen ödenmemesi gereken vergiler olduğuna ve bu vergilerin geri verilmesine hükmedilmiştir. Bu nedenle, eşya kıymetinin gözetim tebliğinde belirtilen düzeye çıkmasının sağlayacak şekilde “Yurt Dışı Diğer Gider” adı altında beyan edilen tutar üzerinden gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilip tahsil edilmesi 4458 sayılı Gümrük Kanunu hükümlerine aykırıdır.

31.12.2020 tarih ve 31351 sayılı ( 3. Mükerrer ) Resmi Gazete ’de yayınlanan “ İthalat Reji Kararı’ nın 4.maddesinin 3 numaralı paragrafında, Ticaret politikası önlemlerinin İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Mevzuat, İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat, İthalatta Kota ve Tarife Kontenjanı İdaresi Hakkında Mevzuat, İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Mevzuat, Belirli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma önlemleri Hakkında Mevzuat, İkili Anlaşmalar ve Protokoller veya Diğer Düzenlemeler Kapsamı Dışında Belirli Ülkeler Menşeli Tekstil Ürünleri İthalatında Gözetim ve Korunma Önlemleri Hakkında Mevzuat, Türkiye’nin Ticari Haklarının Korunması Hakkında Mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütüleceği düzenlenmiştir.

Sayfa 21 / 165

Ancak, “İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Mevzuat”, 29.5.2004 tarih ve 25476 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan “İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkında Karar”, 08.6.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazete’ de yayınlanan “İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği” ve bu güne kadar yayımlanan “İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğler”den oluşan mevzuatlarda, yukarıda sayılan ticaret politikası önlemelerinin veya bunlar dışında kalan herhangi bir önlem veya yaptırımın uygulanması konusunda idareye herhangi bir yetki verilmemiştir.

Diğer taraftan, 29.3.3023 tarih ve 32147 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 25.01.2023 tarih ve Esas No: 2022/136, Karar No: 2023/16 sayılı Kararının “Anayasa Aykırılık Sorunu” başlıklı bölümünde yer alan (39) no.lu fıkrasında gözetim uygulamasının temel amacının bazı eşyaların ithalat miktarlarındaki artış ya da azalışların izlenmesi ve kaydedilmesi yoluyla söz konusu eşyalar için ileride bazı ilave korunma ve/veya mali yükümlülüklerin gerekip gerekmeyeceğinin belirlenmesi olduğu belirtilmektedir.

Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere ithalatta gözetim uygulanması ticaret politikası önlemi olmadığından ithalatta gözetim uygulanmasına tabi tutulan eşya da ticaret politikası önlemlerine tabi tutulan bir eşya değildir.

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu’nun 19.02.2020 tarih ve Esas No: 2020/1-Karar No: 2020/01 sayılı Kararında da belirtildiği üzere: Kişi ve Firmalar, “Yurt Dışı Gider” adı altında beyan edilen tutar üzerinden kanunen ödenmemesi gerektiğine hükmedilen gümrük vergilerini özgür iradeleri ile değil mecbur kaldıkları için ödemektedirler.

Kaldı ki, hiçbir ithalatçı kanunen ödememesi gereken milyonlarca Türk lirası tutarındaki gümrük vergilerini ödemek için özgür iradesi ile gümrük kıymetini artırmamakta, Gümrük İdarelerince mecbur bırakıldıkları ve fazla kıymet beyanına zorlandıkları için gümrük kıymetini artırmak zorunda kalmaktadırlar.

Bu nedenle, “Yurt Dışı Diğer” adı altında “Keyfi veya Fiktif” olarak beyan edilen kıymet üzerinden gümrük vergileri tahsil edilmesi 4458 sayılı Gümrük Kanunun 26.maddesinin 2 numaralı fıkrasının (g) bendinde yapılan düzenlemeye aykırıdır.

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 06.02.2025/ 105961378 tarih ve sayılı yazısında da özetle: “ … Bilindiği üzere esasen tekstil, konfeksiyon, deri, tarım ve deniz ürünleri gibi eşya grubunu kapsayan 25.12.2020 tarihli, 31345 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2020/9 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ ile 24.12.2021 tarihli, 31699 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2022/1 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ kapsamında yürütülen kayda alma uygulaması, 10.05.2004 tarihli, 2004/7304 sayılı İthalatta Gözetim Uygulanması Hakkında Karar’a dayanmaktadır.

Sayfa 22 / 165

İthalat Genel Müdürlüğü’nün 21.03.2024 tarih ve 95177727 sayılı yazısına göre; Kayıt Belgelerinin ilgili gümrük idarelerince gümrük beyannamelerinin tescili aşamasında aranması ve içerdiği bilgilerin gümrük beyannamesinde yer alan bilgiler ile uyumlu olmasının esas olduğu, geriye yönelik olarak Kayıt Belgesi düzenlenmesinin mümkün olmadığı,

Yine adı geçen Genel Müdürlüğün 21.02.2023 tarih ve 82971135 sayılı yazısında da özetle; cari işlem esnasında beyannamenin onaylanması öncesinde, gerekli şartları taşıyan ithalatçıların Kayıt Belgesine başvurmasının, Gözetim Belgesinde de olduğu gibi mümkün bulunduğu, ancak söz konusu durumun sonradan kontrol sonucunda ortaya çıkması durumunda ise Gümrük Yönetmeliğinin 181.maddesinin 10.fıkrasında yer alan hüküm uyarınca ithalatçının Kayıt Belgesi başvurusunda bulunma imkânının mevcut bulunmadığı, ilaveten geriye yönelik olarak Kayıt Belgesi düzenlenemediği ifade edilmiştir.

Bu çerçevede, cari işlem esnasında yükümlüsünce, gümrük beyannamesinde yer alan bilgilere uygun olacak şekilde ilgili gümrük idaresine yeni Kayıt Belgesi sunulması mümkün bulunmaktadır. …

Öte yandan, gerek cari gerekse sonradan yapılan denetimlerde, Gözetim veya Kayıt Belgesi’nde yer alan kıymet ile beyannamede yer alan kıymet arasında fark olması halinde, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 234 üncü maddesine göre cezai işlem tesis edilemez.” Denilmektedir.

Sonuç Olarak;

Bahse konu iki Kayıt belgesi de mevzuata uygun ve geçerli olduğu için yüksek kıymetli Kayıt Belgesini dikkate alarak Ek Tahakkuk Kararının alınmasının (fark gümrük vergilerinin istenilmesinin) yukarıda belirtilen ilgili mevzuat hükümlerine aykırı olması nedeniyle;

1- 25343100ET000383 sayı ve …. tarihli Ek Tahakkuk Kararının kaldırılması (iptal edilmesi) için 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242.maddesi gereği süresi içinde İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edilmesi,

2- İtirazın ret edilmesi halinde ise Gümrük Kanununun 242.maddesinden hareketle 30 gün içinde İlgili Vergi Mahkemesine dava açılmasının uygun olacağı,

Değerlendirilmektedir.

Soru 16: Menşe Beyanının Sonradan Kontrol İncelemesi sonucu olumsuz olması sebebiyle tanzim edilen Ek Tahakkuk Kararına Dava Açılıp Açılmaması hakkında.

Sayfa 23 / 165

Cevap 16: (1) Bir Taraf ülke menşeli ürünler diğer Taraf ülkeye ithalatlarında, bundan sonra “menşe beyanı” olarak atıfta bulunulan, söz konusu ürünleri teşhis edilmelerini mümkün kılmaya yeterli ayrıntıda tanımlayan bir fatura, teslimat notu veya başka herhangi bir ticari belge üzerinde ihracatçı tarafından bulunulan bir beyan şeklindeki menşe ispat belgesi temelinde, bu Anlaşma’nın tercihli tarife uygulamasından faydalanırlar. Menşe beyanının metni ek-3’te yer almaktadır.

(2) Birinci fıkra hükümlerine rağmen, bu Yönetmelik çerçevesinde menşeli ürünler, 26 ncı maddede belirtilen durumlarda, birinci fıkrada belirtilen menşe beyanının ibraz edilmesine gerek bulunmaksızın Anlaşmadan yararlanır.

Menşe Beyanının Hazırlanma Koşulları

– 1) İkinci fıkra hükümlerine halel gelmeksizin, söz konusu ürünlerin herhangi bir Taraf ülke menşeli olduğunun kabulü ve bu Yönetmeliğin diğer koşullarının sağlanması halinde, bir menşe beyanı hazırlanabilir.

2) Menşe beyanında bulunan ihracatçı, ihracatçı Taraf ülkenin gümrük idaresinin talebi üzerine, menşe beyanının bir kopyasını ve iç mevzuat uyarınca, tedarikçilerin veya üreticilerin beyanları dahil,ilgili ürünlerin menşe statüsü ile bu Yönetmeliğin diğer koşullarının yerine getirilmiş olduğunu tevsik eden tüm ilgili vesaiki her an ibraz etmeye hazırlıklı olur. Bu amaçla, anılan gümrük idaresi, ihracatçıların veya üreticilerin hesap kayıtlarını denetleme ya da gerekli gördükleri diğer kontrolleri yapma yetkisine sahiptirler.

3) Menşe beyanı, ihracatçı tarafından İngilizce olarak, ek-3’te verilen metnin fatura, teslimat notu veya başka bir ticari belge üzerine daktilo edilmesi, ıstampa ile damgalanması veya basılmasıyla ve ihracatçı Taraf ülkenin iç hukuku uyarınca hazırlanır. Eğer beyanda el yazısı kullanılırsa, büyük harflerle ve mürekkeple yazılır. Türkiye’den yapılan ihracat işlemlerinde, sonradan kontrole tabi tutulması halinde süreci kolaylaştırmak amacıyla, menşe beyanı metninin sonuna ihracatın gerçekleştirildiği gümrük idaresinin

adı “Customs Office of Export – …” şeklinde ilave edilir.

4) Menşe beyanları ihracatçının kendi el yazısı ile atacağı orijinal imzasını taşır.

5) Bir menşe beyanı, ihracatçı tarafından ait olduğu ürünlerin ihracatı sırasında veya ait olduğu ürünlerin ithalatından itibaren iki yıl veya ithalatçı Taraf ülkenin mevzuatında belirtilen süre içerisinde ithalatçı Taraf ülkeye ibrazı koşuluyla, ihracattan sonra hazırlanabilir.

Tercihli Tarife Uygulamasının Talep Edilmesi Ve Menşe Beyanının İbrazı

– (1) Menşe beyanları ithalatçı Taraf ülkenin gümrük idaresine, tercihli tarife uygulanmasının talep edilmesine yönelik olarak o ülkede geçerli usullere uygun şekilde ibraz edilir. İthalatçı gümrük idaresi gerek

Sayfa 24 / 165

gördüğü hallerde ithalat beyannamesine, ithalatçının ürünlerin bu Yönetmelikte yer verilen koşulları karşıladığına dair yazılı beyanının eklenmesini talep edebilir.

(2) İthalatçı, ithalat esnasında bir menşe beyanına sahip olmaması durumunda, menşe beyanını ya da tercihli menşei ispatlayıcı başka belgeleri ve gerek görülen hallerde, ürünün ithalatına ilişkin diğer benzeri belgeleri, ithalatçı Taraf ülkenin yasal mevzuatına uygun olarak, daha sonra da ibraz edebilir.

(3) Bir menşe beyanı, ihracatçı Taraf ülkede düzenlenmesinden itibaren oniki ay geçerlidir ve bu süre zarfında ithalatçı Taraf ülkenin gümrük idaresinden tercihli tarife uygulanması talep edilebilir.

(4) Üçüncü fıkrada belirtilen son ibraz tarihinden sonra ithalatçı Taraf ülkenin gümrük idaresine ibraz edilen menşe beyanları, bu belgelerin belirlenmiş son tarihe kadar ibraz edilememesinin istisnai durumlardan kaynaklandığı hallerde, ithalatçı Taraf ülkenin yasal mevzuatı uyarınca tercihli tarife uygulanması amacıyla kabul edilebilir.

(5) İthalatçı Taraf ülkenin gümrük idaresi, dördüncü fıkrada belirtilenler haricindeki geç ibraz hallerinde menşe beyanlarını, ürünlerin belirtilen son tarihten önce sunulmuş olmaları kaydıyla, o ülkenin usullerine uygun olarak kabul edebilir.

AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünün 23.06.2016 tarihli 16972592 sayılı yazısına göre: “Makul şüphenin mevcudiyetinde, sonradan kontrol talebine, talep tarihinden itibaren on ay içerisinde cevap alınamaması veya cevapta söz konusu belgelerin doğruluğunun ya da eşyanın serbest dolaşım/menşe statüsünün tespitine imkân verecek ölçüde yeterli bilginin bulunmaması halinde, talepte bulunan ithalatçı ülke gümrük idareleri, istisnai durumlar hariç olmak üzere, söz konusu eşyaya tercihli rejim tanınmasını reddedebilir.” Hükmü doğrultusunda, sonradan kontrol talebinin iletildiği tarih itibariyle 10 aylık sürenin sonunda yurtdışındaki makamlardan gerekli yanıtın alınamaması halinde tercihli rejimin uygulanmaması gerekmektedir. …

Sonuç Olarak;

Sonradan kontrolü talep edilen ………. sayılı fatura/menşe beyanına ilişkin Güney Kore yetkili makamlarından alınan ………. tarihli ………….. sayılı yazıda özetle: Güney Kore-Türkiye STA’nın 25. Maddesi uyarınca yetkili birimlerce gerçekleştirilen doğrulamaya ilişkin sonuca göre;

– Söz konusu belgenin Güney Kore’deki ……..COM LTD. şirketi tarafından düzenlendiği ancak menşe kriterlerini karşılamadığı için geçerli bir menşe beyanı olmadığı,

-İhracatçı firmanın ilgili menşe beyanı metnini silerek söz konusu menşe beyanını düzelttiği ve düzeltilen faturanın ekte gönderildiğinin belirtildiği,

Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye – Güney Kore Serbest Ticaret Anlaşması Çerçevesindeki Ticarette Eşyanın Tercihli Menşeinin Tespiti Hakkında Yönetmelik’in 18.maddesinde söz

Sayfa 25 / 165

konusu tercihli rejimden yararlanma ile ilgili olarak menşe beyanının mezkur yönetmelik eki ek-3 de yer alan menşe beyanı metni ile yapılacağı hüküm altına alınmış olup, itiraz dilekçesinde K001-……… sayılı menşe şahadetnamesinin beyannamede ekli olduğu belirtilmiş olsa da, tercihli menşei için tek geçerli belge menşe beyanı olduğundan ve İlgili Bölge Müdürlüğünce sonradan kontrolü talep edilen SJ-…….. sayılı fatura/menşe beyanına ilişkin menşe kriterlerini karşılamadığı için geçerli bir menşe beyanı olmadığı gerekçesi sonucu Tavizli Vergiden faydalanamayacağı, söz konusu eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin tahsili gerektiği düşünüldüğünde;

1) Gümrük Müdürlüğünce düzenlenen …………… sayılı Ek Tahakkuk Kararının mevzuat dahilinde olduğu,

2) Dava açmanın bir anlam taşımadığı, illa da dava açılacaksa tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edilmesi, İlgili Bölge Müdürlüğünün Ret Kararının tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde de İlgili Vergi Mahkemesine dava açılmasının gerektiği,

Düşünülmektedir.

Soru 17: İthal ettiğimiz bir ürünle ilgili olarak yurtdışına royalty ödemekteyiz. Ödediğimiz bu royalty nasıl beyan etmemiz gerekir?

Cevap 17: Gümrük Kanunu’nun 24. Maddesinde; ithal eşyasının kıymetinin, eşyanın satış bedeli olduğu; satış bedelinin, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olduğu; 25.maddesinin 1.fıkrasında, 24.madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymetinin, bu maddenin 2.fıkrasının (a), (b), (c) ve (d) bentlerinin sırasıyla uygulanmasıyla belirleneceği; eşyanın gümrük kıymetinin bir üst bent hükümlerine göre belirlenebildiği sürece bir alt bent hükümlerinin uygulanmayacağı hükümlerine yer verilmiş; 26.maddesinde ise, 24 ve 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymetinin, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına Dair Anlaşmanın, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının (GATT) VII.maddesinin ve bu bölüm hükümlerinin prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle ve Türkiye’de mevcut veriler esas alınarak belirleneceği öngörülmüş; GATT’ın VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmanın 17.maddesinde de, bu Anlaşmada yer alan hiçbir hükmün, gümrük idaresinin, gümrük kıymetinin belirlenmesi ile ilgili olarak ibraz edilen tutanak, belge veya beyannamenin gerçeklik veya doğruluğunu araştırma hakkını sınırlamayacağı ve bu hakkı tartışma konusu haline getirecek şekilde yorumlanamayacağı hükme bağlanmıştır.

– Royalti Veya Lisans Ücreti: İthal eşyasının imalatı, ihraç edilmek üzere satışı veya kullanımı ya da yeniden satışı ile ilgili hakların kullanımı nedeniyle patent, dizayn, know-how, model, marka, tescilli tasarım, telif hakkı ve imalat prosesleri gibi adlar altında yapılan ödemelerdir.

Sayfa 26 / 165

1- Royalti ve lisans vb. ücreti/ tutarı, miktarı ilgili ithalat beyannamesinin (SDGB) tescili sırasında belli ise beyannamenin tescili (beyan) sırasında eşyanın gümrük kıymetine katılarak beyan edilir.

2- Royalti ve lisans vb. ücreti/ tutarı, miktarı ilgili ithalat beyannamesinin (SDGB) tescili sırasında belli değil ise; ilgili royalti sözleşmesi ilgili gümrük idaresine/ Bölge Müdürlüğüne ibraz edilerek, ithalat normal fatura tutarı üzerinden, Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesi gereği istisnai kıymetle beyan edilerek gerçekleştirilir, sonrasında royalti – lisans miktarı/ tutarı belli olunca ve ilgili royalti – lisans faturası ithalatçı firmanın muhasebe kayıtlarına girdiği tarihi takip eden ayın 26’sına kadar Gümrük Yönetmeliğinin 53 ve 150.maddelerine göre işlem yapılır/ tamamlayıcı beyanda bulunulur.

3- Royalti-lisans tutarı, yapılan sözleşme gereği ithal edilen ürünlerin kıymeti veya miktarı göz önüne alınarak ilgili SDGB veya SDGB’lere dağıtılarak, beyan edilir. Ya da, yine royalti sözleşmesi şartlarına göre bulunacak/ belirlenecek katsayıya ile ithal edilen ürünlere ilişkin SDGB/ veya SDGB’lerinin tutarlarının çarpımı ile her beyannameye düşen royalti miktarı bulunur ve gümrük idaresine beyan edilir.

4- Royalti-lisans ücretlerinin/ tutarlarının, brütleştirilmiş tutar üzerinden beyan edilmesi (İlgili vergi dairesine Muhtasar Beyanname ile beyan edilerek tekabül eden Stopajın, ilgili Gümrük İdaresine beyan edilerek te KDV ile diğer gümrük vergilerinin ödenmesi) gerekir.

5- Royalti-lisans ücretlerinin/ tutarlarının, brütleştirilmiş tutar üzerinden ilgili Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekir.

6- Franchisee fee, redevans/redevance, royalti, lisans ücreti, telif hakkı vb. gayri maddi hakların kullanımı karşılığı olarak ithal edilen eşya ile ilgili olarak ödenen ve ya ödenecek olan, yani, gümrük kıymetinin bir unsuru olan bahse konu giderler (Yapılan anlaşma gereği hak sahibine net tutar olarak yapılıyor ise) stopaj oranı dikkate alınarak brüte çevrilmesi ve ulaşılacak brüt tutar üzerinden ilgili gümrük idaresine beyan edilerek tekabül eden gümrük vergi ve resimlerinin tahsil edilmesi gerekir. …

İthalatı İlgilendiren Royalti-Lisans Ücretlerinin/ Ödemesinin Beyanı

İthal edilen ürünler için ödenen, ithal edilen eşyaları ilgilendiren royalti-lisans ücretleri/ tutarlarının; brütleştirilmiş tutar üzerinden ilgili Gümrük idaresine beyan edilmesi, KDV tutarı ithalat sırasında diğer gümrük vergi ve resimleriyle beraber ilgili Gümrük idaresince hesaplanıp tahsil edileceği için İlgili/ bağlı bulunulan Vergi Dairesine 2 Nolu veya 1 Nolu KDV Beyannamesiyle beyan edilmesi gerekmemekte (aksi takdirde iki defa/ ikinci kez KDV ödenmiş olacaktır.),

Ancak, Stopaj açısından ilgili Vergi Dairesine Brütleştirilmiş tutar üzerinden Muhtasar Beyanname verilerek tekabül eden Stopajın/ Kurumlar Vergisinin ödenmesi gerekir.

Sayfa 27 / 165

Soru 18: Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikasının olumsuz etkilenmemesi için dikkat edilmesi gereken hususlar nelerdir?

Cevap 18: 1- Gümrük Kanununun 235.maddesinin uygulanması bilindiği gibi serbest dolaşıma giriş rejmine tabi tutulan eşyaya ilişkin olduğundan, eşyanın antrepo rejimini tabi tutulması halinde, Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri ya da TSE gibi belgeler için başvurunun olumsuz sonuçlanması halinde, eşyanın ithali mümkün olmayacağından, mahrece iade edilmesi ya da Gümrüğe terk edilmesi mümkündür. Olumsuz sonuç ortaya çıksa bile, ithal iradesi ortaya konulmadığından, yani eşya serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin beyanname tescil edilmediğinden, UYGUNSUZLUK YAZISI düzenlense bile Gümrük Kanununun 235’inci maddesine göre ceza verilemez.

Bu nedenle YYS ya da OKSB etkilenmez.

2- Gümrük Kanununun 234 ilâ 239. maddelerinden kaynaklanan (239 uncu maddesi uyarınca Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrasında öngörülen usulsüzlük cezasının üç katını aşan tutarda düzenlenmiş ceza kararı ile Kanunun 241 inci maddesi uyarınca aynı maddenin birinci fıkrasında öngörülen usulsüzlük cezasını aşan tutarda düzenlenmiş ceza kararı toplam sayısının, ondan fazla olmak koşuluyla, …) kesinleşmiş idari para cezalarının OKSB VE YYS Belgelerini Etkilememesi İçin,

Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliğinin “5.maddesinin birinci fıkranın (c) ilâ (ı) bentlerinin uygulanmasında, gümrük idaresi tarafından tespit edilmeden önce ihlalin beyan sahibi tarafından tespit edilerek gümrük idaresine bildirilmesine istinaden düzenlenen ceza kararları dikkate alınmaz.” Hükmü dikkate alınarak ceza kararı tesis edilmeden önce ceza konusunun tespit edilerek, Gümrük İdaresine bildirilmesi halinde, sertifika etkilenmez.

Ayrıca, eşyanın kıymeti ya da tarifesinden kaynaklı vergi kaybı oluşturan gümrük mevzuatı ihlalinin gümrük idaresi tarafından tespit edilmeden önce ihlalin beyan sahibi tarafından tespit edilerek gümrük idaresine bildirilmesine halinde, Gümrük Kanunun 234.maddesinin 3.fıkrasına göre; Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on (% 10) nisbetinde uygulanır.

Öte Yandan, yukarıda metni verilen Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğinin 19/2 maddesi hükmünün de dikkate alınarak,

a) Gümrük idaresi tarafından tespit edilmeden önce ihlalin beyan sahibi tarafından tespit edilmesi için düzenli aralıklarla konusunda uzman kişilerce denetim yapılması ya da yaptırılması.

Sayfa 28 / 165

b) Gümrük idaresi tarafından tespit edilip idari para cezası kararı alınması halinde, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğinin 19/2 maddesi hükmü ile Gümrük Kanunun 242.maddesi hükümleri dikkate alınarak tebliğ tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde uzlaşmaya gidilmesi,

c) Uzlaşılsa bile, idari para cezasının ödenemeyecek kadar büyük boyutta olması nedeniyle itiraz edilmek istenmesi halinde ise, Gümrük Kanunun 242.maddesi gereğince, cezanın ve ek tahakkuk kararının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edilmesi, idarece itirazın ret edilmesi veya zımni ret edilmesi halinde ise, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde ilgili Vergi Mahkemesine dava açılması için konusunda uzman kişi ve avukatlardan destek alınması gerekir.

Soru 19: Gözetim uygulamasındaki son değişiklikler doğrultusunda nasıl bir yol izlenmelidir?

Cevap 19: Bilindiği gibi, Danıştay 7’nci Dairesi, 26.11.2024 tarihli ve E:2024/2206; K:2024/4870 sayılı kararı ile “Kıymet Kriterli Gözetim Uygulaması” konulu 22.01.2019 tarihli, 2019/1 sayılı Genelge’nin iptaline karar vermiştir.

Danıştay’ın iptal kararında; eşyanın gümrük kıymetine ilişkin ulusal ve uluslararası düzeydeki mevzuat uyarınca gümrük kıymetinin belirlenmesinde, öncelikle, satış bedelinin esas alınması gerektiği, satış bedelinin esas alınması için gerekli koşulların mevcut olmadığının tespit edilmesi halinde sırasıyla diğer kıymet belirleme yöntemlerine başvurulabileceği, ithalatta gözetim uygulamasının temel mantığının bir malın ithalatında, yerli üreticilerin zarar görmesine sebebiyet verebilecek miktarda artış olup olmadığının belirlenebilmesi için o malın ithal seyrinin izlenmesi olduğu ile gözetim uygulaması öngörülmesi aşamasında, gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde, sadece, ”gözetim belgesi” ibrazı zorunluluğu getirildiğinden, bu zorunluluğa uyulmaması halinin, Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektirir bir durum olmadığı da detaylı olarak belirtilmektedir.

İthal edilmek istenen eşyanın, ilgili gözetim tebliğinde gösterilen birim gümrük kıymetinin üzerinde veya buna eşit olması durumunda ithalat yapılabilir.

– İlgili eşyanın fatura tutarı/ kıymeti veya CIF kıymeti ya da eşyanın gümrük kıymeti gözetim kıymetine eşit veya daha yüksek ise eşyanın ithalatı gerçekleştirilir. Bu durumda belgeye dayalı olmaları şartıyla tekabül eden KDV; indirime, iadeye, terkine veya mahsuba konu edilebilir. KDV indirimi mümkün olur.

Aksi takdirde, “Yurtdışı gider”, vb. adı altında beyan edilen ve belgeye dayanmayan tutar veya tutarlara tekabül eden KDV indirime konu yapılamaz.

Sayfa 29 / 165

Soru 20: Gözetim uygulamasına tabi bir eşyada, “yurtdışı gider” adı altında beyan edilen tutarın eksik kalması durumunda, bu eksiklik 234.madde kapsamında cezai bir duruma yol açar mı/ Ceza uygulamasını gerektirir mi?

Cevap 20: Gözetim belgesinin ibraz zorunluluğu, o malın belli bir değerin altında kıymetle ithal edilmek istenmesi durumuna münhasır olup gözetim önlemi uygulanmasına karar verilen eşyanın, belirlenen bir kıymetin altında ithal edilmek istenilmesi halinde sadece ”gözetim belgesi” ibrazı zorunluluğu getirildiğinden bu zorunluluğa uyulmaması Gümrük Kanunu hükümlerine göre ek tahakkuk yapılmasını gerektirir bir durum değildir. İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğlerde belirtilen birim kıymetler ise eşyanın Gümrük Kanunu hükümlerine göre belirlenmiş gerçek satış bedeli değildir.

Gözetim uygulamasına tabi bir eşyada, “yurtdışı gider” adı altında beyan edilen tutarın eksik kalması durumunda; Her ne kadar 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII’inci Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşmaya, 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesine ve eşyanın gümrük kıymetiyle ilgili Uluslararası anlaşmalara, Anayasamızın 73.maddesine, vergilendirme prensiplerine ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 23 ila 31 inci maddelerde yer alan kıymet kriterlerine ve 234 üncü maddesinde yer alan hükümlerde belirtilen şartlara uymamakla birlikte, ilgili tasarruflu yazıya istinaden ilgili eşyaların ithalinin gözetim belgesiyle veya ilgili gözetim tebliğinde gösterilen birim gümrük kıymetinin üzerinde beyan edilmekle mümkün olduğunun belirtildiği,

Bu nedenle, ithalat sırasında gözetim belgesinin ibraz edilmemesi veya eşya kıymetin ilgili gözetim tebliğinde gösterilen birim gümrük kıymetine yükseltilmeden ithalatın gerçekleştirilmesi durumunda (gözden kaçması halinde) Gümrük İdaresince (234, 238.mad. vb. kapsamında) Ceza uygulayabileceği ihtimal dahilinde olduğu,

Ancak, ilgili Gümrük İdaresince ceza uygulamanın mevzuat açısından mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.

Başka bir ifade ile İdarece tasarruflu yazılya kıymetin yükseltilmesi nedeniyle, kanuni sebep olmaksızın ceza uygulanamaz. Ceza uygulanması Anayasa ile güvence altına alınan vergi, suç ve cezaların kanuniliği ilkesine de aykırılık oluşturacaktır.

Nitekim, Danıştay’ın iptal kararında da; “… Dava konusu Genelge’de idari yaptırım olarak söz edilen 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendi uyarınca ithal edilen eşya nedeniyle para cezası uygulanabilmesi için;

1) ithale konu eşyanın lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olması,

Sayfa 30 / 165

2) ithal edilen eşyanın uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi değilmiş gibi beyan edildiğinin yahut ithalata ilişkin herhangi bir uygunluk veya yeterlilik belgesi alınmadan söz konusu belgelerin alındığı izlenimi uyandırılmak suretiyle beyanda bulunduğunun saptanması,

3) eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması ve kuralda belirtilen hukuka aykırılıkların idarece yapılan muayene, denetleme ve kontrol sonucunda ortaya çıkarılmasına bağlı olup, ithali serbest olan eşyanın ithalat seyrinin izlenmesi ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla getirilen ancak anılan maddede sayılanlar dışında kalan gözetim belgesinin ibraz edilmemesi madde uyarınca ceza kesilmesini gerektiren neden olarak kabul edilemez…” kararı verilmiştir.

Ancak, yurt dışı giderin beyan edilmemesi halinde gümrük idaresi eşyanın ithaline izin vermeyeceği düşünüldüğünde, yurt dışı gider beyan edilmesi bir anlamda idari baskı ile beyan edilme zorunda olduğundan, Gümrük Kanununun 211.maddesi gereğince yurt dışı gider olarak beyan edilen kıymetten kaynaklı vergilerin geri alınabilmesi ancak ihtirazi kayıtla beyan yapılması halinde mümkündür.

Soru 21: Kimyahaneye sevk edilen bir eşya için yapılan analiz sonucunda, eşyanın gözetime tabi olmadığı belirlenirse, yurtdışı gider olarak beyan edilen gözetim kıymeti beyannameden düşülebilir mi? Yoksa “beyan esastır” ilkesinden hareketle bu kıymet beyanda kalmaya devam eder mi?

Cevap 21: “… Kanunen ödenmemesi veya tahakkuk ettirilmemesi gereken gümrük vergileri ilgili kişinin kasten yaptığı bir tahrifat veya ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, bu vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler kabul edilmez.

– Kimyahaneye sevk edilen bir eşya için yapılan analiz sonucunda, eşyanın gözetime tabi olmadığı belirlenirse, yurtdışı gider olarak beyan edilen gözetim kıymeti beyannameden düşülemez. Çünkü mükellefin kendi isteği ile kendi beyanı ile eşyanın kıymeti artırılmıştır. “Beyan esastır” ilkesinden hareketle bu kıymet beyanda kalmaya devam eder. Fazla ödenen vergiler geri verilmez.

Ancak, eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün ihtirazi kayıtla beyanı ile artırılması sonucunda ödenmiş veya tahakkuk ettirilmişse, 211.maddeye göre fazladan ödediği vergilerin geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepte bulunabilir, 242.maddeye göre, bu talebin ret edilmesi üzerine de otuz (30) gün içinde ilgili Vergi Mahkemesine dava açılması gerekir.

Soru 22: Gözetim Uygulamasında son durum nedir?

Sayfa 31 / 165

Cevap 22: “…Gözetim Uygulaması; Bir malın ithalatında gözetim uygulanmasına ilişkin karar, başvuru üzerine veya re’sen yapılacak bir değerlendirme sonucunda İthalat Genel Müdürlüğü tarafından verilir. Yapılacak değerlendirmede ithalatın gelişimi, ithal şartları ve ithalatın yerli üreticiler üzerindeki etkisi dikkate alınır. Gözetim kararı Gözetim Belgesi düzenlenmesi yoluyla ileriye yönelik olarak veya gerçekleşen ithalatı değerlendirmek üzere geçmişe dönük olarak uygulanabilir.

– Bir malın ithalatı geçmişe dönük gözetime tabi tutulduğunda bu malın ithalatı sırasında Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kayıt tutulur.

– İleriye yönelik gözetime tabi bir malın ithalatında gümrük mevzuatının gerektirdiği belgelerin yanı sıra “Gözetim Belgesi”de aranır.

Yaptırım; Gözetim uygulaması konusu ithalat işlemlerine esas olan belgelerde tahrifat yapıldığının, sahte belge kullanıldığının, Gözetim Belgesinin üçüncü kişilere devredildiğinin veya verilen taahhütnamelere aykırı davranıldığının Denetim Birimlerince belirlenmesi durumunda, Ticaret Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğünce firmaların Gözetim Belgeleri iptal edilir ve gözetim uygulaması yürürlükte olduğu süre içerisinde bir daha Gözetim Belgesi düzenlenmez.

Gümrüklerce tespit ve kabul edilen kıymet veya miktarın, Gözetim Belgesinde kayıtlı kıymet veya miktarı, toplam % 5’ten (% 5 dahil) daha az bir oranda aşması ithalatın yapılmasını engellemez. Genel Müdürlük, malın ve işlemlerin özelliklerini dikkate alarak, % 10’u aşmamak üzere farklı bir oran tespit edebilir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 26.06.2025 Tarih ve 110752999 Sayılı Yazısı: İthalat Genel Müdürlüğünden alınan 26.06.2025 tarih ve 110728764 sayılı yazıda; “Gözetim uygulaması kapsamındaki tebliğlerde, tebliğ kapsamında gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTIP) ve tanımı belirtilen eşyanın (yalnız karşısında gösterilen gümrük kıymetinin altında birim kıymetleri haiz olanlarının) ithalatında ileriye yönelik olarak yürütülecek olan gözetim uygulamasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmekte ve tebliğ kapsamı eşyanın yer aldığı tabloda, “Birim Gümrük Kıymeti” ifadesine yer verilmektedir. Yine gözetim uygulaması kapsamındaki tebliğlerde, belirlenmiş olan birim gümrük kıymetinin altındaki eşyanın ancak Ticaret Bakanlığınca (İthalat Genel Müdürlüğü) düzenlenecek gözetim belgesi ile ithal edileceği hüküm altına alınmaktadır.

Bu hükümlerin tetkikinden, ilgili gözelim tebliğinde gösterilen birim gümrük kıymetinin altındaki eşyanın ithalatında gözetim belgesinin aranacağı, eşyanın söz konusu birim gümrük kıymetin üzerinde ithal edilmek istenilmesi durumunda ise gözetim belgesinin aranmayacağı anlaşılmaktadır.” denilmektedir. Yani, ithalatçı ya gözetim belgesi alacak, ya da eşyanın gümrük kıymetini gözetim fiyatında veya üzerinde beyan ederek ithalat işlemini gerçekleştirecektir.

Sayfa 32 / 165

Soru 23: Hangi eşyalar tahlile gönderilir?

Cevap 23: Gümrük yönetmeliğinin 196.maddesine göre;

(1) Eşyanın,
a) Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 27 (27.01 ila 27.05, 2709.00.90 ve 27.16 hariç), 28, 29 uncu fasılları ve 32.08, 34.03 ve11 tarife pozisyonu ile 39.01 ile başlayarak 39.15 dâhil olmak üzere bu tarife pozisyonlarında yer alan eşyanın dökme olarak gelmesi, (GİK Yönetmeliği 144/2 Md.atıf yapılmıştır)
b) (a) bendinde belirtilen eşya dışında, ek-23’teyer alan listede bulunması,
c) Gümrük vergilerinin tahakkuk ettirilmesi, muafiyet hükümlerinin uygulanması ya da uygulanacak ticaret politikası önlemlerinin belirlenmesi için eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonunun muayene ile görevli memurca tespitinin mümkün olmaması,
ç) İşlenmiş tarım ürünlerinin bileşim tablosundaki yerinin belirlenmesinin gerekmesi, (GİK Yönetmeliği 144/2 Md. atıf yapılmıştır)

hallerinden herhangi birinin varlığı durumunda laboratuvar tahlili yapılır.

(2) a) Birinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi halinde beyanname içeriği eşya laboratuvar tahliline gönderilmez. Ayrıca ek-23’te yer alan listede bulunan eşyanın niteliği itibarıyla gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespitinin mümkün olması halinde muayene ile görevli memurun eşyayı laboratuar tahliline göndermesine gerek yoktur.
b) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşya hariç, ithalinde süreklilik bulunan, göndericisi, alıcısı ve menşei aynı eşyanın, özelliklerini belirleyici belgelerinde ve bu belgeler ile eşya üzerinde bulunan ayırt edici ibarelerde farklılık bulunmaması ve beyanname tescil tarihi itibarıyla en fazla bir yıl öncesine dayanan tahlil raporunun tarih ve sayısının beyannamenin 44 no.lu kutusunda beyan edilmesi halinde, daha önce yapılan tahlile itibar edilerek yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez. Ancak bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat tam muayene olarak belirlenmesi halinde, yükümlünün bu kolaylıktan yararlanmasına izin verilmez.
c)01 ila 39.15 tarife pozisyonlarında yer alıp dökme gelen ve (b) bendinde belirtilen özellikleri taşıyan eşyanın onaylanmış kişi statü belgesine veya yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip olanlar tarafından ithalinde, aynı bentte belirtilen özellikleri taşıyan ve beyanname tescil tarihi itibariyle en fazla altı ay öncesine dayanan bir tahlil raporu ibraz edilmesi halinde buna itibar edilir.
ç) Birinci fıkrada belirtilen eşya, laboratuvar tahliline tabi tutulduktan sonra gümrük gözetiminden çıkmamış ve başka eşya ile karıştırılmamış veya birleştirilmemiş ise yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez.
d) (b) bendinde belirtilen özellikleri taşıyan eşyanın tahlilinin gümrük laboratuvarında yapılamaması sebebiyle 201.maddenin birinci ve ikinci fıkraları kapsamında uygun görülen gümrük laboratuvarı dışındaki akredite laboratuvarlarda yaptırılması halinde, bu laboratuvarlarca düzenlenmiş olan ve beyanname tescil tarihi itibarıyla en fazla bir yıl öncesine dayanan tahlil raporlarına itibar edilerek, eşya yeniden laboratuvar tahliline gönderilmez. Ancak bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün

Sayfa 33 / 165

kırmızı hat tam muayene olarak belirlenmesi halinde, yükümlünün bu kolaylıktan yararlanmasına izin verilmez.

(3) Birinci fıkranın (a) ve (ç) bentlerinde belirtilen eşyanın muayene ile görevli memura belge kontrolü için gelmesi halinde ise, beyanname muhteviyatı eşyanın gümrük laboratuvarına gönderilmesi gerekliliği belge kontrolü ile görevli memur tarafından bilgisayar sistemi üzerinde bir müzekkere ile idare amirine bildirilir ve 183 üncü maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde memur değişikliği yapılır. İdare amiri oluru ile numune alınması sağlanarak eşya tahlile gönderilir ve kontrol işlemleri sonuçlandırılır.

(4) İkinci fıkranın (b) ve (c) bentlerinde belirtilen kolaylığın suistimal edilmesinin önlenmesini teminen gerekli görülen durumlarda eşya tahlile gönderilebilir.

(5) Tahlile ilişkin işlemler, Gümrük Laboratuvarlarının Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılır.

(6) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşyanın yükümlüsünün Onaylanmış Kişi Statüsüne veya Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip olması halinde, tahlil sonuçları alınmadan eşya teslim edilir. Tahlil sonucunun beyana aykırı çıkması halinde, sistem üzerinde beyannameye meşruhat düşülür ve vergilerin yeniden hesaplanmasını gerektirir bir durum olması halinde tahakkuku yeni duruma göre yapılır.

(7) Birinci fıkrada belirtilen eşyanın transit rejimi beyanında bulunulduğu durumda, beyanın belge kontrolüne tabi tutulması ya da fiziki muayeneye tabi tutulan eşyanın niteliği itibarıyla muayene memurunca gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespitinin mümkün olması halinde eşya laboratuvar tahliline tabi tutulmaz. Kara ve demiryolu hudut kapılarından Türkiye Gümrük Bölgesine girişte transit rejimi beyanında bulunulan birinci fıkra kapsamı eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonunun tespiti için laboratuvar tahlilinin gerekli olması durumunda, giriş gümrük idaresi tarafından rejimin ibrasına kadar gümrük idaresinde saklanmak üzere numune alınarak taşıtın varış idaresine sevki mühür tatbik edilmek ve elektronik uydu takip cihazları ile takip edilmek suretiyle gerçekleştirilir. Varış idaresinde eşyanın laboratuvar tahlili sonucunun beyana uygun olması halinde rejim sonlandırılır. Laboratuvar tahlili sonucunun beyana uygun olmaması halinde giriş gümrük idaresi numuneyi varış gümrük idaresine gönderir, bu numune kullanılarak yapılan laboratuvar tahlili sonuçlarına göre işlem yapılır. Varış idaresinde, kara ve demiryolu hudut kapılarından transit rejimi altında sevk edilen eşyanın yurtdışı edilecek olması durumunda, ihbar ve şüphe halleri hariç olmak üzere, mühürlerin sağlam ve kapların açılmamış olduğunun tespit edilmesini müteakip eşyanın yurtdışı edilmesi işlemleri gerçekleştirilir. Ayrıca, transit rejimine tabi tutulan birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen eşyanın ayniyetinin korunmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça belirlendiği durumlarda, ilgili usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılır.

Soru 24: İhracat Bedelleri en geç ne zaman Türkiye’ye getirilmelidir?

Cevap 24: İhracat bedellerinin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez. 180 gün azami süre olup bedellerin ithalatçının ödemesini müteakip doğrudan ve gecikmeksizin yurda getirilmesi esastır. İhracat işlemlerine ait sözleşmelerde bedellerin tahsili için fiili ihraç tarihinden itibaren

Sayfa 34 / 165

180 günden fazla vade öngörülmesi durumunda, bedellerin yurda getirilme süresi vade bitiminden itibaren 90 günü geçemez.

Soru 25: İhracat Hesabının Kapatılması, İhbar ve Ek Süre Nedir?

Cevap 25: Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 4.maddenin dördüncü fıkrasındaki süreler ile özelliği olan ihracat için İhracat Genelgesinin 7.maddesindeki ihraç tarihleri ve süreler saklı kalmak kaydıyla, ihracat bedeli dövizlerin (avans dahil) fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmesi ve İBKB düzenlenmesi halinde ihracat hesabı aracı banka nezdinde kapatılır.

– Süresi içinde kapatılmayan ihracat hesapları, aracı bankalarca 5 iş günü içinde yazılı olarak ilgili Vergi Dairesi Başkanlığına veya Vergi Dairesi Müdürlüğüne ihbar edilir/ bildirilir.

– İlgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce, ihbarı müteakip 10 iş günü içinde ilgililere hesapların kapatılmasını teminen 90 gün süreli ihtarname gönderilir. Bu süre içinde hesapların kapatılması veya 9.maddede belirtilen mücbir sebep hallerinin ya da haklı durumun belgelenmesi gerekir.

– Mücbir sebeplerin varlığı halinde, mücbir sebebin devamı müddetince altışar aylık dönemler itibarıyla ilgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce ek süre verilir.

– Mücbir sebeplerin varlığı nedeniyle Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce verilen 24 aylık ek sürenin sonunda mücbir sebebin devamının belgelenmesi halinde açık ihracat hesabının kapatılmasına ilişkin talepler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından incelenip sonuçlandırılır.

– Yürürlükteki İhracat Rejimi ve Finansal Kiralama (leasing) Mevzuatı çerçevesinde kiralama yoluyla yapılan ihracatta; sözleşme sürelerinin 180 günden fazla olması ve 180 gün sonunda sözleşmenin vadesi gelmemiş borçları da içermesi, aylık kira ücreti toplamının 15.000- ABD Doları veya karşılığı döviz ya da Türk Lirasını geçmemesi halinde kiralananın toplam değeri göz önüne alınmaksızın ihracat hesabı doğrudan bankalarca veya ihtarname süresi ile ek süreler içinde kalınması koşuluyla Vergi Daireleri tarafından terkin edilerek kapatılır.

– 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 9.maddesinin birinci fıkrasında sayılan mücbir sebep hallerinin varlığı halinde, mücbir sebebin devamı müddetince altışar aylık dönemler itibarıyla ilgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce ek süre verilir.

– Mücbir sebep halleri dışında kalan haklı durumların varlığı halinde, hesapların kapatılmasına ilişkin altı aya kadar olan ek süre talepleri, firmaların haklı durumu belirten yazılı beyanına istinaden üçer aylık

Sayfa 35 / 165

devreler halinde ilgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce, altı aylık süreden sonraki ek süre talepleri ise Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından incelenip sonuçlandırılır.

Soru 25/A: İhracat Hesabının Zamanında kapatılmamasının yaptırımı nedir?

Cevap 25/A: İşlenen fiil, 1567 sayılı Kanun’un 1.maddesinde yazılı kıymetlerin {Kambiyo, nukut, esham ve tahvilat alım ve satımının ve bunlar ile kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetlerin ve ticari senetlerle tediyeyi temine yarıyan her türlü vasıta ve vesikalar} izinsiz olarak yurttan çıkarılması veya yurda sokulması mahiyetinde ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümlerine göre suç veya kabahat oluşturmadığı takdirde kişi; eşya ve kıymetlerin rayiç bedeli kadar, teşebbüs halinde ise bu bedelin yarısı kadar idarî para cezası ile cezalandırılır.

Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenler veya bu işlere aracılık edenlerden bu işlemlerinden doğan alacaklarını 1567 sayılı Kanun’un 1.maddesine göre alınan kararlardaki hükümlere göre ve bu kararlarda tayin edilen süreler içinde yurda getirmeyenler,

Yurda getirmekle yükümlü oldukları kıymetlerin rayiç bedelinin yüzde beşi kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. İdarî para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacaklarını yurda getirenlere, birinci fıkra hükmüne göre idarî para cezası verilir. Ancak, verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde ikibuçuğundan fazla olamaz.

– İthalat, ihracat ve diğer kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk Parası kaçırmak kastıyla muvazaalı işlemlerde bulunanlar, yurda getirmekle yükümlü oldukları veya kaçırdıkları kıymetlerin rayiç bedeli kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu fiilin teşebbüs aşamasında kalması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir.

– Bu kabahatlerin bir tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişiye de aynı miktarda idarî para cezası verilir.

– Hükmolunacak idarî para cezasına, suç tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında, para cezası ile birlikte tahsil olunmak üzere, gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz.

Yukarıdaki fıkralarda yazılı suçların tekerrürü halinde verilecek cezalar iki kat olarak hükmedilir.

– Bu madde hükmüne göre idarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.

Sayfa 36 / 165

– Cumhuriyet savcılığında verilecek cezanın tebliğinden itibaren 15 günlük yasal süre içerisinde, Sulh Ceza Hakimliği’ne itiraz hakkı bulunmaktadır.

Soru 26: İdari Para Cezasına Karşı Hangi Kanuni Yola Başvurulabilir?

Cevap 26: İdari para cezasına karşı başvuru yolu, Kabahatler Kanunu’nda (KK) düzenlenmiştir. Cumhuriyet savcılığı tarafından düzenlenen idari para cezasının iptali istemiyle kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine “başvuru” (itiraz) yapılabilir.

– İdari para cezasının tebliği üzerine kanun yoluna başvurmadan önce peşin ödeme yapılarak cezanın dörtte üçü ödenebilir, sonrasında yine kanun yoluna başvurulabilir.

– Sulh ceza hakimleri genelde dinleme (duruşma) yapmamakta, dosya hakkında önce bilirkişi incelemesi yaptırıp tarafların bilirkişi raporuna karşı beyanlarını aldıktan sonra dosya üzerinden karar vermektedir. Sulh ceza hakimliğinin vereceği karar aleyhe olursa 7 gün içinde “itiraz” yoluna gidilebilir.

– İtirazı inceleyecek merci, kararı veren sulh ceza hakimliğini numara olarak takip eden sulh ceza hakimliğidir. İtiraz üzerine merciin vereceği karar, kesindir.

Soru 27: Yükümlüsünce yurtdışı gider olarak beyan edilen “iskonto, kur farkı, navlun farkı vb. tutarlar” direkt olarak fatura bedelini etkilediği için CIF kıymete dahil edilmesi gerekmez mi?

Cevap 27: Bize göre: ÇKP, vb. Cif kıymet üzerinden hesaplanan/ alınan vergi ve benzeri yükümlülüklerde, kesintilerde; Cif kıymetin unsurları olan C (Cost/ eşya bedeli = Maliyet), I (İnsurance = Sigorta), F (Fraight = Navlun) ve bu üç nesne ile ilgili olan Fiyat farkı/ Navlun farkı, Yurt dışı kara taşıması, yurt dışı elleçleme, Yurt dışı yükleme/ Yurt dışı elleçleme farkı, sigorta farkı, gibi sadece cif kıymet ve cif kıymetle alakalı gider farkları; ÇKP, vb. Cif kıymet üzerinden hesaplanan/ alınan vergi ve benzeri yükümlülüklerde, kesintilerde matraha katılması gerekir.

Bunun dışında: Gümrük kıymetine giren iskonto, kalıp tasarım, ambalaj malzemesi, vb. ile İthalatta KDV matrahına giren Yurt içi giderler (boşaltma, terminal, depolama, ardiye, demoraj, vb. giderler: ÇKP, vb. Cif kıymet üzerinden hesaplanan/ alınan vergi ve benzeri yükümlülüklerin matrahına katılmaz.

Soru 28: Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliğine (GİKY) göre Yerinde İzleme için gerekli bilgi ve belgeleri en geç ne zaman elektronik ortamda ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne yüklenmesi/ gönderilmesi gerekir?

Sayfa 37 / 165

Cevap 28: GİKY’nin 153. Madde 6.fıkrasına göre:“- Beşinci fıkrada belirtilen şekilde hazırlanan soru formu, sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar sertifikayı düzenlemiş olan bölge müdürlüğüne gönderilir”.

GİKY’nin 159. Madde 5.fıkrası ise: “Bölge Müdürlükleri tarafından birinci fıkra uyarınca yürütülen izleme faaliyeti, 10.maddede sayılan belgelerin sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen birinci ayın sonundan itibaren on beş iş günü içinde ibrazını müteakiben başlar ve en geç on beş iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Altıncı fıkra kapsamında eksik belgelerin sonradan tamamlanması halinde, izleme faaliyetinin sonuçlandırılma süresi eksik belgeler tamamlanıncaya kadar işlemez.” Denilmektedir.

Konuya İlişkin Mevzuat Hükümleri

1- Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası Sahibinin Yükümlülükleri Başlıklı 153.Maddesine Göre: “ … (6) Beşinci fıkrada belirtilen şekilde hazırlanan soru formu, sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar sertifikayı düzenlemiş olan bölge müdürlüğüne gönderilir. …

2- Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası Ve Sertifika Kapsamı Yetki Ve İzinlerin Koşullarına İlişkin Ön İzleme Başlıklı 159.Maddesine Göre: [1) 6.maddenin birinci fıkrasının (a) ilâ (h) bentleri ile 8.maddede sayılanlar dışında yer alan ön incelemeye konu koşulların tümünün karşılanıp karşılanmadığı, sertifikanın düzenlendiği tarihten itibaren her beş yılda bir sertifikayı düzenleyen bölge müdürlüğü tarafından, bu koşulların tevsikine ilişkin belgeler ile Bakanlık veri tabanları üzerinden yapılacak ön izleme ile tespit edilir. …

(5) Bölge Müdürlükleri tarafından birinci fıkra uyarınca yürütülen izleme faaliyeti, 10.maddede sayılan belgelerin sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen birinci ayın sonundan itibaren on beş iş günü içinde ibrazını müteakiben başlar ve en geç on beş iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Bu süre başvuru sahibine bilgi verilmesi kaydıyla on beş iş günü uzatılabilir. Altıncı fıkra kapsamında eksik belgelerin sonradan tamamlanması halinde, izleme faaliyetinin sonuçlandırılma süresi eksik belgeler tamamlanıncaya kadar işlemez.

(6) Yapılan inceleme neticesinde, 10.maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilenler haricindeki belgelerden bir kısmının ibraz edilmediğinin tespit edilmesi halinde, sertifika sahibine eksik belgelerin tamamlanması için 12.maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bildirimde bulunulur. Sertifika sahibine bildirilen eksiklikler 12.maddenin beşinci fıkrasında belirtilen süre içerisinde tamamlanır. …] Denilmektedir.

Sonuç Olarak:

Sayfa 38 / 165

1) Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin 153.Maddesinin 6.Fıkrasına Göre; “- Beşinci fıkrada belirtilen şekilde hazırlanan soru formu, sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar sertifikayı düzenlemiş olan bölge müdürlüğüne gönderilir”. Bizim kişisel görüşümüzde bu yöndedir. Ancak,

2) Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin 159.Maddesinin 5.Fıkrasına Göre; Bölge Müdürlükleri tarafından birinci fıkra uyarınca yürütülen izleme faaliyeti, 10.maddede sayılan belgelerin sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen birinci ayın sonundan itibaren on beş iş günü içinde ibrazını müteakiben başlar ve en geç on beş iş günü içerisinde sonuçlandırılır. Bu süre başvuru sahibine bilgi verilmesi kaydıyla on beş iş günü uzatılabilir. …

Nihai olarak: Görüldüğü gibi iki madde arasında süreyle ilgili çelişki olup, ilgili firmaların herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmaması için GİKY’nin 159. Madde 5.fıkrasında belirtilen sertifikanın düzenlendiği tarihten sonraki altmış aylık dönemlerin sonuna tekabül eden tarihi izleyen birinci ayın sonundan itibaren on beş iş günü içinde Yerinde İzleme için gerekli bilgi ve belgelerin en geç belirtilen zaman dilimi içinde elektronik ortamda ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne yüklenmesi gerekir.

Soru 29: YYS Güvenlik Standartları nelerdir?

Cevap 29: YYS Standartları; YYS Belgesi alımı, Belgenin devamı ve beş yılda bir yenilenmesi (Yerinde izleme) için gerekli olan, aranan ilgili firmanın yapısı, faaliyeti ve işleyişi, firmada kullanılan çeşitli programlar, firmanın sahip olduğu hizmet binası, makine, ekipman, araç-gereç ve tesisleri, … vb. için olması gereken kural ve kaidelerdir/ standartlardır.

– Ana hatlarıyla benzer olmakla birlikte, her firma için farklı özellikler taşıyabilir.

– Firmalar için YYS alımı müracaatı sırasında yapılan “Ön İzleme” ve/veya her beş (5) yılda yapılan “Yerinde İzleme” sırasında istenilen ve ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü ile Gümrükler Genel Müdürlüğüne ibraz edilen Presedürlerden (Talimatnamelerden) birisidir.

Soru 30: Antrepoda devredilen eşyanın faturası nasıl (KDV’li mi? Yoksa KDV’sin mi düzenlenmelidir?

Cevap 30: 1) Eşya Millileştirilmeden (Gümrük vergileri ödenmeden/ ithalat yapılmadan) önce Gümrük Yönetmeliğinin 333.maddesine göre devredilebilir.

Sayfa 39 / 165

2) Eşyayı Devir Eden tarafından, Eşyanın Satış Faturası = “CIF/ Cif” teslim şekline göre düzenlenir. Teslim şekli: Cif olarak belirlenir.

3) Eşyanın Satış Faturası, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 16/1-c. Maddesi gereği (16/1-c: Gümrük Kanunundaki transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar, KDV’den Müstesnadır.) KDV’siz düzenlenir ve bu fatura devralan tarafından eşyaların ithali sırasında kullanılır.

Soru 31: 8453.10.00.00.00 GTİP’ de, imalat sanayinde kullanılan makineler olduğu gerekçesi ile 3065 sayılı KDV kanunu geçici madde 39 kapsamına göre vergi dairesinden alınan izne istinaden KDV’den muaf olarak ithali yapılan eşyanın ilgili Gümrük idaresince yapılan inceleme sonucunda 8453.80.00.00.00 GTİP’de yer aldığının belirtilerek Ek Tahakkuk ve Ceza kararları düzenlendiği, söz konusu olaya Ceza uygulanıp uygulanmayacağı? Sorulmaktadır.

Cevap 31: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre ceza uygulanabilmesi için: “1. Serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;

a)maddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark % 5’i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır.
b) Kıymeti üzerinden ithalat vergilerinetabi eşyanın beyan edilen kıymeti, 23 ilâ 31.maddelerde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası alınır.
c) Satış birimine göre miktar itibarıyla % 5’i geçmeyen bir fark ile maddi hesap hatasındandoğan noksan kıymet beyanlarında, bu farklara ait ithalat vergilerindenbaşka vergi farkının yarısı tutarında para cezası alınır.”. Şartlarının herhangi birisinin olması gerekir.

Mezkûr olayda, bu şartlardan hiç birisi oluşmamıştır.

…… sayı ve 19.10.2023 tarihli beyanname kapsamı eşya 8453.10.00 GTİP’ de, imalat sanayinde kullanılan makineler olduğu gerekçesi ile 3065 sayılı KDV kanunu geçici madde 39 kapsamına göre vergi dairesinden alınan muafiyet yazısına istinaden KDV’ den muaf olarak beyan edilmiştir.

Sayfa 40 / 165

– Daha sonra gümrük müdürlüğünce yapılan incelmeye göre ise ürünün 8453.80.00.00.00 GTİP ’de diğer makine ve cihazlar sınıfında olduğu gerekçesi ile KDV’den muaf olmayacağı yönünde tespit yapılmıştır.

Söz konusu eşya alınan Muafiyet Yazısı kapsamında olmasa (Gümrük İdaresinin tespit ettiği gibi 8453.80.00.00.00 GTİP’te olsa) bile sadece tekabül eden vergilerin tahsil edilmesi, her hangi bir ceza (Gümrük Kanunu’nun 234.maddesi) uygulanmaması gerekir.

1- Uygulanan Ceza Kararı, Anayasa`nın “Vergi Ödevi” Kenar Başlıklı 73.Maddesinin Üçüncü Fıkrasındaki “Vergi, Resim, Harç Ve Benzeri Malî Yükümlülükler Kanunla Konulur, Değiştirilir Veya Kaldırılır.”, ‘Suç Ve Cezalara İlişkin Esaslar’ Başlıklı 38’inci Maddesi; “Hiç Kimse, İşlendiği Zaman Yürürlükte Bulunan Kanunun Suç Saymadığı Bir Fiilden Dolayı Cezalandırılamaz …”, “Ceza Ve Ceza Yerine Geçen Güvenlik Tedbirleri Ancak Kanunla Konulur …” Hükümlerine Aykırıdır.

Anayasada vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde yasanın belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisinin Cumhurbaşkanına verilebileceği belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi (AYMK, E.2017/117 K.2018/28, 28.2.2018). Bu hükmü şöyle yorumlamıştır: “… Bir başka deyişle Bakanlar Kuruluna verilen bu yetki “koşullu ve sınırlı bir yetki”dir. Vergilendirmede esas kural, vergilerin kanunla konulup kaldırılması ve değiştirilmesi olduğundan verginin yasallığı ilkesinin zedelenmesine yol açacak ve yasama yetkisinin yürütme organına devri sonucunu doğuracak şekilde yürütme organına sınırsız bir yetki verilmesi kabul edilemez (İçtihat- AYMK, E.2017/117 K.2018/28, 28.2.2018).

(Bilindiği üzere, uygulanmakta olan Başkanlık Sisteminde Bakanlar Kurulunun Yetkisini Cumhurbaşkanı kullanmaktadır).

– Anayasa mahkemesinin kararından da görüldüğü gibi Cumhurbaşkanına bile verilmeyen bir yetkinin, olayda uygulanması mümkün olmayan Gümrük Kanununu yanlış yorumlamak suretiyle yorum ve kıyas yoluyla ceza uygulamak anlamına gelecek şekilde söz konusu Ceza Kararının uygulanması Anayasa ve yasalara aykırıdır. Bu nedenle, herhangi bir maddi ve hukuki dayanağı bulunmayan Ceza Kararının kaldırılması gerekir.

2- Gümrük Kanunu’nun 231. Maddesinde Yer Alan Gümrük Cezalarında “Kasıt Aranmaz” Hükmü Madde Metninden Çıkartıldığından, Şirketimizin Ceza Konusu Olayda Herhangi Bir Kastı ve İhmali Davranışı Bulunmadığından ve Gümrük İdaresinin De Bu Yönde Herhangi Bir Tespiti ve İddiası Da Bulunmadığından İlgili Ceza Kararının Kaldırılması Gerekir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu 2.maddesi uyarınca; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda ön görülen ve idari para cezasının gerektiren fiillerin, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında kabahat fiili niteliğinde olduğu hususunda şüphe bulunmamaktadır. Son düzenlemeler neticesinde, Ceza hukuku tatbikatında suçlar

Sayfa 41 / 165

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda, kabahatler ise 5326 sayılı Kabahatler Kanununda düzenlenmiştir. Bu şekilde, kabahatler ceza hukuku tatbikatı haricinde bırakılarak, bunlar için 5326 sayılı Kanunla idari müeyyideyle yetinilmiştir.

5326 sayılı Kanunun 4.maddesi ile kabahat fiilleri bakımından kanunilik ilkesi benimsenmiştir. Dolayısıyla, tıpkı ceza hukukunda olduğu gibi hangi fiilin kabahat niteliği taşıyacağının kabahati tayin eden kanunda açıkça zikredilmesi gerekir.

Diğer taraftan, 4458 sayılı Kanunun 231.maddesinin 2.fıkrası, “Bu Kanun hükümlerine göre para cezası verilmesinde ve bu cezaların idari itiraz mercilerince hükme bağlanmasında, para cezasını gerektiren eylemde bulunanların kasıtlı olup olmadıkları aranmaz.” Hükmü, 5911 sayı ve 07.07.2009 tarihli Kanunla Gümrük Kanunundan çıkarılmıştır.

– 07.07.2009 tarihinden sonra, Gümrük Kanunu’na göre verilen cezalarda kasıt aranmaktadır. Bunun yanında KDV mahsup edilebilen, iade olarak alınabilen bir vergi olduğundan eksik ödenmesinin yükümlüye herhangi bir faydası da yoktur.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri çerçevesinde 4458 sayılı Gümrük Kanunun 231/2 inci maddesinde; “… para cezasını gerektiren eylemde bulunanların kasıtlı olup olmadıkları aranmaz” hükmü yasa metninden çıkarıldığından, verilen cezalarda “kasıt” aranacağı açıktır. Kasıt ve taksir Kabahatler Kanununda tanımlanmamıştır. Bu nedenle 5237 sayılı TCK’nın 5.maddesine göre; “1) Bu Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır.” Hükmünden hareketle, aynı kanununun kasıt 21. ve taksir 22.maddeleri çerçevesinde konunun değerlendirilmesi gerekir.

Danıştay’ın örnek niteliğindeki bir kararında; “…Ceza Hukukunda, kanunun cezalandırdığı eylem olarak tanımlanan suç, isnat kabiliyetine sahip bir şahsın kusurlu iradesinin yarattığı icrai veya ihmali bir hareketin meydana getirdiği, kanunda yazılı tipe uygun, hukuka aykırı ve yaptırım olarak bir cezanın uygulanmasını gerektiren eylemdir. Bu tanıma göre bir eylemin suç sayılabilmesi için, eylem sahibinin kusurlu iradesinin ürünü olması, kanunda sayılı tipe uygun bulunması ve bir yaptırımın uygulanmasını gerektiriyor olması şarttır. Vergi suçu, verginin mükellefi veya sorumlusu ya da bunlarla hukuki ilişkide bulunan üçüncü kişilerce vergi kanunlarında tanımı yapılan ve genellikle kamu maliyesinin gelir kaybına yol açan, vergi kanunlarıyla getirilen kuralların ihlali sonucunu doğuran eylemdir. Ceza ise, suç tanımına uyan eylemi gerçekleştiren kişilere uygulanacak olan ve nev`i, süresi ve miktarları kanunla belirlenen yaptırımlardır. Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemeyeceği ve kanunun açıkça cezayı arttırıcı bir neden olarak görmediği bir husustan dolayı kimsenin cezasının artırılamayacağı, “suçta kanunilik”; hiç kimsenin belli bir suçla ilgili olarak kanunda öngörülmeyen bir ceza ile ya da kanunda öngörülenden daha ağır bir ceza ile cezalandırılmayacağı ise, “cezada kanunilik” ilkesinin özünü oluşturmaktadır. … (İçtihat- D7D Esas : 2007/1132 Karar : 2008/1782 Tarih : 18.03.2008).

Sayfa 42 / 165

İlişikte örneği sunulan Danıştay 7. Dairesinin 14.04.2009 tarihli, E. 2007/2448, K. 2009/1929 sayılı kararı ile; “…gümrük vergilerinin Gümrük Kanununun 195’inci maddesinin 1’inci fıkrası hükmünde, Gümrük İdaresi tarafından gerekli bilgiler kullanılarak tahakkuk ettirileceği söylenmiş; aynı Kanunun 15’inci maddesinin 1’inci fıkrasında ise, anılan vergilerin, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanacağı öngörüldükten sonra, 7’nci fıkrasında da, aynı maddenin 3 üncü fıkrasının (c) bendinde, gümrük vergisi oranlarını kapsadığı söylenen Gümrük Tarife Cetveli, idari uygulamalarda esas tutulması zorunlu metinler arasında sayılmıştır. 4458 sayılı Kanunun 3’üncü ve devamı maddeleriyle de, gümrük mevzuatını uygulayarak gümrük işlemlerini yapma yetki ve görevi Gümrük İdarelerine verilmiştir. Dolayısıyla, Gümrük Tarife Cetvelini uygulama görevi, gümrük mevzuatını uygulamakla görevli bu idarelere aittir. O halde, ithal edilen eşyanın kıymetine uygulanacak gümrük vergisi oranının da her beyanname ile ilgili olarak, gümrük idarelerince belirlenmesi yasal zorunluluktur. Yasada, vergi oranının yükümlülerce beyanını gerekli ve zorunlu kılan bir düzenleme de mevcut değildir., olanaklı bulunmamaktadır Gümrük idaresine ve onun görevlilerine ait olan bu belirlemenin gümrük mükelleflerine yaptırılması ise, Anayasada yasaklanan ANGARYA niteliği taşıyacağından.” yönündeki görüş ve gerekçeyle, gümrüğe sunulan eşyanın vergi oranının beyan edilmediği gerekçesiyle, Gümrük Kanunu uyarınca idari para cezası uygulanamayacağına hükmedilmiş bulunmaktadır (İçtihat).

Danıştayın yerleşmiş içtihatlarında “Davacı adına … yılında tescilli muhtelif tarih ve sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşyanın % 18 katma değer vergisi oranına tabi olduğu halde katma değer vergisinden muaf olarak beyan edildiğinden bahisle ek olarak tahakkuk ettirilen katma değer vergisi ile bu vergi üzerinden 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesinin 1.fıkrasının (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.

İlk derece mahkemesi kararlarının özeti… katma değer vergisi oran farklılığından kaynaklanan kısmında ise hukuka aykırılık görülmediği; ithal edilen eşyaya ait katma değer vergisi oranının gümrük idaresince kendiliğinden tespit edilebileceği, olayda, idareye sunulan bilgi ve belgelerin, eşyanın tabi tutulacağı vergi oranının belirlenmesi bakımından eksik, yanlış ya da yanıltıcı olduğu konusunda bir iddianın bulunmadığı anlaşıldığından cezalandırma eyleminin oluşmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin para cezasına ilişkin kısmında da hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle kısmen dava konusu işlemin iptaline, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.”

Sonuç Olarak:

1- Muratbey Gümrük Müdürlüğü’nde işlem gören ……… sayı ve 19.10.2023 tarihli beyanname kapsamı eşya 8453.10.00 GTİP’ de, imalat sanayinde kullanılan makineler olduğu gerekçesi ile 3065 sayılı KDV kanunu geçici madde 39 kapsamına göre vergi dairesinden alınan muafiyet yazısına istinaden KDV’den muaf olarak beyan edilmiş olmakla birlikte,

Sayfa 43 / 165

– Gümrük müdürlüğünce yapılan incelmeye göre, ürünün 8453.80.00.00.00 GTİP ’de diğer makine ve cihazlar sınıfında olduğu gerekçesi ile KDV’den muaf olmayacağı yönünde tespit yapıldığından eşyaya tekabül eden vergilerin ödenmesi,

2- Muratbey Gümrük Müdürlüğü’nce tanzim ve tebliğ edilen ……… tarih ve ……..sayılı Ceza Kararı konusu ithal edilen eşyaya ait katma değer vergisi oranının gümrük idaresince kendiliğinden tespit edilebileceği, olayda, idareye sunulan bilgi ve belgelerin, eşyanın tabi tutulacağı vergi oranının belirlenmesi bakımından eksik, yanlış ya da yanıltıcı olduğu konusunda bir iddianın bulunmadığı, diğer taraftan, ithal edilen eşyaya uygulanacak gümrük tarifesinin ve vergi oranının ilgili gümrük idaresince belirlenmesi yasal zorunluluk olduğundan, Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi gereği süresi (Tebliğ tarihinden itibaren 15 gün) içinde İstanbul Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne İtiraz Edilmesi, itirazın ret edilmesi durumunda ise aynı madde hükmü gereği İlgili Vergi Mahkemesine Dava Açılması,

Gerekir. Diye, düşünüyoruz.

Soru 32: Eşya alış sözleşmeleri nedeniyle Damga Vergisi doğarmı? Ne yapmak Gerekir?

Cevap 32: Eşya alış sözleşmeleri (İthalat sözleşmeleri) nedeniyle Damga Verdisi doğar ve ilgili Vergi Dairesine beyan edip tekabül eden DV’nin ödenmesi gerekir.

1) İthal edilen eşya ile ilgili yapılan sözleşme/ kontrat, temlikname, taahhütname, proforma fatura, vb. belgelerin 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa göre Damga Vergisi ödenmesini gerektirir şartları taşımaları durumunda; İlgili belgelere tekabül eden Damga Vergisinin ilgili Vergi Dairesine beyan edilerek ödenmesi,

2) Ödenen veya ödenecek bahse konu Damga Vergisi tutarının, ilgili eşyanın ithali sırasında, ilgili Gümrük İdaresine beyan edilmesi [ Damga Vergisi tutarının, ilgili Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesinin/ ithalat beyannamesinin 44.sütununda gösterilmesi/ yazılması, Ayrıca, Beyannamenin “B- Hesap Detayları” bölümünde, yani Yurt İçi Giderleri içinde ayrı bir kalem olarak “….. TL sözleşmeden doğan Damga Vergisi” olarak beyan edilmesi], KDV kanununun 21/b maddesi gereği İthalatta KDV matrahına katılması,

3) Bu şekilde ithal edilen eşya ile ilgili olarak (yapılan sözleşme/ kontrat, temlikname, taahhütname, proforma fatura, vb.’dan) kaynaklanan Damga Vergisi tutarının ilgili Gümrük İdaresine beyan edilerek, söz konusu Damga Vergisine tekabül eden KDV ile varsa ÖTV’nin ve ÖTV’ye tekabül eden KDV’nin Gümrük İdaresine ödenmesi,

Gerekir.

Sayfa 44 / 165

4) Damga Vergisinin Katma Değer Vergisi Matrahına Eklenmesi; Gerek nispi, gerekse maktu Damga Vergisi 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun ithalatta matrah başlıklı 21 maddesi (b) fıkrası hükmüne göre; İthalatta KDV matrahının bir unsuru olup, ithalatta KDV matrahına eklenmesi gerekir. KDV matrahına katılmadığı veya eksik katıldığında; 3065 sayılı KDV Kanununun 48 ve 51.maddelerinden hareketle Gümrük Kanununun 234 üncü maddesi gereğince (üç kat) idari para cezası uygulanır.

Soru 33: Damga Vergisinden istisnaları nelerdir?

Cevap 33: Damga Vergisinin Muafiyet ve İstisnaları

İhracat ve ihracata ilişkin olduğunun tevsiki kaydıyla aşağıda sayılan işlemler nedeniyle düzenlenen kâğıtlar (gümrük idarelerine verilen beyannameler dâhil) damga vergisinden müstesnadır;

a) İhracat karşılığı yapılacak ödemeler (ihracatın finansmanında kullanıldığının tevsiki kaydıyla prefinansman, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu çerçevesinde yapılan ödemelere ilişkin taahhütnameler ile temliknameler ve Sosyal Güvenlik Kurumu prim borçları ile genel bütçeli idarelere olan borçların mahsubu dâhil).

b) İhracattan doğan alacağın ihracatçı tarafından temliki/(Bir başkasına devredilmesi).

c) İhracat bağlantıları için düzenlenecek anlaşmalar.

ç) Transit ticarete konu malın satın alınması ve satılması.

d) Tedarik edildikleri şekliyle ihraç edilmek üzere mal alımı.

e) 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 131.maddesine istinaden ithalat vergilerinden tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi ambalaj malzemesi ithali ile kati ihraç edilen mallara ait ambalaj malzemesinin geçici ihracı ve ithali.

f) Dahilde İşleme İzni kapsamında iznin geçerli olduğu süre içerisinde yapılan ithalat.

g) Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında belgenin geçerli olduğu süre içerisinde yapılan ithalat veya yurt içi alımlar.

ğ) Gerçekleştirilen mamul ürün ihracatı karşılığı olarak bu ürünlerin üretiminde kullanılan girdilerin Toprak Mahsulleri Ofisinden veya Türkiye Şeker Kurumunca tespit edilen şeker fabrikalarından alımı.

Sayfa 45 / 165

h) Yatırım Teşvik Belgesi Kapsamında yapılan ithalatlar ile iç piyasadan mal ve hizmet alımları,

i) Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında yer alan yatırım mallarına ilişkin olarak yatırım teşvik belgesi sahibi yatırımcılarla bu malların üreticileri ve tedarikçileri arasında düzenlenen kâğıtlar, münhasıran yatırım döneminde belge kapsamındaki yatırıma yönelik gayri maddi hakların kiralanması ve satın alınmasına ilişkin düzenlenen kâğıtlar, belge kapsamında sabit kıymet yatırımlarının imal ve inşasına yönelik düzenlenen sözleşmeler, taahhütnameler, teminatlar ve bu mahiyetteki kâğıtlar ile söz konusu yatırımlara yönelik danışmanlık ve teknik müşavirlik hizmetlerine ilişkin düzenlenen kâğıtlar ve yatırımlarda Devlet yardımları hakkında kararlar kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanı ile 5/6/2003 tarihli ve 4875sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanununda tanımlanan yatırımcılar arasında imzalanan yatırım sözleşmeleri,

2. Vergi, Resim, Harç İstisnası Belgesine bağlanan aşağıda sayılan diğer döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin işlemler nedeniyle, belgenin geçerlilik süresi içerisinde belgede yer alan tutarla sınırlı olmak kaydıyla, düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır; …

ç) Tam mükellef imalatçı firmaların, Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında monte edilmemiş haldeki aksam ve parçaları ithal edebilecek firmalara, ithal edebilecekleri bu aksam ve parçaları üreterek yapacakları satış ve teslimleri. …

f) Uluslararası yük ve yolcu taşımacılığından döviz olarak kazanılan bedellerin yurda getirilmesi kaydıyla kara, deniz veya hava ulaştırma hizmet ve faaliyetleri.

g) Yurt dışına yönelik olarak gerçekleştirilecek müteahhitlik, müşavirlik, yazılım ve mühendislik hizmetleri. …

j) Kamu kurum ve kuruluşlarınca uluslararası ihaleye çıkarılan maden havzalarından rödövans karşılığında maden çıkarımı ve işletmesiyle ilgili üretim faaliyetleri. (Rödovans, maden ruhsat sahalarının işletme hakkının özü kendisinde kalması koşuluyla hak sahibi tarafından sözleşme ile gerçek veya tüzel bir kişiye, bir süreliğine tahsis edilmesidir). …

– Bu maddede sayılan işlem veya faaliyetlerin kısmen veya tamamen gerçekleştirilmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısma ait alınmayan damga vergisi, mükelleflerden, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ceza ve gecikme faizi ile birlikte geri alınır.

– Yukarıda sayılan işlem veya faaliyetlerin gerçekleşmediğinin tespit edildiği tarihi takip eden otuz gün içinde, bu durumu vergi dairesine bildirmeyen kuruluşlar damga vergisi, ceza ve gecikme faizinin ödenmesinden ilgililerle birlikte müteselsilen sorumludurlar.

Sayfa 46 / 165

Soru 34: Gümrük Yönetmeliğinin 53.Maddesi Kapsamında Yapılacak Tahakkuklarda, Gecikme Faizi Uygulanması Gerekir Mi?

Cevap 34: Hiç alınmayan veya eksik alınan gümrük vergilerine, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten, vergilerin kesinleştiği tarihe kadar olan süre için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre tespit edilen gecikme zammı oranında faiz uygulanır.

Gümrük Yönetmeliği’nin 53/7.maddesinde belirtilen faiz ise bize göre; 53/1.maddede belirtilen hususlarla ilgili “İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle, zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranındaki gecikme faizi”dir.

– İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmesi durumunda herhangi bir gecikme zammı ve/veya gecikme faizi ödenmemesi gerekir.

Öte yandan, Gümrük Yönetmeliğinin 53 maddesinin 1.fıkrası dışında kalan (5 ve 6) fıkralarda belirtilen Gümrük Kıymeti ve/veya İthalatta KDV matrah unsurları ise ilgili SDGB’nin tescili (Vergi Mükellefiyetinin Başlangıcı) sırasında türü ve/veya miktarı belli olmayan, beklenmeyen, sonradan ortaya çıkan unsurlar olduğu için, bu unsurların ilgili Yönetmelik maddesinde belirtilen süre içinde beyan edilip tekabül eden vergilerin de yine ilgili Yönetmelik maddesinde belirtilen süre içinde ödenmesi durumunda; Herhangi bir Gecikme zammı ve/veya Gecikme Zammı oranında Gecikme Faizi/ Faiz ödenmemesi, gayet doğal ve kanun koyucunun amaçladığı esas hedefe/ amaca uygun olup, tersi bir durum (Herhangi bir Gecikme zammı ve/veya Gecikme Zammı oranında Gecikme Faizi/ Faiz ödenmesi, tahsil edilmesi) Gümrük Yönetmeliğinin 53.maddesinin Düzenlenme amacına aykırıdır.

Örneğin: DİR kapsamında yapılan ithalat nedeniyle Türkiye’ye geçici ithali yapılan ürünlerin tamamının veya bir kısmının; daha sonra ihracat taahhüdünün yerine getirilememesi nedeniyle Kat’i İthalata çevrilmesi durumunda, kat’i ithalat sırasında ilgili kati ithalat beyannamesinin (SDGB) tescil tarihindeki vergi oranı ve döviz kuru dikkate alınmayıp, ilk giriş/ geçici gümrük giriş beyannamesindeki vergi oranları ve döviz kurunun dikkate alınarak ithalatın gerçekleştirilmesi gibi.

Aksi durumda, yani kati ithalat için tescil edilen (En son tescil edilen) SDGB’nin tescil tarihindeki vergi oranı ve döviz kuru dikkate alınarak ithalatın yapılması (Gümrük vergilerinin ödenmesi) durumunda DİR teşvik rejiminin hiçbir espirisi olmaz, normal ithalattan (4000, 4071 rejim kodlu) hiçbir farkı kalmazdı.

Aynen, bu örnekte olduğu (DİR’de amaçlanan teşvik unsuru) gibi; {Gümrük Yönetmeliğinin 53.maddesinde de; 7.fıkrası dışında herhangi bir “Gecikme zammı ve/veya Gecikme Zammı oranında

Sayfa 47 / 165

Gecikme Faizi/ Faiz” uygulanmamasının amacı bu. Kanun Koyucunun bilerek, isteyerek, planlayarak, tasarlayarak koyduğu, mükellefe bir teşviği} diye, düşünüyoruz/ yorumluyoruz.

Soru 35: Gecikme Zammının İthalatta KDV Matrahına eklenirmi?

Cevap 35: Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 03.11.2023 tarih ve 90236029 sayılı yazılarında ve Müfettiş Raporunda belirtilen “Gecikme zammının 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c maddesi kapsamında ithalatta KDV matrahına dahil edilmesinin gerektiği” hususu; bir çok açıdan hukukun genel kurallarına, vergilendirme prensiplerine, ilgili mevzuata, Anayasamızın 73.maddesine ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’na aykırıdır.

Şöyle ki:

1) 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’na ve özellikle 21.maddesine (21/c’ye) aykırıdır.

KDV Kanunu’nun 21/c. maddesinde aynen: “Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler”in ithalatta KDV matrahına katılacağı belirtilmiştir.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 207.maddesinde belirtilen “Gecikme Zammı”: 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51.maddesine göre tespit edilen gecikme zammıdır.

Bilindiği üzere, Gümrük vergileri kesinleştikten sonra Gümrük Kanunu’na göre verilen süre içinde ödenmemesi durumunda, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takibi yapılmakta ve Amme alacağının ödeme müddeti içinde ödenmeyen kısmına vadenin bitim tarihinden itibaren tahsil tarihine kadar Gecikme Zammı tatbik edilmektedir.

Gecikme Zammı; KDV Kanunu’nun 21.maddesinde (21/a fıkrası; İthal edilen malın gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti/ Gümrük Kıymeti,

– 21/b fıkrası; İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,

21/c fıkrası; Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler.) sayılan matrah unsurlarından hiç birisine girmemektedir.

– Gecikme zammı/faiz, cezadan bağımsız olarak uygulanan bir undur olup, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c.maddesi: “Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve

Sayfa 48 / 165

ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler.”ne girmemekte, bu maddede sayılan matrah unsurları arasında yer almamaktadır.

– KDV Kanunu’nun 21/c. maddesinde belirtilen “… mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler.” İbaresinden de anlaşılacağı üzere; ‘mal/eşya bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeleri içermektedir.

Halbuki, gecikme zammı/ faizi; Ödenmeyen vergiler/ ödenmeyen gümrük vergileri üzerinden alınmakta olup, KDV matrahına girmemektedir.

2) Gecikme zammı, Gecikme faizi ve Cezalar -İthalatta- KDV matrahına girmemektedir.

3) Gecikme zammı; 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1 ilâ 5.maddelerinde sayılan “Verginin konusunu teşkil eden işlemler” (mal veya hizmet teslimi) arasında yoktur.
…

Hukuki dayanak ve gerekçeleri çoğaltmak mümkündür.

Sonuç Olarak; Bu konuda düzenlenip tebliğ edilecek/ tebliğ edilen ek tahakkuk ve ceza kararlarına ilgili mükelleflerce Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi kapsamında ve süresi içinde ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz edilmesi ve gerektiğinde (ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’nce ret edilmesi durumunda ise) süresi içinde ilgili vergi mahkemesine dava açılması gerekmektedir.

Soru 36: Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescilinden sonra oluşan yurt içi gider farklarının (Ardiye ve ambar giderleri, boşaltma ve tahmil giderleri, demoraj giderleri, … vb.) ilgili Gümrük idaresine beyan edilip edilmemesi ile herhangi bir cezanın (özellikle Gümrük Kanunu’nun 234.maddesinin) uygulanıp uygulanmayacağı hakkında.

Cevap 36: Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescilinden sonra oluşan yurt içi gider farkları İthalatta KDV matrahına katılmaz. Ancak, beyanname tescilinden önce oluşan fakat miktar veya tutarı beyanname tescilinden sonra belli olan Yurt içi giderleri ithalatta KDV matrahına katılır ve ilgili firma muhasebe kayıtlarına girdiği tarihi takip eden ayın yirmialtısına kadar ilhili Gümrük idaresine beyanda bulunulur, tekabül eden vergilerde aynı süre içinde ödenmesi gerekir.

– 3065 sayılı KDV Kanununun 21/c maddesi uyarınca, “gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler“, ithalatta KDV matrahına dahil edilmektedir.

Sayfa 49 / 165

Hazine ve Maliye Bakanlığının “Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği“nin “III/A-2” bölümünde; “Ayrıca, gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve munzam sigorta ücreti, destekleme ve fiyat istikrar fonu ve konut fonuna katılma payları gibi ödemeler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan ve yine gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar oluşan fiyat farkı ve kur farkı gibi ödemeler KDV’nin matrahına dahildir.

Bu kapsamda, örneğin, ithal edilen eşyanın gümrük antreposuna konulduğu tarihten gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar geçen süre için ödenen ardiye ücreti üzerinden KDV Kanununun (17/4-o) maddesine göre KDV hesaplanmadığından vergilendirilmeyen bu tutar, ithalatta KDV matrahına dahil edilir. Malın, ithalat işlemi gerçekleştikten sonra da gümrük antreposunda kalmaya devam etmesi durumunda gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet için ayrı bir fatura düzenlenebileceği gibi antrepodan çekiş sırasında işlem için tek bir fatura da düzenlenebilir. Bu durumda gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen ardiye hizmet bedeline isabet eden tutar, fatura üzerinde ayrıca gösterilir ya da “İşlem bedelinin… TL’si gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet bedeline aittir.” şeklinde bir açıklama yapılır.” denilmektedir.

Bu düzenleme çerçevesinde, eşyanın, ithalat işlemi gerçekleştikten sonra da gümrük antreposunda kalmaya devam etmesi durumunda gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet için ayrı bir fatura düzenlenmesinin mümkün bulunduğu; tek fatura düzenlenmesi durumunda ise; gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen ardiye hizmet bedeline isabet eden tutarın fatura üzerinde ayrıca gösterilebileceği ya da “İşlem bedelinin … TL’si gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar verilen hizmet bedeline aittir.” şeklinde bir açıklama yapılabileceği anlaşılmaktadır …”

– … Gümrük Yönetmeliği‘nin “İstisnai kıymetle beyan” başlıklı 53.maddesinin 5.fıkrasında ise; İthal eşyasının gümrük kıymetine veya katma değer vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet veya matrah unsurlarının beyanına ilişkin hükümler bulunmakta olup, söz konusu fıkra ile düzenlenen durumun aynı maddenin diğer fıkralarında düzenlenen “istisnai kıymetle beyan usulü” ile ilgisi bulunmamaktadır. … Gümrük Yönetmeliği’nin 53/5. maddesi ile, tescil anında bilinmesi mümkün olmayan kıymet unsurlarına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Anılan nedenle, herhangi bir sözleşmeye dayanmayan ve yükümlülüğün başladığı tarihte mevcudiyeti bilinmeyen kıymet unsurlarının Gümrük Yönetmeliği’nin 53/5. maddesi kapsamında, söz konusu fıkrada belirtilen süre içinde [en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun muhasebe kayıtlarına intikal ettirildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar beyanda bulunulur ve vergileri de aynı süre içinde ödenir.] tamamlayıcı beyan verilmesi mümkündür.

Diğer taraftan, mezkûr süre içinde böyle bir beyanın verilmemesi ve bu durumun sonradan yapılan denetim sonucunda tespit edilmesi halinde Gümrük Kanunu’nun 234/1. maddesinin uygulanması gerekmektedir.

Sayfa 50 / 165

Sonuç Olarak; Bundan böyle, gümrük beyannamesinin tescili sırasında belli olan Gümrük Kıymet Unsurları ile depolama, tahmil-tahliye, liman giderleri, demoraj gibi yurt içi giderleri ile ithalatta katma değer vergisi matrahına giren diğer KDV matrah unsurlarının tescil anında beyan edilmesi,

Gümrük Yönetmeliği’nin 53.Maddesinin 6.fıkrasından hareketle; Gümrük beyannamesinin tescil tarihi itibarıyla mevcut bilgi ve belgelere istinaden beyanda bulunulan ancak tutarı kesin olarak belirlenemeyen Gümrük Kıymet Unsurları ile depolama, tahmil-tahliye, liman giderleri, demoraj gibi ithalatta katma değer vergisi matrah unsurları için, en geç söz konusu matrah unsurunun muhasebe kayıtlarına intikal ettirildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar ilgili/ beyannamenin tescil edildiği Gümrük idaresine beyanda bulunulması ve vergileri de aynı süre içinde ödenmesi,

İlgili Gümrük idaresi nezdinde Gümrük Yönetmeliği’nin 150.Maddesi kapsamında (özellikle 3, 4 ve 5.fıkraları gereği) işlem yapılarak, süresi içinde tamamlayıcı beyanda bulunularak (Eksik Gümrük Kıymet Unsurları ile İthalatta KDV Matrah Unsurlarının mahiyet ve tutar itibariyle tahakkuk ettiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar ilgili gümrük idaresine bilgi verilmesi ve vergileri de aynı süre içinde ödenmesi) işlemin tamamlanması,

Gerekir.

Soru 37: Damping vergisine (Gümrük Kanununun 234.maddesine göre) ceza uygulanmı?

Cevap 37: Damping vergisine (Gümrük Kanununun 234.maddesine göre) ceza uygulanmaz.

Damping vergisine ceza uygulanması aşağıda belirtilen nedenlerle hukuka aykırıdır.

1-a) 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanunun 15’inci maddesinin 1’inci fıkrasında; gümrük mevzuatının, gümrük vergisinin tahsiline, takibine ve teminata bağlanmasına ilişkin bu Kanuna aykırı olmayan usul ve şekle müteallik hükümlerinin, dampinge karşı vergi veya telafi edici verginin tahsili, takibi ve teminata bağlanması işlemlerinde de uygulanacağı; ikinci fıkrasında da, ödenmeyen dampinge karşı verginin, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre Gümrük İdarelerince kovuşturulacağı hükümlerine yer verilmiştir. 3577 sayılı Kanunun 16’ncı maddesinin 2’nci fıkrasında; bu Kanunun tatbikatında, Gümrük Kanunu ile diğer kanunların, bu Kanuna aykırı olan hükümlerinin uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.

Bu bağlamda; Damping Vergisine Ceza Uygulanması 3577 sayılı Yasanın 16 ıncı maddesi hükümlerine aykırıdır. Bu durumda damping vergisinin eksik ödenmesi yada hiç ödenmemesi halinde uygulanabilecek tek yaptırım, 3577 sayılı Kanununun 15 inci maddesi uyarınca eğer şartları oluşmuş ise 6183 sayılı yasanın 48 ve 51 inci maddeleri uyarınca faiz ve gecikme zammı uygulanmasıdır.

Sayfa 51 / 165

b) 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında 99/13482 sayılı Karar, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik, Üretici Beyanına İlişkin 2002-1 sayılı Tebliğ hükümlerinde; Ek olarak tahakkuk ettirilen dampinge karşı vergi ve telafi edici vergi için 4458 sayılı Kanun hükümlerine göre ceza uygulanması, ceza kararı alınması yönünde herhangi bir düzenleme bulunmadığından, ilgili firmaya Gümrük Kanununa göre uygulanan Damping Vergisinden kaynaklı cezalar hukuka aykırı olduğundan kaldırılması gerekir.

c) Danıştay 7.Dairesinin, 2005/1117 Esas No.Lu Ve 2007/2800 Karar Nolu ve 20.06.2007 Tarihli Kararında Özetle; {“Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

Temyiz başvurusu; davacı Şirket adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannamesi kapsamında ithal edilen eşya için ek olarak tahakkuk ettirilen damping vergisi tutarı üzerinden 4458 sayılı Gümrük Kanununun 234’üncü maddesinin 1’inci maddesinin (a) bendi uyarınca hesaplanarak karara bağlanan para cezasına vaki itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davayı reddeden mahkeme kararının bozulması istemine ilişkindir.

3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanunun 15’inci maddesinin 1’inci fıkrasında, gümrük mevzuatının, gümrük vergisinin tahsiline, takibine ve teminata bağlanmasına ilişkin bu Kanuna aykırı olmayan usul ve şekle müteallik hükümlerinin, dampinge karşı vergi veya telafi edici verginin tahsili, takibi ve teminata bağlanması işlemlerinde de uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Atıfta bulunulan 4458 sayılı Gümrük Kanununun 3’üncü maddesinin 8’inci fıkrasında , “gümrük vergileri” deyiminin, yürürlükteki hükümler uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin tümünü; “ithalat vergileri” deyiminin de, eşyanın ithalinde öngörülen gümrük vergileri ve eş etkili vergileri ifade ettiği belirtilmiştir. …

Mahkemece, eş etkili vergi olan damping vergisinin gümrük vergisi kapsamında değerlendirilmesi suretiyle karar verilmiştir. Ancak yukarıda yer alan hükümlere göre, damping vergisinin, yalnızca 4458 sayılı Kanunun usul ve şekle müteallik hükümlerinin uygulanması bakımından 4458 sayılı Kanunda tanımlanan “gümrük vergileri” kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Öte yandan, damping vergisinin dayanağını oluşturan 3577 sayılı Kanun, damping vergisinin noksan ödenmesi suretiyle gerçekleştirilen ithalatlara yönelik olarak ceza uygulanacağı yolunda herhangi bir hüküm içermediği gibi, 4458 sayılı Kanunun cezaya ilişkin maddelerinde de bu yönde bir düzenlemeye yer verilmemiştir.

Bu bakımdan, 4458 sayılı Kanunun 234’üncü maddesi hükmü uyarınca, aynı Kanunun 3.maddesinin yukarıda yer verilen fıkralarından hareketle, damping vergisinin gümrük vergileri kapsamında değerlendirilmesi suretiyle, tahakkuk ettirilen damping vergisi tutarı üzerinden ceza kararı alınması, “Kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesine aykırılık oluşturduğundan, verilen kararda isabet görülmemiştir.”} Şeklinde hüküm vermiştir.

3577 sayılı Yasanın yukarıda metinleri verilen hükümleri ile Danıştay kararında belirtilen aynı gerekçelerle; 4458 sayılı Kanunun 234’üncü maddesi hükmü uyarınca, aynı Kanunun 3’üncü maddesinin yukarıda yer verilen fıkralarından hareketle, damping vergisinin gümrük vergileri kapsamında değerlendirilmesi suretiyle, tahakkuk ettirilen damping vergisi tutarı üzerinden …… sayılı ceza kararı alınması, Anayasamızın 38.maddesinde belirtilen “Kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesine aykırılık oluşturduğundan, Barco Tekstil Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi’ne uygulanan damping vergisinin 3 katı tutarındaki ……..sayılı para cezası kararının kaldırılması gerekir. Bu bağlamda, gümrük idaresine verilecek

Sayfa 52 / 165

bir dilekçe ile ceza kararının kaldırılması yönünde dilekçe verilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir. Söz konsu dilekçenin uygun bulunmaması halinde ise dava açılması halinde firma lehine kazanıabileceği değerlendirilmektedir.

2- ……..A. Ş. adına işlem gören …… sayılı SDGB kapsamı eşyaların Damping Vergisi tahsilatı yapılmaması için söz konusu eşyaların ithali sırasında ilgili Gümrük idaresine “Üretici Belgesi” ibrazının zorunlu olduğu ve “Üretici Belgesi”nin adı geçen Gümrük idaresine sunulmadığı anlaşılmıştır.

Öte yandan, 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında 99/13482 sayılı Karar, İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik ve Üretici Beyanına İlişkin 2002-1 sayılı Tebliğ hükümlerine göre; Üretici belgesinin sonradan temin edilmesi ve ithalatın yapıldığı Gümrük idaresine sunulması/ ibrazı ve adı geçen belgeden sonradan yararlanılması mümkün değildir.

Diğer Taraftan, her ne kadar itiraz edildiğinde ilgili Gümrük İdaresince ret edilmesi % 100’ e yakın olan, …….. sayılı SDGB kapsamı eşyalar için Adı geçen Gümrük İdaresince tanzin ve tebliğ edilen ………. Ek Tahakkuk Kararı tutarının, ödenmeyip Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi kapsamında itiraz edilmesi ve Gümrük idaresinin ret kararı üzerine ilgili Vergi Mahkemesinde dava açılması, açılacak davanın büyük bir ihtimalle kazanılabilecek olması, … düşünülse de:

“……….A. Ş.’nin Yerkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) almayı düşünmesi ve bu amaçla YYS belgesi almak için yakında İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne müracaat etmesi gerekeceği” dikkate alındığında; 3577 sayılı Kanun’un 15.maddesi gereği “…Ödenmeyen dampinge karşı vergi veya telafi edici vergi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gümrük idarelerince kovuşturulur. …” hükmünden hareketle, …….. sayılı Ek Tahakkuk Kararı tutarının, Gümrük Mevzuatı dahilinde ilgili Gümrük idaresince tahsili, Adı geçen firmanın da itiraz etmeden, Gümrük Kanunu’nun 244.maddesinde belirtilen Uzlaşma hükümleri ve “Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği” hükümlerinden yararlanarak/ konuyu uzlaşmaya götürerek, Damping vergisi ve damping vergisinden doğan KDV ile KDV’ye ilişkin cezanın ödenmesinin firma menfaatlerine daha uygun olduğu değerlendirilmektedir.

Soru 38: Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında yapılan üretim sonucunda ortaya çıkan İkincil İşlem Görmüş Ürünlerin (İİGÜ) Serbest dolaşıma sokulması (İthal edilmesi) sırasında Gümrük vergi ve resimlerinin tahakkuk, tahsili ve teminata bağlanması açısından, Gümrük Kanunu’nun hangi maddesi (114.maddesi mi? Yoksa 115.maddesi mi?) uygulanacaktır?

Cevap 38: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 114.maddesine göre: 1. Dahilde işleme rejimi kapsamında bir gümrük yükümlülüğünün doğması halinde, 115.madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla,

Sayfa 53 / 165

gümrük vergileri, ithal eşyasının dahilde işleme rejimine ilişkin beyannamenin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları göz önünde bulundurularak hesaplanır.

İthal eşyası, dahilde işleme rejimine ilişkin beyannamenin tescil tarihinde, tarife kotaları ve tarife tavanları çerçevesinde tercihli tarife uygulamasından yararlanabilir durumda ise söz konusu eşyanın bu tercihli tarifeden yararlanabilmesi, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil edildiği tarihte de mevcut tercihli tarifenin yürürlükte olmasına bağlıdır.

Gümrük Kanunu’nun 115.maddesine göre: 1. İlgili kuruluşların görüşleri alınarak yönetmelikle belirlenen listede yer alan işleme faaliyetleri sonucunda, asıl işlem görmüş ürünlerle birlikte söz konusu listede belirtilen ikincil işlem görmüş ürünlerin elde edilmesi ve bu ikincil ürünlerin serbest dolaşıma sokulması halinde ithalat vergileri; asıl işlem görmüş ürünün ihraç edilen kısmı oranında ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları esas alınarak hesaplanır.

Ancak, izin hak sahibi, bu ürünlere ilişkin vergilerin 114.maddede belirtilen usule göre tahakkukunu talep edebilir. …

2. Bir şartlı muafiyet düzenlemesine tabi tutulan ya da serbest bölgeye konulan işlem görmüş ürünlerin ithalat vergileri, söz konusu şartlı muafiyet düzenlemesinin öngördüğü ya da serbest bölgelere ilişkin hükümlerin öngördüğü şekilde hesaplanır.

Ancak, işlem görmüş ürünlerin, gümrük kontrolü altında işleme rejimi dışında, yukarda düzenlenen gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanım şekillerinden birine tabi tutulduğu hallerde, uygulanacak vergi 114.madde uyarınca hesaplanan miktardan az olamaz. İlgili kişi, verginin 114.maddede belirtilen usule göre hesaplanmasını isteyebilir.

3. İthal eşyasının, gümrük kontrolü altında işleme rejimine tabi tutulduğu hallerde, işlem görmüş ürünler söz konusu rejim çerçevesinde vergiye tabi tutulur.
4. Söz konusu ithal eşyası için amaca yönelik özel kullanım nedeniyle indirimli veya sıfır ithalat vergi oranının uygulanmasının öngörüldüğü hallerde, bu uygulamadan işlem görmüş ürünler de yararlandırılır.
5. Söz konusu ithal eşyasının Kanunun 167.maddesi uyarınca ithalat vergilerinden muaf olduğu hallerde, işlem görmüş ürünler de bu muafiyetten yararlandırılır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre: 1. Serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;

a)15’incimaddede belirtilen Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark % 5’i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır.
b) Kıymeti üzerinden ithalat vergilerinetabi eşyanın beyan edilen kıymeti, 23 ilâ 31.maddelerde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası alınır.

Sayfa 54 / 165

c) Satış birimine göre miktar itibarıyla % 5’i geçmeyen bir fark ile maddi hesap hatasındandoğan noksan kıymet beyanlarında, bu farklara ait ithalat vergilerindenbaşka vergi farkının yarısı tutarında para cezası alınır.

2. Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ve tam muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimi hükümlerine tabi eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; birinci fıkrada belirtilen farklılıkların tespiti durumunda vergi farkının yarısı tutarında idari para cezası verilir.
3. Yukarıda belirtilen aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nispetinde uygulanır.
4. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleriiçin yukarıda belirtilen cezalara ilişkin hükümler uygulanmaz. Bu gibi hallerde, 241.maddenin birinci fıkra hükmüne göre işlem yapılır. …

İkincil İşlem Görmüş Ürünün Serbest Dolaşıma Sokulması:

Gümrük Kanunu’nun 114 ve 115’inci Maddeleri Göz Önünde Bulundurularak, DİR Kapsamında Elde Edilen İkincil İşlem Görmüş Ürünlerin (İİGÜ) Serbest Dolaşıma Sokulmak İstenmesi Halinde;

1) Vergilendirmenin Gümrük Kanunu’nun 114.maddesine göre yapıldığı durumda, İİGÜ’nün elde edilmesinde kullanılan ithal eşyasının ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen ve bu eşyanın serbest dolaşım statüsünü tevsik eden A.TR Dolaşım Belgesi ile ithal eşyasının Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi veya Serbest Ticaret Anlaşması çerçevesinde tercihli rejimden faydalanması için kullanılan Form A Belgesi veya EUR 1 Dolaşım Sertifikası gibi menşe ispat belgeleri, İİGÜ için de aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandırılmak üzere dikkate alınır.

– Dahilde işleme rejimi kapsamında asıl işlem görmüş ürün yanında elde edilen ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithali halinde;

a) İthali kontrole tabi yakıt, atık veya hurda niteliğindeki ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişinde Çevre Katkı Payı tahsil edilir.

Ancak, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithal edilen eşya atık ve metal hurdalar ise bahse konu eşyanın ithalatı esnasında çevre katkı payı ödenmesi halinde, söz konusu atık/hurdanın işlenmesi sonucu atıklar ve hurdaların ikincil işlem görmüş ürün olarak elde edilmesi ve bu ürünün serbest dolaşıma girişinde ikinci kez çevre katkı payı ödenmez.

Öte yandan, ithal edilen eşyanın yurt içinde işlenmesinden veya herhangi bir isçilik, işleme, kullanım veya bekleme sonucu atık/metal hurda özelliği kazanması veya bu eşyadan atık ve metal hurda olarak ikincil işlem görmüş ürün elde edilmesi ve bu ürünün serbest dolaşıma sokulmak istenilmesi halinde çevre katkı payının tahsil edilmesi gerekir.

b) 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararının 5.maddesi uyarınca dahilde işleme rejimi kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılacak eşya ithal edilebileceği gibi yurt içinden de temin edilebilir. İkincil işlem görmüş ürünlerin, Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşımda

Sayfa 55 / 165

bulunan eşyadan elde edilmiş olması halinde, bahse konu ikincil işlem görmüş ürünlerin beyan edilme zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, ikincil işlem görmüş ürünün üretiminde kullanılan eşdeğer eşyaya tekabül eden oranda ithalat yapılmış ise bu ithalattan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği’nin 38.maddesi dokuzuncu fıkrası uyarınca gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmünde gümrüğe teslimi veya serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithal edilmesi gerekir.

2-a) Vergilendirmenin Kanun’un 115/1.maddesine göre yapıldığı ve İİGÜ’nün üretiminde kullanılan tüm ithal girdilerin aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandığı durumlarda, bu ithal girdilerin ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen A.TR Dolaşım Belgesi, Form A Belgesi veya EUR 1 Dolaşım Sertifikası gibi menşe ispat belgeleri, İİGÜ için de aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandırılmak üzere dikkate alınır.
b) Vergilendirmenin Kanun’un 115/1.maddesine göre yapıldığı ancak İİGÜ’nün üretiminde kullanılan tüm ithal girdilerin aynı tercihli tarife uygulamasından faydalanmadığı durumlarda, ithal girdilerin ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen söz konusu belgeler, İİGÜ için ithalat vergilerinin hesaplanmasında dikkate alınmaz.

– İkincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişinde DİİB/izni üzerindeki miktar ve birim fiyatın gerçeği yansıtmadığı yönünde şüphe oluşması halinde, Gümrük Kanunu’nun 24. ve 25. maddelerinde belirtilen gümrük kıymeti belirleme yöntemlerinin kullanılması gerekir.

Soru 39: İtiraz süresi kaçırılan ek tahakkuk kararı ve ceza kararı konusu amme alacaklarına ilişkin olarak geri verme başvurusunda bulunulabilinirmi?

Cevap 39: Gümrükler Genel Müdürlüğünün 31.03.2020 tarihli, 53533520 sayılı yazısında Özetle: Konuyla ile ilgili olarak Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 25.03-2020 tarih ve 53496193 sayılı yazısında özetle; [Ödenmiş olan bir vergi veya cezanın, Gümrük Kanununun 211 inci madde hükmüne istinaden geri verilebilmesi ya da henüz tahsil edilmemiş bir vergi veya cezanın kaldırılmasının, söz konusu ceza veya verginin “kanunen ödenmemesi gereken” bir vergi veya ceza olmasına ve kanunda belirtilen süre içinde geri istenilmesine bağlı olduğu, yükümlülerin kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edebildiği ve burada söz konusu olanın ise yükümlüler hakkında tesis edilen işleme karşı Kanunen tanınan itiraz yoluna başvurma haklarının bulunması olduğu,

– Geri verme veya kaldırma hakkındaki mevzuat incelendiğinde, söz konusu vergi veya cezanın kesinleşip kesinleşmemesi ya da itiraz yoluna gidilip gidilmemesi gibi bir kriter ya da şart getirilmediğinin görüldüğü, – Geri yerme veya kaldırma işleminin yükümlünün müracaatı halinde yapılabileceği gibi aynı süre içinde yapılan kontrol ve denetleme sonucunda re’sen de yapılabileceği,

Sayfa 56 / 165

– Gümrük Kanununun 242.maddesinde yer alan 15 günlük itiraz süresi geçtikten sonra gümrük vergilerinin ve para cezalarının (kesinleşmiş ve 6183 sayılı Kanun uyarınca takip işlemlerine başlanılmış olanlar dâhil’) geri verilmesi veya kaldırılmasına yönelik olarak anılan Kanunun 211.maddesi kapsamında yapılan başvuruların değerlendirmeye alınabileceğinin] belirtildiğinden bahisle; dava konusu olayda, ek tahakkuk kararı ve ceza kararının tebliğ tarihinden itibaren 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 211/2’de ön görülen üç yıllık süre içinde müvekkil şirket tarafından gümrük idaresine geri verme başvurusunda bulunulduğu, Gümrükler Genel Müdürlüğünün 31.03.2020 tarih ve 53533520 sayılı yazısı uyarınca da, kesinleşmiş ve ödenmiş amme alacağına ilişkin geri verme başvurusunun gümrük idaresi tarafından değerlendirilmesinin gerektiği, geri verme başvurusunun gerek Kanunun 211.maddesinde gerekse Gümrükler Genel Müdürlüğünün ilgi yazısında öngörülen usule uygun olduğunun belirtildiği anlaşılmaktadır.

Soru 40: İspanyadan ithal edilen eşyaya ilişkin olarak İspanya Yetkili Makamlarından Ticaret Bakanlığına gerekli cevapların verilmemesi sebebiyle ilgili firmaya ek tahakkuk ve ceza kararının tebliğ edildiği, konu hakkında nasıl bir yol izlenmesi gerekir?

Cevap 40: 10 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği’nin (Uluslararası Anlaşmalar- 11.04.2023 Tarih ve 32160 sayılı R.G.) 14.maddesinin 2.fıkrasına göre: “(2) Ek süreler de dahil olmak üzere Ek-1’de yer alan sonradan kontrol sürelerinin bitiminde cevap alınamayan A.TR Dolaşım Belgesi, menşe ispat belgesi veya menşe şahadetnamesine yönelik sonradan kontrol taleplerinde, alınan teminat, gümrük mevzuatında öngörülen usuller dâhilinde Hazineye irat kaydedilir, teminat alınmamış ise 4458 sayılı Kanundaki zamanaşımı hükümleri dikkate alınarak fark vergiler tahakkuk ettirilir, ceza tatbik edilmez.”.

– Gümrük Kanununun 242.maddesi Gereği (İtiraz): “ 1. Yükümlüler kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilir.

2. İdareye intikal eden itirazlar otuz gün içinde karara bağlanarak ilgili kişiye tebliğ edilir.
3. İtiraz dilekçelerinin süresi içinde yanlış makama verilmesi halinde, itiraz süresinde yapılmış sayılır ve idarece yetkili makama ulaştırılır.
4. İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir.”.

Değerlendirme Ve Sonuç

Her ne kadar, 10 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği’nin 14.maddesinin 2.fıkrasına göre: “ Ek süreler de dahil olmak üzere Ek-1’de yer alan sonradan kontrol sürelerinin bitiminde cevap alınamayan A.TR Dolaşım Belgesi, menşe ispat belgesi veya menşe şahadetnamesine yönelik sonradan kontrol taleplerinde, alınan teminat, gümrük mevzuatında öngörülen usuller dâhilinde Hazineye irat kaydedilir, teminat alınmamış ise 4458 sayılı Kanundaki zamanaşımı hükümleri dikkate alınarak fark vergiler tahakkuk ettirilir.” Denilmekle beraber; Eşyaların İspanya’dan gelmesi, daha önce devamlı şekilde aynı veya benzer ürün veya ürünlerin

Sayfa 57 / 165

aynı firmadan ve aynı ülkeden GV, İGV ve Damping Vergisinden muaf olarak ithal edilmesi, A.TR Dolaşım Belgesi ve eşyaların menşe şahadetnamesinin bulunması, A.TR Dolaşım Belgesi ve menşe şahadetnamesinin sahteliği veya eşyaların farklı bir ülke menşeili olduğu konusunda herhangi bir delil veya tespitin bulunmaması, … vb. hususlar dikkate alındığında; ilgili gümrük idaresince tebliğ edilen vergilere ve teminatın irat kaydedilmesi hususuna karşı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi gereği süresi içinde itiraz edilmesi, İlgili Bölge Müdürlüğü’nce ret cevabı verilmesi durumunda da, yine Gümrük Kanununun 242.maddesi kapsamında ilgili Vergi Mahkemesinde Dava açılması gerekir.

Soru 41: Antrepoda bulunan eşya mahrece iade edilebilirmi?

Cevap 41: 1- Antrepo Beyannamesi Tescil Edilmiş Eşyanın Geri Gönderilmesi: Antrepo rejimi hükümlerine göre beyannamesi tescil edilmiş ve antrepoya alınmış eşyanın herhangi bir nedenle, beyan sahibi tarafından geri gönderilmek istenilmesi halinde, eşyanın muayenesi yapılarak beyana uygun olduğunun anlaşılması koşuluyla gümrük müdürlüğünce tescil edilecek Transit Beyannamesi veya TIR Karnesi kapsamında gerekli işlemler tamamlanmak suretiyle Gümrük Kanununun 70.maddesinin 2.bendi uyarınca 30 günlük süre içerisinde geri gönderilir.

Öte yandan; antrepo rejimi hükümlerine göre beyannamesi tescil edilmiş ancak taşıttan tahliyesine henüz başlanmamış veya tahliyesine başlanmış olmakla birlikte antrepoya alınması tamamlanmamış eşyanın herhangi bir nedenle geri gönderilmek istenilmesi durumunda birinci fıkra hükümleri uygulanır. Bu durumdaki eşyanın taşıt üstünde muayenesinin yapılamadığı hallerde, eşyanın tahliye edilmeyen kısmı için ibraz edilen taşıma belgeleri üzerinden beyana uygun olduğu tespit edildikten sonra bu madde hükümleri uygulanır.

2- Konuya İlişkin Gümrük İdaresinin Görüşü (Tasarruflu Yazılar):

A- Türkiye Gümrük Bölgesine girişinde ilgili kurumca yapılacak kontrol sonucunda eşyanın girişinin uygun görülmemesi halinde, uygun görülmeyen eşya ilgili taşıttan indirilmeksizin mahrece iade veya ilgili kurumun uygun görüşü ile üçüncü bir ülkeye transit edilir.

Bununla birlikte, gümrük beyannamesinin tescil işlemi öncesinde yapılan kontroller sonucunda, ilgili kurumlarca yapılan düzenlemelerde aksine hüküm bulunmaması ve bu kurumlarca söz konusu eşyanın ithaline izin verilmemesi halinde, yükümlünün talebi doğrultusunda eşya; mahrecine iade edilebilir veya ilgili kurumun uygun görüşü ile doğrudan ya da serbest bölge üzerinden üçüncü ülkeye transit edilebilir veya ihraç kaydıyla satış ya da masrafları sahibince karşılanmak koşuluyla imha suretiyle tasfiye edilmek üzere bulunduğu gümrük idaresine terk edilebilir.

Sayfa 58 / 165

Diğer taraftan, gümrük yükümlülüğünün sona ermesinden sonra yapılan kontroller sonucunda eşyanın ilgili mevzuatına uygun olmadığının tespit edilmesi halinde, kontrolden sorumlu kurum veya yetkili kurum tarafından ilgili kanun hükümleri kapsamında öngörülen yaptırımlar uygulanır. Uygunsuz çıkan ürünün geldiği ülkeye veya üçüncü bir ülkeye gönderilmesi mümkündür. Bu durumda eşya, gümrük mevzuatının öngördüğü usuller çerçevesinde yurt dışı edilir.

Bu bağlamda; Gümrük Yönetmeliğinin 181.maddesi çerçevesinde Türkiye Gümrük Bölgesine girişinde veya gümrük beyannamesinin tescil işlemi öncesinde ya da gümrük yükümlülüğünün sona ermesinden {6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun hükümleri saklı kalmak üzere,

Gümrük Yükümlülüğü;
a) Vergilerin ödenmesi,
b) Vergilerin kaldırılmasına karar verilmesi,
c) Gümrük beyannamesinin iptal edilmesi,
d) Eşyanın bir gümrük rejimi kapsamında tesliminden önce zapt ve müsadere edilmesi veya imha edilmesi, madde uyarınca imha veya gümrük idaresine terk edilmesi, doğal özellikleri veya beklenmeyen haller yahut mücbir sebep nedeniyle telef veya kaybı,
e)madde uyarınca gümrük yükümlülüğü doğan eşyanın kanuna aykırı girişi nedeniyle müsadere edilmesi,

Hallerinde sona erer.} sonra yapılan kontroller sonucunda ithali uygun bulunmayan eşyanın mahrecine iade edilebileceği gibi üçüncü bir ülkeye de gönderilmesi mümkün bulunmaktadır.

B- Gümrük Yönetmeliği‘nin 181.maddesinin 4.fıkrasının (ç) bendi uyarınca, Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri kapsamında uygunsuz bulunan ürünlerin üçüncü bir ülkeye transit edilebilmesi için Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünün uygun görüşü gerekmektedir. Diğer taraftan 1, 9 ve 25 sayılı Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri kapsamında yer alan ürünlere ilişkin denetimler Ticaret Bakanlığı adına Türk Standartları Enstitüsünce yürütülmektedir. Tebliğ kapsamı uygulamalara ve esaslara ilişkin işlemlerde yetki Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünde bulunmakta olup, konu ile ilgili olarak Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğünden alınan 29.05.2021 tarih ve 64247827 sayılı yazıda da özetle; gümrük idarelerinin transit işlemlerine ilişkin konularda da Türk Standartları Enstitüsüne (TSE) başvurdukları bildirilmekte olup Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri kapsamında yer alan ürünlerin transit işlemlerine ilişkin sorunlarda konunun Genel Müdürlüklerine iletilmesi gerektiği bildirilmiştir.

Bu çerçevede, Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri kapsamında uygunsuz bulunan ürünlerin üçüncü bir ülkeye transit edilebilmesine yönelik sorunların/taleplerin Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğüne iletilmesi gerekmektedir.

C- Bilindiği üzere, Bakanlık Makamının 18.08.2016/18150142 ve 06.11.2019/49159354 tarih/sayılı Olurları ile antrepo rejimine tabi tutulmuş 2. ve 16. fasılda yer alan kırmızı et (konserve edilmiş olanlar

Sayfa 59 / 165

hariç), muz, çay, tütün ve tütün ürünleri, alkollü içki, konserve balık ve bebek maması cinsi eşyanın antrepo rejimine tabi tutulmalarını müteakip yeniden bir iç gümrüğe veya yurt dışına transit rejimi altında taşınmasına izin verilmemesi;
…

Uygun bulunmuştur.

Yetkili kurumlarca yapılacak kontroller neticesinde eşyanın ithaline izin verilmediği ancak üçüncü bir ülkeye gönderilmesine de uygun görüş verildiği durumla sınırlı kalmak kaydıyla,

Ticaret hayatındaki ekonomik kayıpların önüne geçilmesini teminen, söz konusu eşyanın, transit rejimi kapsamında, gerekli tüm önlemler ve teminatın alınması ile araç takip sisteminden faydalanılması koşuluyla, memur refakatinde, geldiği ulaşım yöntemiyle üçüncü bir ülkeye gönderilmesi taleplerinin de Bölge Müdürlüğünce sonuçlandırılması Gümrükler Genel Müdürlüğünce talimatlandırılmıştır.

II- Sonuç Olarak

Söz konusu eşyanın (tütün); İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne müracaat edilerek mahrece iade edilmesi veya üçüncü bir ülkeye gönderilmesi işlemlerinin ikmal edilmesi/ yerine getirilmesi gerekir.

Soru 42: Serbest Bölgede üretilen eşyanın Türkiye’ye ithali sırasında nelere dikkat etmek gerekir?

Cevap 42: Konuya İlişkin Bazı Mevzuat Hükümleri

– Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla beraber;

a) Serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin uygulanması bakımından, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen,
b) Serbest dolaşımdaki eşyanın, bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı, Yerler olarak tanımlanmıştır.

– “Serbest bölgede üçüncü ülke menşeli girdiler kullanılarak üretilen eşyanın serbest dolaşıma sokulmak istenilmesi durumunda beyan sahibinin talebi halinde Kanunun 161.maddesi, talep olmaması halinde ise aynı Kanunun 15.maddesi hükümlerine göre gümrük vergileri hesaplanır.” hükmünü amir olup;

Söz konusu madde ile yükümlülere serbest bölgede üretilen eşyanın ithalinde girdi ve mamul ürünün gümrük vergilerini dikkate alarak seçimlik beyanda bulunma hakkı tanınmaktadır. Bu kapsamda, serbest bölgelerden ithalatta gümrük vergilerine ilişkin olarak Gümrük Yönetmeliği’nin 431.maddesine göre işlem yapılması gerekir.

Sayfa 60 / 165

– 1) Gümrük Statü Belgesi, Kanunun 155.maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca; ilgilinin talebi üzerine, gümrük idareleri tarafından serbest bölgeye konulmuş eşyanın gümrük statüsünü onaylayan ve bir örneği ek-69’da yer alan belgedir.

2) Gümrük Statü Belgesi,

(a) Eşyanın serbest bölgeden Türkiye Gümrük Bölgesinin başka bir yerine getirilmesi veya serbest bölgeye geri getirilmesi ya da bir gümrük rejimine tabi tutulması halinde veya

(b) Türkiye Gümrük Bölgesinin başka bir yerinden serbest bölgelere ihracat beyannamesi kapsamında gönderilen eşyanın, serbest dolaşımda bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla bölgeye giriş aşamasında ya da

(c) Serbest bölge işlem formu ile transit olarak serbest bölgeye giriş yapan Avrupa Topluluğu veya üçüncü ülke menşeli eşya için bölgeye giriş aşamasında, düzenlenir. …

… Bu kapsamda serbest bölgelerden Türkiye’ye eşya ithalinde, serbest bölgelerde üretilen nihai ürün için tercihli tarife uygulaması söz konusu olmadığından ve İthalat Rejimi Kararında eşyanın yalnızca “Türk menşeli” olma kriterine göre belirlenmiş bir tercihli tarife de bulunmadığından, …

… Bilindiği üzere, BİLGE sisteminde yer alan uluslararası anlaşma kodları ile ilgili “Uluslararası anlaşma kodları ve bu kodlara karşılık aranacak belgelere ilişkin Menşe Kontrol Tablosu”nda AT uluslararası anlaşma kodu için belirtilen çıkış ülkeleri arasında Türkiye ve serbest bölge bulunmamaktadır. Dayanağı 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı olan söz konusu kod, çıkış ülkesi bahse konu tabloda yer alan AB ülkelerinden biri olan ve serbest dolaşım ilkesi çerçevesinde geçerli olan tarifeden yararlanabilecek eşya için belirlenmiştir. Bu çerçevede, serbest bölgeden serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile Türkiye’ye ithal edilecek eşya için AT uluslararası anlaşma kodunun kullanılmaması gerekmektedir.

İthalat Rejimi Kararında Türkiye veya serbest bölge adına bir vergi sütunu bulunmadığından serbest bölgeden ülkemize yapılan ithalatta eşya Rejim Kararındaki “Diğer ülke” sütununda değerlendirilmektedir.

Bununla birlikte, “Gümrük Yönetmeliğinin 431.maddesi uyarınca serbest bölgelerden Türkiye’ye eşya ithalinde, vergilendirmenin nihai ürün üzerinden yapılması halinde; serbest bölgelerde üretilen nihai ürün için tercihli tarife uygulaması söz konusu olmadığından ve İthalat Rejimi Kararında eşyanın yalnızca “Türk menşeli” olma kriterine göre belirlenmiş bir tercihli tarife de bulunmadığından, serbest bölgelerde serbest dolaşımda bulunmayan girdiler kullanılmak suretiyle üretilen eşyaya, Türk menşei kazansın kazanmasın İthalat Rejimi Kararı eki listelerin “Diğer Ülkeler” sütunundaki oranlar üzerinden gümrük vergisi uygulanacaktır.” ifadesine yer verilmiştir.

Bu itibarla, serbest bölgelerden Türkiye’ye eşya ithalinde yukarıda yer verilen hükümler doğrultusunda işlem yapılması gerekmektedir.

Sayfa 61 / 165

Değerlendirme Ve Sonuç

– Menşe Kontrol Tablosu”nda AT uluslararası anlaşma kodu için belirtilen çıkış ülkeleri arasında Türkiye ve serbest bölge bulunmamaktadır. Dayanağı 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı olan söz konusu kod, çıkış ülkesi bahse konu tabloda yer alan AB ülkelerinden biri olan ve serbest dolaşım ilkesi çerçevesinde geçerli olan tarifeden yararlanabilecek eşya için belirlenmiştir. Bu çerçevede, serbest bölgeden serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile Türkiye’ye ithal edilecek eşya için AT uluslararası anlaşma kodunun kullanılmaması gerekmektedir.

– İthalat Rejimi Kararında Türkiye veya serbest bölge adına bir vergi sütunu bulunmadığından serbest bölgeden ülkemize yapılan ithalatta eşya Rejim Kararındaki “Diğer ülke” sütununda değerlendirilmektedir.

“Gümrük Yönetmeliğinin 431.maddesi uyarınca serbest bölgelerden Türkiye’ye eşya ithalinde, vergilendirmenin nihai ürün üzerinden yapılması halinde; serbest bölgelerde üretilen nihai ürün için tercihli tarife uygulaması söz konusu olmadığından ve İthalat Rejimi Kararında eşyanın yalnızca “Türk menşeli” olma kriterine göre belirlenmiş bir tercihli tarife de bulunmadığından, serbest bölgelerde serbest dolaşımda bulunmayan girdiler kullanılmak suretiyle üretilen eşyaya, Türk menşei kazansın kazanmasın İthalat Rejimi Kararı eki listelerin “Diğer Ülkeler” sütunundaki oranlar üzerinden gümrük vergisi uygulanacaktır.” ifadesine yer verilmiştir.

– Yukarıdaki mevzuat hükümleri dikkate alındığında, bize göre; Herhangi bir cezai işlemle (Güm. Kan. 234.maddesi, vb.) karşılaşmamak için Serbest bölgelerde serbest dolaşımda bulunmayan girdiler kullanılmak suretiyle üretilen eşyaya, Türk menşei kazansın kazanmasın İthalat Rejimi Kararı eki listelerin “Diğer Ülkeler” sütunundaki oranlar üzerinden gümrük vergisi uygulanması gerekir.

Soru 43: Daha önce ihraç ettiğimiz bir ürünü Türkiye’ye ithal edebilirmiyiz?

Cevap 43: Serbest dolaşımda bulunan eşya, Türkiye Gümrük Bölgesinden veya Türkiye’nin anlaşmalarla dâhil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerinin diğer bir noktasından ihraç edildikten sonra üç yıl içinde yeniden serbest dolaşıma girmesi (ithal edilmesi) halinde ve beyan sahibinin talebi üzerine, ithalat vergilerinden muaf tutulur. Üç yıllık süre, beklenmeyen haller veya mücbir sebeplerle uzatılabilir.

Soru 44: Daha önce ihraç edilen bir eşyayı, ihraç eden firma veya başka bir Türk firması Türkiye’ye ithal edebilirmi? İthalat sırasında menşei Türkiye vs. gibi bir sorun çıkar mi?

Sayfa 62 / 165

Cevap 44: Serbest dolaşımda bulunan eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edildikten sonra üç yıl içinde yeniden serbest dolaşıma sokulması (ithal edilmesi) halinde ve beyan sahibinin talebi üzerine, ithalat vergilerinden muaf tutulur.

Kısacası: Daha önce ihraç ettiğimiz bir eşyayı;

a) Üç yıl içinde yeniden Türkiye’ye ithal edersek, gümrük vergilerinden muaf olarak (herhangi bir vergi ödemeden) ithal ederiz.
b) Üç yıl geçtikten sonra ithal edersek, Gümrük Vergilerini ödeyerek (normal bir ithalat yapar gibi) ithal edebiliriz.

Soru 45: İthal eşyanın Türk Menşeli olması ithalatta bir sorun oluşturur mu?

Cevap 45: İthal edilen veya edilecek eşyanın menşeinin “Türk Menşeli” olması, bahse konu eşyaların Türkiye’ye ithal edilmesine bir engel teşkil etmez. Söz konusu eşyalar (ihraç edildikten itibaren üç yıl içinde ithal edilmek kaydıyla) Gümrük vergilerinden muaf olarak Türkiye’ye ithal edilir.

Soru 46: Mahrece iade nedir?

Cevap 46: En kısa tanımıyla mahrece iade: İthal ettiğimiz veya ithal etmek üzere yurt dışından adımıza gelen bir eşyayı, evsafına, sipariş evsafına, yaptığımız anlaşmaya, vb. uygun olmaması nedeniyle satıcısına (yurt dışına) geri iade edilmesi/ geri gönderilmesidir.

Soru 47: C Tipi Antrepo Açmak (Başvuru) İçin Aranan Şartlar Nelerdir?

Cevap 47: Gümrük Yönetmeliğinin 520 inci maddesine göre; (1) Antrepo açma ve işletme izni almak isteyen kişilerin Ek-80’in “I. Başvuru İçin Aranacak Bilgi Ve Belgeler” bölümünde belirtilen belgeler ve Ek-81’de yer alan taahhütname ile antreponun bağlı bulunacağı gümrük müdürlüğüne başvuruda bulunmaları gerekir.

Gümrük Yönetmeliğinin 534/1.maddesine göre: Genel ve özel antrepo olarak kullanılacak kapalı ve/veya açık alanlarda Ek-80’in “II.Antrepolarda Aranacak Şart Ve Nitelikler” bölümünde belirtilen koşullar aranır.

Başvuru İçin Aranacak Belgeler

Sayfa 63 / 165

1) Antrepo alanının tümünü gösteren, resmi kurum ve kuruluşlar, belediyeler veya ilgili odalara kayıtlı mühendis ve mimarlarca onaylanmış plan veya kroki,

NOT: Bu belgelerden tüm antrepoların işaretlendiği alanın belirtildiği plan veya krokinin konusunda uzman kişi tarafından düzenlenmesi ve imzalanarak onaylanması gerekmekte olup, sadece imza veya onayın bulunması, halinde belge kabul edilmeyerek eksikliğin giderilmesi ilgilisinden istenir.

Plan ve krokinin hazırlanmasında, antrepo olarak açılacak alanın; uzunluk genişlik, yükseklik hacim ve metre karesinin mutlaka yer alması gerekir.

2) Antrepo ve eklentilerini içten, dıştan ve her bir cepheden ayrıntılı bir şekilde gösteren ilgili gümrük müdürlüğünce onaylı fotoğraflar,

NOT: Fotoğrafların çok sayıda olmasında yarar vardır. Antrepo içinin her bölümü, giriş çıkış kapısı, kameralar ışıklandırma, yangın söndürme sistemi, antreponun dıştan her açıdan genel görüntüsü, güvenlikle ilgili alanlar, eşyanın muayene edilmesi için ayrılan alan, YGM ve Yardımcısı ile memurların çalışabileceği alan gibi alanların fotoğraflanması ve fotoğrafların hangi alana ilişkin olduğunun tanımlanması gerekir.

Antrepo içerisinde Ek 80 ne uygun düzenlenmiş kameralar ile antrepo dışarısında kaç adet güvenlik kamerasının bulunduğunun da fotoğraflanması gerekir.

3) Antrepo olarak açılıp işletilecek yerin mülkiyetinin veya üzerindeki sınırlı ayni hakkın başvuru sahibine ait olduğunu belgeleyen onaylı tapu sicil örneği veya kira sözleşmelerinin aslı veya örneği,

4) Antrepo olarak açılmak istenilen yer belediye sınırları içerisinde ise ilgili Belediye Başkanlığından alınacak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı; diğer yerlerde ise ilgili yerden (Valilikler ya da konu ile ilgili yetkili Kurum veya Kuruluş) alınacak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı veya buna karşılık gelen belge,

5) Antrepoda yangın ve patlamalar için gerekli önlemlerin alındığını gösteren itfaiye raporu,

6) Noterden tasdikli İmza Sirküleri,

7) Vergi mükellefiyet belgesi,

8) Konulacak eşyanın yanıcı, parlayıcı, patlayıcı ve benzeri türden eşya olması halinde, Ek-81/II’deki, diğer eşyada ise ek-81/I’ deki örneğe uygun taahhütname, (Kamu kuruluşları için taahhütname aranmaz).

9) İlgili Ticaret Sicili Gazetesinin (tadiller dâhil) aslı veya gümrük müdürlüğünce onaylanmış örneği,

Sayfa 64 / 165

10) Gümrük Yönetmeliği’nin 518.maddenin üçüncü fıkrasında sayılan kişilere ait adli sicil belgeleri,

Gümrük antreposu açıp işletmek isteyen kişilere ilişkin geçerli (başvuru tarihi itibariyle son altı ay içerisinde alınmış olan) adli sicil belgelerinin eksiksiz alınması ile söz konusu belgelerde “adli sicil kaydı yoktur” ve “adli sicil arşiv kaydı yoktur” ibarelerinin bulunması gerekmektedir. Adli sicil kaydı veya adli sicil arşiv kaydının bulunması halinde buna dair resmi makamlarca onaylı mahkeme karar örneğinin adli sicil belgelerine eklenmesi gerekmektedir.

“Gümrük Yönetmeliğinin 518.maddenin üçüncü fıkrasında sayılan kişiler; Antrepo açma izni almak üzere başvuracak gerçek kişilerin ve tüzel kişilerin yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile şirket sermayesinin % 10 veya daha fazlasına sahip gerçek kişilerin, affa uğramış olsalar dahi, mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamı; devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, kamu güvenine karşı suçlar, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, rüşvet, zimmet, irtikâp, denetim görevinin ihmali, güveni kötüye kullanma, hırsızlık, dolandırıcılık, inancı kötüye kullanma, hileli iflas, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma ve iftira, ihaleye fesat karıştırma, suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme, edimin ifasına fesat karıştırma, muhafaza görevini kötüye kullanma suçlarından; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamı suçlardan, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarına ilişkin 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 359 uncu maddesine (1/1/1999 tarihinden önceki dönem için aynı Kanunun 344 üncü maddesinin l-6 numaralı bentlerinde), 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa (mülga 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna, mülga 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa), 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun mülga ek 5.maddesine, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanunun mülga 8.maddesinin dördüncü fıkrasına, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanuna ve 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçlarından 4208 sayılı Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine, 2313 Sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakebesi Hakkında Kanunda, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununda ve 178 Sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanuna, 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununa, 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle İlgili Kanuna muhalefetten haklarında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmaması şarttır.”

11) Yetkilendirilmiş gümrük müşaviri tarafından düzenlenen tespit raporu (Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim ve Danışmanlık A. Ş. ile yapılacak sözleşmeye istinaden tanzim edilecektir).

12) Antrepo işleticisi firmaya ilişkin bilgilerin (firma tarihçesi, vergi kimlik numarası, MERSİS numarası, sermaye ve ortaklık yapısı, antreponun bulunduğu yerin koordinatları, faaliyet alanı, web sitesi vb.) yer aldığı doküman,

13) Antrepo işleticisi firmaya ait ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Belgesi.

Sayfa 65 / 165

Not: (C Tipi Antrepo İçin Gerekmez Ancak, YYS Belgei İçin Gerekli Olup, Açılacak C Tipi Antrepo Adresinin Iso 9001 Ve 27001 Belgeleri Üzerinde Gösterilmesi Gerekir).

14) Antrepo işleticisi firmaya ait kayıtlı elektronik posta (KEP) hesabı,

15) Antrepo işleticisi firmanın, gümrük idaresiyle doğrudan bağlantı sağlayabilecek sabit IP adresli en az bir internet hattının bulunması.

16) Firmanın ortaklık yapısı ve ödenmiş sermaye durumunu gösterir yeminli mali müşavir raporu,

17) Kesinleşmiş vergi borcu bulunmadığına dair ilgili vergi dairesinden alınacak yazı.

18) C tipi özel antrepo olarak açılmak istenilen yerin, işyerinin sınırları içerisinde bulunması halinde, tapu sicil örneği veya kira sözleşmesi, itfaiye raporu, işyeri açma ve çalışma ruhsatı veya buna karşılık gelen belge yeterli olup bu belgelerde antrepo veya depo ibaresinin aranması zorunlu değildir.

İmza Sirküleri hariç yukarıda sayılan belgelerin asıllarının gümrük idaresine gösterilmesi halinde idare tarafından onaylanmış bir örneklerinin dosyasında bulundurulması yeterlidir. Gümrük idarelerince bu belgelerin yanı sıra gerekli görülen hallerde ilave bilgi ve belge istenilebilir.

Elektronik ortamda ulaşılabilen belgelerin aslının ibraz edilmesi gerekmez.

Soru 48: İhracat Bedelleri En Geç Ne Zaman Yurda Getirilmelidir?

Cevap 48: (1) fiili ihracatı gerçekleştirilen işlemlere ilişkin ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez. 180 gün azami süre olup bedellerin ithalatçının ödemesini müteakip doğrudan ve gecikmeksizin yurda getirilmesi esastır.

(2)Özelliği olan ihracat işlemlerine ilişkin olarak bu Merkez Bankasının İhracat Genelgesinin 7.maddesinde belirtilen süreler uygulanır.

(3) İhracat işlemlerine ait sözleşmelerde bedellerin tahsili için fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günden fazla vade öngörülmesi durumunda, bedellerin yurda getirilme süresi vade bitiminden itibaren 90 günü geçemez. Öngörülen vadenin tespiti için ihracatçının yazılı beyanıyla birlikte vade içeren sözleşmenin ya da vadeyi tevsik niteliğini haiz proforma fatura veya poliçenin aracı bankaya ibrazı zorunludur.

(4) Serbest bölgelere yapılan ihracat işlemleri 2018-32/48 sayılı Tebliğ hükümleri kapsamındadır.

Sayfa 66 / 165

(5) Ek:2’de yer alan ülkelere yapılan ihracat işlemleriyle ilgili olarak 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 3.maddesinin birinci fıkrası [2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 3 üncü maddesinin birinci fıkrası: (1) Türkiye’de yerleşik kişiler tarafından gerçekleştirilen ihracat işlemlerine ilişkin bedeller, ithalatçının ödemesini müteakip doğrudan ve gecikmeksizin ihracata aracılık eden bankaya transfer edilir veya getirilir. Bedellerin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez.] uygulanmaz.

(6) Yurt içinde serbest dolaşımda bulunan malların gümrüksüz satış mağazalarında satılmak üzere bu mağazalara veya söz konusu mağazaların depolarına antrepo rejimi kapsamında antrepo beyannamesi ile alındığı işlemler için 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 3.maddesinin birinci fıkrası uygulanmaz.

(7) Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı şirketleri tarafından yapılan ihracat işlemlerinde 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 3.maddesinin birinci fıkrası uygulanmaz.

Soru 49: İhracat Bedellerinin Tahsil Şekli Nasıldır?

Cevap 49: 1) İhracat bedelleri 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in 3.maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen [a) Akreditifli Ödeme, b) Vesaik Mukabili Ödeme, c) Mal Mukabili Ödeme, d) Kabul Kredili Akreditifli Ödeme, e) Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme, f) Kabul Kredili Mal Mukabili Ödeme, g) Peşin Ödeme] ödeme şekillerine göre tahsil edilir ve Gümrük Beyannamesinin (GB)’nin 28.hanesine tahsil işleminde kullanılan ödeme şekli yazılır. Birden fazla ödeme şeklinin kullanılması durumunda kullanılan diğer ödeme şekilleri GB’nin açıklama kısmına yazılır.

2) İhracat bedellerinin beyan edilen Türk parası veya döviz cinsinden yurda getirilmesi esas olup, bedelin beyan edilenden farklı bir döviz üzerinden getirilmesi mümkündür.

3) Türk parası üzerinden yapılan ihracat karşılığında yurda döviz getirilmesi mümkündür.

4) İhracat bedelinin yolcu beraberinde efektif (nakit) olarak yurda getirilmesi halinde gümrük idarelerine beyan edilmesi zorunludur.

Soru 50: Döviz Olarak Beyan Edilen İhracat Bedelleri Türk Lirası Olarak Türkiye’ye Getirilebilir mi?

Cevap 50: Ukrayna ve Rusya’ya gerçekleştirilmiş veya gerçekleştirilecek ihracat işlemleriyle ilgili olarak ihracat bedellerinin döviz cinsinden beyan edilmiş olsa dahi Türk Lirası olarak da kabulü mümkündür.

Sayfa 67 / 165

Soru 51: Özelliği Olan İhracat Nedir?

Cevap 51: 1) Yurt dışına müteahhit firmalarca yapılacak ihracatın bedelinin 365 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.
2) Konsinye yoluyla yapılacak ihracatta bedellerin kesin satışı müteakip; Uluslararası fuar, sergi ve haftalara bedelli olarak satılmak üzere gönderilen malların bedellerinin ise gönderildikleri fuar, sergi veya haftanın bitimini müteakip 180 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.
3) İlgili mevzuat hükümlerine göre yurt dışına geçici ihracı yapılan malların verilen süre veya ek süre içinde yurda getirilmemesi veya bu süreler içerisinde satılması halinde satış bedelinin süre bitiminden veya kesin satış tarihinden itibaren 90 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.
4) Yürürlükteki İhracat Rejimi ve Finansal Kiralama (Leasing) Mevzuatı çerçevesinde kredili veya kiralama yoluyla yapılan ihracatta, ihracat bedelinin kredili satış veya kiralama sözleşmesinde belirlenen vade tarihlerini izleyen 90 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.

Soru 52: İhracat Bedellerinin Ne Kadarı (% ?) Merkez Bankasına Satılmak Zorundadır?

Cevap 52: 30/04/2026 (dahil) tarihine kadar İBKB’ye veya DAB’a bağlanan ihracat bedellerinin en az % 35’i İBKB’yi veya DAB’ı düzenleyen bankaya satılır. Bu bedeller bankaca Merkez Bankası tarafından ilan edilen ve işlem günü için geçerli döviz alış kuru üzerinden aynı gün Merkez Bankasına satılır ve Merkez Bankasının banka nezdindeki hesabına aktarılır. Söz konusu tutarın tam karşılığı banka tarafından ihracatçıya Türk parası olarak ödenir.

Soru 53: İhracatçının Serbest Kullanımına Bırakılan Dövizler Hangileridir?

Cevap 53: 1) Hizmet ihracatı, transit ticaret, Türkiye’de ikamet etmeyenlere özel fatura ile yapılan satış, Türkiye’de ikamet etmeyenlere KDV hesaplanarak yapılan satış, mikro ihracat ve serbest bölge işlem formu kapsamında gerçekleştirilen 5.000- ABD doları veya karşılığı döviz ya da Türk lirasını geçmeyen tutardaki ihracat işlemlerinde bedellerin tamamının; Ek:3’te yer alan ülkelere [ Azerbaycan, Cezayir, Fas, Kazakistan, Libya, Özbekistan, Tunus, Türkmenistan, Ukrayna] yapılan ihracat işlemlerinde ise bedellerin yüzde ellisinin tasarrufu serbesttir.
2) CFR ve CIF teslim şekline göre gerçekleştirilen ihracatta, navlun ve sigorta bedeli ile kiracının satın alma hakkı bulunmayan finansal ve ticari kiralama sözleşmesi çerçevesinde elde edilen kira bedelleri hizmet bedeli döviz olarak kabul edilir.

Sayfa 68 / 165

Soru 54: Her bir gümrük beyannamesi itibarıyla Terkin Edilecek (Silinecek) Miktar Ne Kadardır?

Cevap 54: (1) Her Bir Gümrük Beyannamesi İtibarıyla;
a)000 ABD dolarına kadar noksanlığı olan ihracat hesapları; Ödeme şekline ve toplam beyanname tutarına olan oranına bakılmaksızın doğrudan bankalarca,
b)000 ABD dolarından yüksek olmakla birlikte 100.000 ABD doları veya eşitini aşmayan, beyanname veya formda yer alan bedelin % 10’una kadar noksanlığı olan (sigorta bedellerinden kaynaklanan noksanlıklar dahil) ihracat hesapları doğrudan bankalarca ödeme şekline bakılmaksızın,
c)000 ABD doları veya eşitini aşmamak üzere, 2018-32/48 sayılı Tebliğin 9.maddede belirtilen mücbir sebep ve haklı durum halleri göz önünde bulundurulmak suretiyle beyanname veya formda yer alan bedelin % 10’una kadar açık hesaplar ilgili Vergi Dairesi Başkanlığınca veya Vergi Dairesi Müdürlüğünce,
Terkin edilmek suretiyle kapatılır.
2) Her bir gümrük beyannamesi itibarıyla, 200.000 ABD doları veya eşitini aşan noksanlığı olan açık hesaplara ilişkin terkin talepleri 2018-32/48 sayılı Tebliğin 9.maddesinde belirtilen mücbir sebepler ile haklı durumlar göz önünde bulundurulmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından incelenip sonuçlandırılır.
3) Birinci fıkra kapsamında bankalarca yapılabilecek terkin işlemleri 8.maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen 90 günlük ihtarname süresi içerisinde ilgili Vergi Dairesi Başkanlıkları veya Vergi Dairesi Müdürlüklerince gerçekleştirilir.
4) Her bir gümrük beyannamesi itibarıyla, terkin hesaplamasında kullanmak üzere birinci fıkrada belirtilen yetkilerden ihracatçı lehine olan yalnızca bir tanesi uygulanabilir. Aynı anda, iki farklı bentte yer alan terkin limitlerinin uygulanması mümkün bulunmamaktadır.
5) Terkin limitlerinin belirlenmesinde GB’nin 46 ncı hanesindeki değer esas alınır.
6) Terkin yapılabilecek tutar ile kabulü yapılan tutar arasındaki farkın yurda getirildiğinin tespiti ile ilgili olarak ihracatçının yazılı beyanı doğrultusunda gerekli kontroller yapılarak hesap kapatılır.

Soru 55: İhracat bedellerini zamanında Yurda Getirmeyenlerin ve/veya İhracat Hesaplarını Kapatmayanların Karşılaşacakları Cezalar Nelerdir?

Cevap 55: 1- Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 28.maddesinin 1.fıkrası kapsamındaki işlemlerden 90 günlük ihtar süresi sonunda kapatılmayanlar için Vergi Dairesi Başkanlıkları veya Vergi Dairesi Müdürlüklerince Cumhuriyet Savcılıklarına 1567 sayılı Kanun uyarınca yasal işlem başlatılmasını teminen bildirimde bulunulur ve Hazine ve Maliye Bakanlığına da ihbara ilişkin bilgi verilir.

Sayfa 69 / 165

2- Bu çerçevede; Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin 2018-32/48 sayılı Tebliğin 8.maddesinin dördüncü fıkrası kapsamında söz konusu mükellefe bahse konu ihracat hesaplarının kapatılmasını teminen 90 gün süreli ihtarname gönderildiği halde, ihracat bedelinin tamamının yurda getirildiğine dair herhangi bir belge ibraz edilmez ve hesap kapatılmaz ise, ilgili Cumhuriyet Savcılığınca 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 3.maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; her bir Gümrük Beyannamesi kapsamında gerçekleştirilen ihracata ilişkin bedelin eylem tarihi itibarıyla % 5’i tutarında İdari Para Cezası verilir. Ancak, “verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde iki buçuğundan fazla olamaz”.
3- Cumhurbaşkanının 1567 sayılı “Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun” hükümlerine göre yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişi, üçbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır.
İşlenen fiil, 1567 sayılı Kanun’un 1.maddesinde yazılı kıymetlerin izinsiz olarak yurttan çıkarılması veya yurda sokulması mahiyetinde ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümlerine göre suç veya kabahat oluşturmadığı takdirde kişi; eşya ve kıymetlerin rayiç bedelinin yarısından iki katına kadar idari para cezası ile cezalandırılır. Bu fiilin teşebbüs aşamasında kalması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir.
4- Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenler veya bu işlere aracılık edenlerden bu işlemlerinden doğan alacaklarını 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’un 1.maddesine göre alınan kararlardaki hükümlere göre ve bu kararlarda tayin edilen süreler içinde yurda getirmeyenler, yurda getirmekle yükümlü oldukları kıymetlerin rayiç bedelinin yüzde beşi kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. İdarî para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacaklarını yurda getirenlere, birinci fıkra hükmüne göre idarî para cezası verilir. Ancak, verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde ikibuçuğundan fazla olamaz.
5- İthalat, ihracat ve diğer kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk Parası kaçırmak kastıyla muvazaalı işlemlerde bulunanlar, yurda getirmekle yükümlü oldukları veya kaçırdıkları kıymetlerin rayiç bedeli kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu fiilin teşebbüs aşamasında kalması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir.
6- Bu kabahatlerin bir tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişiye de aynı miktarda idarî para cezası verilir.
– Kabahatin konusunu yabancı para oluşturması halinde, idarî para cezasının hesaplanmasında fiilin işlendiği tarih itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının bu paraya ilişkin “döviz satış kuru” esas alınır.
7- Hükmolunacak idarî para cezasına, kabahat tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında, para cezası ile birlikte tahsil olunmak üzere, gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz.
8- Yukarıdaki fıkralarda yazılı kabahatlerin, aynı kabahate ilişkin idari yaptırım kararının kesinleştiği tarihi izleyen beş yıl içinde tekerrürü/ tekrarı halinde verilecek cezalar iki kat olarak uygulanır.

Sayfa 70 / 165

– 1567 sayılı Kanunun 3.maddesi hükmüne göre idarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.

– Cumhuriyet savcılığında verilecek cezanın tebliğinden itibaren 15 günlük yasal süre içerisinde, Sulh Ceza Hakimliği’ne itiraz hakkı bulunmaktadır.

– İdari para cezasına karşı başvuru yolu, Kabahatler Kanunu’nda (KK) düzenlenmiştir. Cumhuriyet savcılığı tarafından düzenlenen idari para cezasının iptali istemiyle kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine “başvuru” (itiraz) yapılabilir.

– İdari para cezasının tebliği üzerine kanun yoluna başvurmadan önce peşin ödeme yapılarak cezanın dörtte üçü ödenebilir, sonrasında yine kanun yoluna başvurulabilir.

– İtirazı inceleyecek merci, kararı veren sulh ceza hakimliğini numara olarak takip eden sulh ceza hakimliğidir. İtiraz üzerine merciin vereceği karar, kesindir.

Ayrıca, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararın 1 inci maddesine göre: “Bu Karar’a ve bu Karar’ın uygulanması amacıyla Bakanlıkça yayımlanacak Tebliğlere muhalefet 1567 sayılı Kanun’la ek ve tadillerine muhalefet sayılır.” hükmünü amirdir.

Soru 56: TSE Kurumunca uygunsuzluk verilen Tareks başvurusunun, ilgili gümrük idaresinin Dahilde İşleme İzni çerçevesinde Dahilde İşleme Rejimi kapsamında geçici ithali yapılan 14.02.2023 tarih ve ….. sayılı beyanname kapsamı eşyalar için “4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235/1-C maddesine muhalefet edildiği” gerekçesiyle ceza kararı tatbik edilebilirmi?

Cevap 56: Bilindiği üzere Gümrük Kanunu’nun 235. Maddesi: “ 1. Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; …. c) Eşyanın ithali, belli kuruluşların vereceği ve gümrük idaresine ibrazı veya beyanı zorunlu olan lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.” Şeklindedir.

Sayfa 71 / 165

Aynı şekilde Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2016/9 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235/1-C maddesine ilişkin uygulama konulu genelgesinde de: “… Bilindiği üzere; serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda yapılan tespitlere yönelik işlemlere ilişkin Gümrük Kanununun 235.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendi “eşyanın ithali, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edildiğinin tespit edilmesi halinde, eşyanın gümrük vergilerinin yanı sıra eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.” Denilmektedir.

Görüleceği üzere söz konusu idari müeyyidenin uygulanması, “Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi”’ne yani eşyaların kesin ithalata tabi tutulması şartına bağlanmıştır.

Halbuki, firmamızca 14.02.2023 tarih ve ………… sayılı beyanname ile gerçekleştirilen gümrük işlemi ise serbest dolaşıma giriş rejimi çerçevesinde değil, bizzat aynı gümrük idaresinden alınan Dahilde İşleme İzni (Dİİ) ile Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan geçici ithalat olup süresi içinde yurt dışı edilecektir. Dahilde İşleme Rejimi kapsamında tescil edilen eşyalar için TSE kurumundan ya da başka bir kamu kurumundan alınması gereken bir izin, rejim gereği gerekli değildir.

Ayrıca, Gümrük Kanunu’nun 231/5.maddesine göre: “Gümrük idaresi tarafından yükümlüye yazı ile yanlış izahat verilmiş olması hâlinde bu Kısım hükümlerine göre idari para cezası ve faiz uygulanmaz.”.

Gümrük Yönetmeliğinin 580/A maddesine göre: “ Yükümlüler, gümrük idarelerinden gümrük mevzuatının uygulanması hakkında Kanunun 231.maddesinin beşinci fıkrası bağlamında izahat talep edebilirler. Gümrük idaresi tarafından yükümlüye yazı ile yanlış izahat verilmiş olması hâlinde Kanunun 231.maddesinin beşinci fıkrası uyarınca idari para cezası verilmez ve faiz uygulanmaz.”.

Diğer taraftan, Danıştay 7. Dairesinin örnek niteliğindeki bir kararında özetle; 22.05.2018 E.2015/6801 – K.2018/2897 kararında; “Davacı adına tescilli 6.8.2013 gün ve ……. sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi muhteviyatı eşya için gözetim belgesi ibrazı zorunluluğu bulunduğu halde ibraz edilmediğinden bahisle 4458 sayılı Gümrük Kanununun 235.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendi uyarınca alınan para cezası kararına vaki itirazın zımnen reddine dair işlemi; Gümrük Kanununun 235.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendi uyarınca para cezası kesilebilmesi için, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak yapılan kontrol sonucunda eşyanın ithalinin, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olduğu halde uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edildiğinin tespit edilmesi gerektiği, maddede sayılan fiillerin, gümrük idaresinin yanıltılması sonucunu doğuran fiiller olup, cezanın kesilmesine neden olan fiilin, anılan madde kapsamına girmediği anlaşıldığından, tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptal eden Mersin İkinci Vergi Mahkemesinin 23.10.2015 gün ve E:2014/986; K2015/1583 sayılı kararının;… tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dayandığı hukuki ve kanuni nedenlerle gerekçesi yukarıda açıklanmış bulunan mahkeme kararı, aynı gerekçe ve nedenlerle Dairemizce de uygun görülmüş olup, temyiz dilekçesinde ileri sürülen iddialar, sözü geçen kararın bozulmasını sağlayacak

Sayfa 72 / 165

durumda bulunmadığından, temyiz isteminin reddine; kararın onanmasına, kararın tebliğ tarihini izleyen on beş (15) gün içinde Danıştay nezdinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 22.05.2018 gününde oybirliği ile karar verilmiştir.” Denilmektedir.

Yukarıdaki Danıştay kararında da belirtildiği gibi, dahilde işleme izni kapsamında eşyanın ithal edilmesine gümrük idaresince izin verildiğinden, Gümrük Kanununun 235`inci maddesinin 1`inci fıkrasının (c) bendi uyarınca para cezası kesilebilmesi için gerekli olan “eşyanın gümrük idaresinin yanıltılması sonucunu doğuran fiiller olup, cezanın kesilmesine neden olan fiilin, anılan madde kapsamına girmediği anlaşıldığından” ceza kararının kaldırılması gerekir.

Anayasamızın 38.maddesiyle mer’i mevzuatta ve kanunda yazılı olmayan bir cezanın verilemeyeceği güvence altına alınmış olup, bahse konu olayımızda ise 4458 Sayılı Gümrük Kanununun 235/1-c maddesinde yazılı olmayan bir fiilden dolayı yine 235/1-c maddesi gerekçelendirilmek suretiyle verilmeye çalışılmakta olduğu görülmektedir.

Sonuç ve İstem:

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, gümrük idaresince alınan Gümrük Kanununun 235 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendi“ Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda;…” hükmünde belirtildiği şekilde cezanın uygulanabilmesinin temel şartı eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmasıdır. Oysa eşya dahilde işleme rejimine tabi tutulmuş olduğundan cezanın uygulanması yasa hükmüne açıkça aykırı olduğundan ceza kararının kaldırılması gerekir.
Bunların yanında, idari para cezası kararı Anayasamızın kanunsuz “suç ve ceza olmaz” hükümlerine aykırı olduğu gibi, Gümrük Kanununun 231/5 inci madde kapsamında, gümrük idaresince tarafımıza izin verilmek suretiyle yanlış izahat verilmiş olduğundan Gümrük Kanununun 235/1-c maddesi uygulanamayacağından ceza kararının kaldırılması gerekir.
Yukarıda açıklanan gerekçelerle idari para cezası kararının kaldırılmasını gerekir.

Soru 57: Fatura Beyanı Nedir? Fatura Beyanı Kullanımında Özel Şartlar Nelerdir?

Cevap 57:

I- Genel Bilgiler

Sayfa 73 / 165

20.05.2015 tarih ve 29361 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Türkiye Tarafından Tanınan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Kapsamında Yapılacak İhracatta Düzenlenecek EUR.1 Dolaşım Belgesi Ve Fatura Beyanına İlişkin Yönetmelik”’in amaç ve Kapsamı: (1) Bu Yönetmeliğin amacı, 15/12/2014 tarihli ve 2014/7064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Kapsamında Tercihli Rejimden Yararlanacak Eşyanın Menşeinin Tespitine İlişkin Kararın 22.maddesi uyarınca, ikili kümülasyon kapsamında, Türkiye tarafından tanınan Genelleştirilmiş Tercihler Sisteminden faydalanan ülkelere Türkiye menşeli eşyanın ihracında düzenlenecek EUR.1 Dolaşım Belgesi ve fatura beyanlarının kullanımına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

(2) Söz konusu Kararın Form A Menşe Belgesinin düzenlenmesi, kullanılması ve sonradan kontrolüne ilişkin hükümleri, gerekli uyarlamalar yapılarak EUR.1 Dolaşım Belgesi ve fatura beyanları için de uygulanır. EUR.1 Dolaşım Belgesine ilişkin olarak bu Yönetmelikte yer almayan hususlarda Karar hükümleri uygulanır.

II- Fatura Beyanı İşlemleri

Fatura Beyanı ve Fatura Beyanı Kullanımında Özel Şartlar

1- Fatura Beyanı: (1) Fatura beyanı, 2014/7064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 24.maddesi hükümleri çerçevesinde, Türkiye’de bir onaylanmış ihracatçı tarafından veya toplam kıymeti 6.000 Euro’yu geçmeyen menşeli ürünler ihtiva eden bir veya daha fazla paketten oluşan bir sevkiyat için, herhangi bir ihracatçı tarafından, söz konusu ürünlerin Türkiye Cumhuriyeti veya Faydalanan Ülkelerden biri menşeli olarak kabulü ve Kararın diğer hükümlerinin yerine getirilmesi halinde hazırlanabilir.
(2) Fatura beyanında bulunan ihracatçı, söz konusu ürünün menşe statüsü ile bu Karar’ın diğer hükümlerinin yerine getirilmiş olduğunu kanıtlayan ilgili tüm belgeleri, ihracatçı ülkenin gümrük veya diğer yetkili resmi idarelerinin talebi üzerine herhangi bir anda ibraz etmeye hazırlıklı olur.
(3) Fatura beyanı, ihracatçı tarafından, metni ek-2’de yer alan, Türkçe, Fransızca veya İngilizce dillerinden birinde fatura, teslimat notu veya başka bir ticari belge üzerine daktilo edilmek, ıstampa ile damgalanmak veya basılmak suretiyle hazırlanır. Beyan el yazısı ile de yapılabilir, bu takdirde, mürekkeple ve matbaa harfleriyle yazılır.
(4) Fatura beyanı, ihracatçının kendi el yazısı ile atacağı orijinal imzasını ihtiva eder. Ancak, onaylanmış ihracatçıdan, kendi adıyla hazırlanmış herhangi bir fatura beyanının kendi el yazısıyla imzalanmış addedilerek tüm sorumluluğu üzerine aldığına dair yazılı bir taahhütnameyi ilgili gümrük idaresine vermiş olması koşuluyla, böyle bir beyanı imzalama şartı aranmaz.
2- Fatura Beyanı Kullanımında Özel Şartlar: (1) Onaylanmış ihracatçı tarafından hazırlanmayan (6.000 Euro’yu geçmeyen sevkiyat için) fatura beyanının kullanımı aşağıdaki özel koşullara bağlıdır:
a) Her bir sevkiyat için ayrı bir fatura beyanı düzenlenmelidir.
b) Sevkiyat kapsamı eşyanın, ihracatçı ülkede “menşeli ürün” tanımı açısından kontrolü yapılmış olması durumunda, ihracatçı, fatura beyanında bu kontrole dikkat çekebilir.

Sayfa 74 / 165

3- Diğer hususlar: Bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması bakımından bu Yönetmelikte yer almayan hususlar hakkında 2014/7064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliğinin ilgili maddeleri uygulanır.

Soru 58: İhraç edilen araçlara (eşyalara) ilişkin olarak yurtdışında verilen servis ve tamir hizmeti giderlerinin Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekirmi?

Cevap 58: İlgili Mevzuat Hükümleri

3065 sayılı KDV Kanunu’nun 12.maddesi (İhracat teslimi ve yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmetler):

1- Bir teslimin ihracat teslimi sayılabilmesi için aşağıdaki şartlar yerine getirilmiş olmalıdır;
a) Teslim yurt dışındaki bir müşteriye veya bir serbest bölgedeki alıcıya veya 4458 sayılı Gümrük Kanununun 95.maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre faaliyette bulunan gümrüksüz satış mağazalarında satılmak üzere bu mağazalara veya bunların depolarına ya da yetkili gümrük antreposu işleticisine yapılmalı veya mallar yetkili gümrük antreposu işleticisine tevdi edilmelidir.
b) Teslim konusu mal Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye veya bir serbest bölgeye vasıl olmalı ya da gümrüksüz satış mağazalarında satılmak üzere bu mağazalara veya bunların depolarına veya yetkili gümrük antreposuna konulmalıdır. Teslim konusu malın ihraç edilmeden önce yurt dışındaki alıcı adına hareket eden yurt içindeki firmalar veya bizzat alıcı tarafından işlenmesi veya herhangi bir şekilde değerlendirilmesi durumu değiştirmez.
…
2- Yurt dışındaki müşteri tabiri; ikametgâhı, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında olan alıcılar ile yurt içinde bulunan bir firmanın yurt dışında kendi adına müstakilen faaliyet gösteren şubelerini ifade eder.
Bir hizmetin yurt dışındaki müşteriler için yapılan hizmet sayılabilmesi için aşağıdaki şartlar yerine getirilmiş olmalıdır.
a) Hizmetler yurt dışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır.
b) Hizmetten yurt dışında faydalanılmalıdır.
3- Fason hizmetlerin serbest bölgelerdeki müşterilere yapılmış sayılması için aşağıdaki şartlar yerine getirilmiş olmalıdır.
a) Fason hizmet serbest bölgelerde faaliyet gösteren müşteriler için yapılmış olmalıdır.
b) Fason hizmetten serbest bölgelerde faydalanılmalıdır.

Sonuç Olarak:

İhraç edilen eşyalara ilişkin olarak yurtdışında verilen servis, tamir ve benzeri giderler; 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 12.maddesi gereği KDV’den istisnadır ve Gümrük idaresine bildirilmesine gerek yoktur.

Sayfa 75 / 165

Söz konusu giderler, ihraç edilen ilgili malın maliyetine katılarak muhasebeleştirilir (mali açıdan gider gösterilir).

Soru 59: 4707.10.00.00.00 GTİP’de yer alan kâğıt hurdalarının teslimi 3065 sayılı KDV Kanunu 17-4/g maddesine göre KDV den muaf olup, üretim sırasında ortaya çıkan ikincil işlem görmüş ürünlerin ithalatı da muafmıdır?

Cevap 59: KDV Kanunu’nun 17/4-g maddesine göre: Külçe altın ve külçe gümüş teslimleri ile kıymetli taşların (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre Türkiye’de kurulu borsalarda işlem görmek üzere ithali, borsaya teslimi ve borsa üyeleri arasında el değiştirmesi, döviz, para, damga pulu, değerli kâğıtlar, hisse senedi, tahvil (elde edilen faiz gelirleri ile sınırlı olmak üzere tahvil satın almak suretiyle verilen finansman hizmetleri dâhil), varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikaları, Türkiye’de kurulu borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçları ile metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt, cam hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarının teslimi KDV’den istisnadır.

KDV Genel Uygulama Tebliği

4.7.2. Metal, Plastik, Kâğıt, Cam Hurda ve Atıkları ile Konfeksiyon Kırpıntılarının Teslimi

Hurda veya atık metal, plastik, kâğıt ve cam ile konfeksiyon kırpıntılarının teslimlerinde KDV uygulanmaz.
İmalathane ya da fabrikalarda, imalat sırasında elde edilen metal kırpıntı, döküntü ve talaşların teslimi de bu kapsamda vergiden müstesnadır.

Ancak, hurda metalden elde edilen külçelerin yurt içi teslimleri ve ithali istisna kapsamında değerlendirilmez.

Değerlendirme Ve Sonuç

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri [Hurda veya atık metal, plastik, kâğıt ve cam ile konfeksiyon kırpıntılarının teslimlerinde KDV uygulanmaz.
– İmalathane ya da fabrikalarda, imalat sırasında elde edilen metal kırpıntı, döküntü ve talaşların teslimi de bu kapsamda vergiden müstesnadır.] çerçevesinde;

Sayfa 76 / 165

Kişisel Görüşümüz: “DİR kapsamında yapılan üretim sırasında, asıl işlem görmüş ürünün yanında (asıl işlem görmüş ürünle birlikte) ortaya çıkan ikincil işlem görmüş ürün olan hurda veya atık kâğıdın ithali (Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması) sırasında, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 17/4-g maddesi kapsamında KDV’den istisna olması gerekir.” Diye düşünüyoruz.

Soru 60: Rusya’ya “EXW teslim şekliyle” yapılan ihracat eşyasının, Rusya’daki alıcı tarafından teslim alınmaması sonucu eşyanın geri gelmesi sebebiyle; taşıyıcının ve ihracatçının sorumlulukları nedir?

Cevap 60: EXW/Ex Works (İşyerinde Teslim):

“İş yerinde Teslim” terimi, satıcının, malları, kendi mahallinde veya ismen belirlenmiş başkaca bir yerde (örneğin işyerinde, fabrikada, depoda vb.) alıcının tasarrufuna bırakarak teslim etmesini ifade eder.

EXW, satıcı açısından asgari yükümlülüğü temsil eder.

Bu teslim şeklinin özellikleri: Satıcı malları işletmesinde daha önce belirlenen tarihte alıcının emrine hazır tutarak alıcıya bildirir. Alıcı malları işletmeden teslim alarak ihracı için gerekli belgeleri hazırlar gümrük işlemlerini tamamlayarak malları kendi ülkesine ithal eder. Malların işletmede teslim edilmesinden itibaren malla ilgili bütün masraf ve risk alıcı tarafından karşılanır.

Alıcı ise, malların belirlenen teslim yerinde, şayet belirlenmişse üzerinde anlaşılan noktadan teslim alınmasına ilişkin tüm masraf ve riskleri üstlenir.

– EXW, satıcı bakımından asgari yükümlülüğü temsil eder. Bu terim, aşağıda belirtilen hususlara dikkat edilerek kullanılmalıdır:
a) Uygulamada satıcı malları yüklemek için daha uygun bir konumda olsa bile, satıcının alıcıya karşı malları yüklemeye ilişkin herhangi bir borcu yoktur.
b) Satıcıdan ihracat amacıyla EXW temelinde mal satın alan alıcı, satıcının sadece ihracatı gerçekleştirmek için alıcının talep edeceği oranda yardımda bulunma borcu altında olduğunu, buna karşılık ihracat için gümrük işlemlerini yerine getirmekle yükümlü olmadığını, bilmelidir.
c) Satıcının malların ihracı ile ilgili olarak alıcıya bilgi verme borcu sınırlıdır. Ancak, alıcı, örneğin vergilendirme, raporlama gibi nedenlerle bu bilgilere ihtiyaç duyabilir.

Satıcının Yükümlülükleri: Satıcı sözleşme koşullarına uygun olarak eşyayı hazırlayarak belirtilen tarihte veya süre içinde yine anlaşmada belirtilen yerde (Fabrika, depo, işyeri vb.) herhangi bir taşıma aracına yüklenmemiş olarak, malları alıcının emrine amade tutar. Malların emrine hazır tutulduğunu alıcıya bildirir.

Sayfa 77 / 165

Alıcının ihracat ile ilgili belgeleri alabilmesi için yardımcı olur. Alıcının talep etmesi halinde, tüm masraf ve riski alıcıya ait olmak üzere taşıma acentesi ile anlaşma yaparak, düzenlettiği taşıma belgesini varış yerinde malları teslim alabilmesi için alıcıya gönderir. Satıcının alıcıya karşı taşıma sözleşmesi ve sigorta sözleşmesi yapmak yükümlülüğü yoktur. Satıcı, malların teslim edilebilmesi için gerekli kontrol işlemleriyle (kalite kontrolü, ölçüm, tartım, sayım vb.) ilgili masrafları ödemelidir.
Alıcının Yükümlülükleri: Sözleşme koşullarına uygun olarak mal bedelini öder. Tüm masraf ve risk kendisine ait olmak üzere, mallara ilişkin her türlü ihracat ve ithalat işlemleri için gerekli olan lisans, vb. idari ve ticari belgeleri düzenlemek, gerekli izinleri almak, gümrük işlemlerini yaptırmak ve gümrük vergilerini ödemekle sorumludur. Malları satıcının işletmesinde teslim aldığı andan itibaren malla ilgili tüm risk ve masraflar Alıcının sorumluluğundadır. Malların taşıtılması amacıyla taşıma acentesi ile anlaşarak navlun bedelini öder. Alıcı, malları teslim aldığına dair gereken belge ve delilleri satıcıya sağlamalıdır. Alıcı, ihraç ülkesince öngörülen muayene masrafları dahil, yükleme öncesi her türlü muayene masraflarını ödemelidir.

Sonuç Olarak; Bizim fikrimize göre; olayımızda, “Eşyaları taşıyan taşıyıcı ile alıcı arasında problem çıkması, eşyaların teslim alınmaması, eşyaların alıcı tarafından alış/ithalat işlemlerinin (ithalat gümrük işlemlerinin) yaptırılmaması, eşyaların Rusya Gümrük İdaresinden geri çevrilerek, ilgili taşıyıcı tarafından Türkiye’ye getirilip geçici depolama yerine konması, geri gelen eşyada alıcı olarak satıcının/ ihracatçının gözükmesi, vb. … hususlar” sonucu, alıcının sorumluluğunu değiştirmez.

Taşıyıcı tarafından geri getirilen (geri gelen) eşyanın Geçici depolama masraflarından satıcı/ihracatçı sorumlu değildir. Geçici depolama masraflarını alıcı ödemelidir.

Ancak olayın bir çok boyutu vardır. Taraflardan biri yükümlülüklerinden birini ifa etmemesinin, denetimi dışında kalan bir engelden kaynaklandığını ve bu engeli, sözleşmenin kurulması anında hesaba katmasının veya engelden ve sonuçlarından kaçınmasının veya bunları aşmasının kendisinden makul olarak beklenemeyeceğini ispatlaması halinde ifa etmemeden dolayı sorumlu tutulamaz. Daha açık ifade ile sorumluluktan kurtulur.

Taraflardan birinin yükümlülüklerini ifa etmemesi, sözleşmeyi kısmen veya tamamen ifa etmek ile görevlendirdiği bir üçüncü kişinin, olayda taşıyıcının ifa etmemesinden kaynaklanıyorsa, bu tarafın sorumluluktan kurtulması da ancak; Görevlendirmiş olduğu kişinin de, olayda taşıyıcının da sorumluklarını yerine getirmemesinin denetimi dışında kalan bir engelden kaynaklandığını ve bu engeli, sözleşmenin kurulması anında hesaba katmasının veya engelden ve sonuçlarından kaçınmasının veya bunları aşmasının kendisinden makul olarak beklenemeyeceğini ispatlaması halinde ifa etmemeden kaynaklandığını ispatlamasına bağlıdır.

Sözleşmeyi İfa etmeyen taraf, engeli ve kendisinin ifa kabiliyeti üzerindeki etkilerini diğer tarafa bildirmek zorundadır. Bu bildirim, ifa etmeyen tarafın engeli bildiği veya bilmesi gerektiği andan itibaren makul bir süre içinde karşı tarafa ulaşmazsa, ulaşmama olgusundan kaynaklanan zararı ifa etmeyen taşır.

Sayfa 78 / 165

Sözleşmeyi tamamen veya kısmen ifa eden taraf, sözleşme uyarınca ifa ettiklerinin veya ödediklerinin iadesini karşı taraftan talep edebilir.

Hukuk kuralları gereği, Taraflardan birinin sözleşmeyi ihlâli halinde ödenecek tazminat, mahrum kalınan kâr dahil olmak üzere, ihlâlden dolayı diğer tarafın uğradığı zararın toplamına eşittir. Söz konusu tazminat, ihlâl eden tarafın sözleşmenin kurulması sırasında sözleşme ihlâlinin muhtemel sonucu olarak öngördüğü veya o tarihte bildiği veya bilmesi gerektiği veriler ışığında öngörmesi gerektiği zararını aşamayacağını değerlendiriyoruz.

Olayda, eşya mahrece iade edildiğinden, ihracatçının hareketsiz kalması halinde eşya geçici depolama yerinde tasfiyelik hale gelebilir. İhracatçı firma müşteri kaybına uğrayabilir. Taşıyıcı, eşyayı taşıdığı halde ücretini alamadığı için, eşya üzerinde, alacağını alana kadar eşya üzerinde hapis hakkını da kullanabilir. Eşyanın Rusya tarafından kabul edilmemesi halinde ihracat nedeniyle yararlanılan vergilerin (KDV, ÖTV gibi) iadesi de gerekir. Olay çok boyutlu olup, ihracatçının da sorumlulukları bulunmaktadır.

İhracatçının hareketsiz kalması halinde, vergisel boyut bir yana, ilerde eşyanın tasfiyelik hale gelmesi halinde kusuru oranında ithalatçı tarafından ihracatçıya da dava açabilir. İhracatçı iyi niyet kuralları çerçevesinde hareket etmeli, ithalatçının malını korumalıdır. Gerekirse eşya tasfiye olmadan eşyayı antrepoya almalı, ithalatçının talimatları doğrultusunda eşyayı tekrar ihraç etmelidir. Doğacak yeni masrafları ithalatçıdan ya da şartları var ise taşıyıcıdan alabilir.

Mahrece iade nedenlerini de iyi incelemek ve ihracatçının ya da taşıyıcının ya da ithalaçının herhangi bir kusuru olup olmadığını ortaya koymak gerekir. Sayılan kişilerin aralarında sözleşme var ise öncelikle sözleşme şartlarını incelemek gerekir. Sözleşme yok ise, İlgili Kanun, sözleşme ve diğer mevzuat kuralları ve yargı kararları çerçevesinde tarafların sorumluluklarının incelenmesi gerekir.
Taşıyıcı kusurlu ise, taşıyıcının kusurunun olaya etkisini araştırmak için, taşımanın kara yoluyla yapılmış olması halinde, CMR sözleşmesi, TIR sözleşmesinin ve taşıyıcı ile taşıtan arasındaki varsa sözleşmenin de incelenmesi gerekir.

Açıklanan bilgiler ışığında genel olarak değerlendirildiğinde; Olaya ilişkin bütün bilgi ve belgeleri incelemeden, olay için uygulanacak bir fikir ileri sürmek ilgili kişileri ve tarafları öngörülemeyen zararlara uğratabilir.

Soru 61: Serbest Bölgelerde üretilen ürünlerin Türk Menşeli olduğu belirtilmeden eşyanın üzerine “yurt dışı alıcının markası – adresi unvanı yazılan etiketler yapıştırılarak” ilgili firmalara serbest bölgeden direk transiti yapılabilir mi?

Sayfa 79 / 165

Cevap 61:

İlgili Mevzuat Hükümleri

56.maddenin 1.fıkrasında: Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’ye ithaline izin verilmeyeceği,
Ancak, bu eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Ticaret Bakanlığı’nca izin verilebileceği,

56.maddenin 2.fıkrasında ise; Türk menşeli eşyada kullanılmak üzere ve bunların başka ülke menşeli olduğunu gösterecek veya böyle bir izlenim uyandıracak nitelikte, üzerleri yabancı dille yazılı veya basılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye’de yerleşik olmayan yabancı firmalara ait proforma faturalar hariç boş faturaların Türkiye’ye ithaline izin verilmeyeceği,
Ancak, Türkiye’de yerleşik firmalarla, lisans, royalti veya patent anlaşması imzalamış yabancı firmaların bu tür eşyasına izin verileceği,

Belirtilmiştir.

Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 6.fıkrasının (a) bendine göre “Serbest dolaşımda bulunan eşya” deyimi: 18 inci madde hükümlerine göre tümüyle Türkiye Gümrük Bölgesinde elde edilen ve bünyesinde Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan ithal edilen girdileri bulundurmayan veya şartlı muafiyet düzenlemelerine tabi tutulan eşyadan elde edilen ve tabi olduğu rejim hükümleri uyarınca özel ekonomik değer taşımadığı tespit edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutularak ithal edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesinde, yukarıda belirtilen eşyadan ayrı ayrı veya birlikte elde edilen veya üretilen eşyayı,

6.fıkranın (b) bendine göre “Serbest dolaşımda bulunmayan eşya” deyimi: Serbest dolaşımda bulunan eşya dışında kalan eşya ile transit hükümleri saklı kalmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesini fiilen terk eden eşyayı,

İfade etmektedir.

– Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesinin parçaları olmakla beraber;
a) Serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin uygulanması bakımından, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen,

Sayfa 80 / 165

b) Serbest dolaşımdaki eşyanın, bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı,

Yerlerdir.

– “(1) Aşağıda yazılı eşya gümrük ve ticaret bölge müdürlüklerinin izni ile gümrük antrepolarına konulabilir: …

c) İhracatta kullanılacak olanlar hariç, yerli mamul ve mahsullerimizde kullanılmak üzere ve bunların yabancı menşeli olduğunu gösterecek veya bu izlenimi uyandıracak, üzerleri yabancı dille basılı veya yazılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye’de düzenlenebilecek belgeleri yabancı ülkelerde düzenlenmiş gibi gösterebilecek yabancı firmalara ait üzerleri imzalı veya imzasız olsun proforma faturalar hariç boş faturalar, …”

– “Gümrük mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı hususu da dikkate alınarak, tamamen veya kısmen yerli girdi kullanmak suretiyle Türkiye’de üretilen ancak alıcısının talebi doğrultusunda üzerinde Türkiye’den başka bir ülkede üretildiğini belirten ifade yer alan eşyanın ihracına izin verilmesi gerekmektedir.”

Değerlendirme Ve Sonuç

1) Gümrük Kanunu’nun 152.maddesine göre serbest bölgeler; Serbest dolaşımdaki eşyanın, bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı yerlerdir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2009/19 sayılı, 04.05.2009 tarihli Genelgesinin 5.maddesine göre: “Gümrük mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı hususu da dikkate alınarak, tamamen veya kısmen yerli girdi kullanmak suretiyle Türkiye’de üretilen ancak alıcısının talebi doğrultusunda üzerinde Türkiye’den başka bir ülkede üretildiğini belirten ifade yer alan eşyanın ihracına izin verilmesi gerekmektedir/ gerekir,

2) Serbest bölgeler yurt dışı ve buralarda üretilen ürünler yabancı ülke menşeli sayılsa bile Gümrük Kanunu’nun 56.maddesinin 1.fıkrasına göre; Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Ticaret Bakanlığı’nca (İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’nce) izin verilebilir,

Diye düşünüyoruz.

Sayfa 81 / 165

Soru 62: Serbest Bölgelerde Yapılan Masraflar Eşyanın -Gümrük- Kıymetine Katılır mı?

Cevap 62: 1-a) Serbest dolaşımda olmayan eşya için bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, bu eşyanın gümrük kıymetinin serbest bölgede kalış süreleri içinde depolanma ve muhafaza edilme masrafları ile mutad elleçleme masraflarını da içeren fiilen ödenmiş veya ödenecek fiyata dayandığı hallerde ve söz konusu masraflar bu fiyattan (fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan) ayrı olarak gösterilmeleri/ gösterilebilmeleri şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez.

Ancak; Eşyanın serbest bölgedeki depolanma masrafları ve serbest bölgede kaldığı süre içinde muhafaza edilme masrafları ile mutad elleçleme masrafları, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 21.maddesi gereği ithal edilen eşyanın (İthalatta) KDV Matrahına eklenerek ilgili gümrük idaresine beyan edilip KDV ve varsa ÖTV’nin ithalat sırasında ödenmesi gerekir.Şayet; Söz konusu masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrılamıyorsa, fiilen ödenen veya ödenecek fiyatın içine katılmış, bu fiyatla birlikte gösterilmiş ise ilgili eşyanın Gümrük kıymetine katılır. b) Serbest bölgede mutat elleçlemelere tabi tutulan eşyanın gümrük vergilerinin hesaplanmasında, söz konusu eşyanın dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarı; beyan sahibinin talebi ve söz konusu elleçlemelerin yapılmasına izin verilmiş olması kaydıyla, bu eşyanın 193’üncü maddede belirtilen tarihte [ 193/1.madde: Bu Kanunla konulmuş aksine hükümler ve 193/2.madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bir eşyaya uygulanacak ithalat veya ihracat vergileri tutarı, bu eşyaya ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına göre belirlenir. … ] söz konusu elleçlemelere tabi tutulmamış gibi dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarıdır. Bu hükme Cumhurbaşkanınca istisna getirilebilir.
2- Serbest bölgede üçüncü ülke menşeli girdiler kullanılarak üretilen eşyanın serbest dolaşıma sokulmak istenilmesi durumunda beyan sahibinin talebi halinde Kanunun 161’inci maddesi, talep olmaması halinde ise aynı Kanunun 15.maddesi hükümlerine göre gümrük vergileri hesaplanır.
3- Normal olarak ihracata bağlı imkânlardan yararlanan tarım politikası kapsamında yer alan serbest dolaşımda bulunan eşyanın serbest bölgeye konulması halinde, ilgili mevzuatta öngörülen bir işlem veya kullanıma tabi tutulması zorunludur. …

Soru 63: Eşyanın Antrepo Masrafları Gümrük Kıymetine Katılırmı?

Cevap 63: 1-a) İthal eşyası için ve/veya Antrepo rejimine tabi ithal eşyası için bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, eşyanın antrepo masrafları ile antrepoda kaldığı sürece muhafazası için yapılan masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrı olarak gösterilmeleri şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez.

Şayet; Söz konusu masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrılamıyorsa, fiilen ödenen veya ödenecek fiyatın içine katılmış, bu fiyatla birlikte gösterilmiş ise ilgili eşyanın Gümrük kıymetine katılır.

Sayfa 82 / 165

b) Söz konusu eşyanın 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 102.maddesi çerçevesinde elleçleme işlemlerine tabi tutulması halinde, eşyanın ithalat vergileri tutarının belirlenmesinde dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarı, beyan sahibinin talebi üzerine, eşyanın elleçleme faaliyetlerine tabi tutulmadan önceki niteliği, gümrük kıymeti ve miktarı dikkate alınır. Yani, Gümrük Kanunu’nun 193.maddesinde belirtilen tarihte [ 193/1: Bu Kanunla konulmuş aksine hükümler ve 193/2.madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bir eşyaya uygulanacak ithalat veya ihracat vergileri tutarı, bu eşyaya ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına göre belirlenir. …], eşya söz konusu elleçleme işlemlerine tabi tutulmamış gibi tespit edilir. Ancak, bu hükümlere Ticaret Bakanlığı istisnalar getirilebilir. …

2- Antrepo rejimine tabi tutulmuş ithal eşyasının Kanunun 71 inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi [71/1-c: Eşyanın ilgili rejime geçişinin kayıt yoluyla yapılması] hükmüne göre kayıt yoluyla serbest dolaşıma girmek üzere teslim edildiği hallerde, gümrük vergileri, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte yürürlükte bulunan vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına dayanılarak hesaplanır. Bu hükmün uygulanması, eşyanın nitelik, gümrük kıymeti ve miktarı gibi vergilendirme unsurlarının, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte tespit edilmesi şartına bağlıdır. Ancak, yükümlünün serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinde eşyanın bulunduğu hal ve niteliği ile diğer vergilendirme unsurlarına göre işlem yapılması yönünde talepte bulunması halinde, bu yönde işlem yapılır.

3- Birinci ve ikinci fıkra hükümlerinin uygulanmasında, Kanunun 73’üncü maddesi uyarınca eşyanın tesliminden sonra kontrol hükümleri saklıdır.

4- Antrepo rejimi kapsamındaki Dahilde İşleme Rejimi’ne (DİR) tabi değişmemiş eşya veya işlem görmüş ürünler hakkında, vergi ve faiz dahil olmak üzere tabi tutulduğu yeni rejimlere ilişkin bütün hükümler uygulanır.

5- Dahilde işleme veya gümrük kontrolü altında işleme rejimine tabi eşyayla ilgili gümrük yükümlülüğü söz konusu olduğunda Kanunun 115, 126 ve 127.madde hükümlerine göre işlem yapılır.

Soru 64: İhracat bedelleri karşılığı ithalat (Takas) yapılabilirmi?

Cevap 64: Yapılan ithalat DİR kapsamında değilse ve ödeme şekli “Mal mukabili, Vadeli akreditif, Kabul kredili akreditif ise KKDF ödenmesi gerekir.

– İki firma arasında takas sözleşmesi var ise, sözleşmede ithalata ilişkin meblağ para yazması halinde ithalat kısmı için, sözleşmeden kaynaklı damga vergisinin ödenmiş olması ve ödenen Damga Vergisinin ithalat sırasında ilgili SDGB’lerde beyan edilmiş (ithalatta KDV matrahına eklenmiş) olması gerekir.

İhracat ise, döviz kazandırıcı bir işlem olduğundan damga vergisinden istisna tutulmuştur.

Sayfa 83 / 165

– İthalat için sözleşme düzenlenmiş, tekabül eden Damga Vergisi ödenmemiş ve ithalat sırasında KDV matrahına eklenmemiş olması halinde ise; Vergi (İthalatta KDV) kaybı olduğundan, eksik ödenen damga vergisinin ceza ve faizi ile birlikte ödenmesi ve ithalatta KDV matrahına eklenerek eksik alınan KDV’nin de ceza ve faizi ile birlikte tahsili gerekir. İlgili ithalatçı firmanın kendisinin sonradan Gümrük İdaresine beyan etmesi halinde Gümrük Kanunu’nun 234/3.maddesi “ % 10 Ceza + Gecikme Faizi” uygulanır. Gümrük idaresinin tespiti halinde Gümrük Kanunu’nun 234/1.maddesi “ 3 kat Ceza + Gecikme Faizi” uygulanır.

– İhracat bedelinin mahsuben ödemede kullanılabilmesi için mahsup talebinin bedel getirme süreleri içinde veya Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 27.maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da aynı Genelgenin 29.maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde yapılması gerekir.

– İthalat bedellerinin ihracat bedelinden mahsup işleminde kullanılabilmesi için ithalat konusu malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında azami 180 gün olması gerekir. Ancak, bu maddenin yedinci fıkrasında belirtilen Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ihraç edilecek bir ürün için ihracat öncesi yapılan ithalatta, ithal edilen malların serbest dolaşıma giriş tarihi ile ihraç konusu malların fiili ihraç tarihi arasında 180 günden fazla süre bulunması halinde dahilde işleme izni için (Dahilde İşleme İzin Belgesi/ Dahilde İşleme İzni) Ticaret Bakanlığınca verilen sürenin (söz konusu sürenin ilgili mevzuat hükümlerince uzatılması halinde verilen ek süre de dahil olacak şekilde) mahsup işlemlerinin yapılmasında ihraç ve ithal arasındaki azami süre olarak dikkate alınması mümkündür.

– Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde veya Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 27.maddesi uyarınca verilen ek süreler ya da 29.maddesi uyarınca gönderilen ihtarname süresi içerisinde kalınması kaydıyla, ilgili GB’lerin birer örneği/GB bilgilerinin bankalara ibrazı durumunda mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubu mümkündür. Ancak mahsup sonrası kalan tutar için Merkez Bankası İhracat Genelgesinin 8.maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır.

– Dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde, tarafların aynı kişiler olması ve ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubuna ilişkin esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Soru 65: Döviz Gelirlerinin Kapsamı Nedir? Bunlar Nasıl Beyan Edilir?

Cevap 65: Döviz Gelirlerinin Kapsamı;

Sayfa 84 / 165

1) 32 sayılı Kararın 2.maddesinin (y) bendi uyarınca ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerden elde edilen gelirler kişi veya firmanın döviz gelirleri olarak kabul edilir.

2) Döviz geliri olarak kabul edilen ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyet gelirleri; 2017/4 sayılı Tebliğin 6.maddesinin üçüncü fıkrasında sayılan [Tam ve dar mükellef firmaların ortaklığı halinde, tam mükellef firmaya kendi faaliyeti oranında, diğer firmaya ise (2) numaralı alt bendi çerçevesinde tam mükellef firmaların üreterek yapacakları satış ve teslimler] işlemlerden elde edilen gelirler ile yurt dışı yerleşiklerden tahsil edildiğinin tevsiki kaydıyla Bakanlıkça uygun görülen diğer ticari faaliyetlerden elde edilen gelirlerdir.

3) 2017/4 sayılı Tebliğ kapsamında yer alan ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerden elde edilen gelirler hariç olmak üzere yurt içinde yerleşiklerden elde edilen dövizler döviz geliri olarak kabul edilmez.

4) Aracı ihracatçı, acente, yurt dışında yerleşik firma temsilciliği gibi üçüncü bir firma aracılığıyla gerçekleştirilen ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler, döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkin gelirler ile ihraç kayıtlı satış yapan firmaların yaptıkları satışlara ilişkin gelirler;
a) İhracatı gerçekleştiren firmanın yazılı muvafakatının,
b) İlgili gümrük beyannamesinin veya Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) veya Yeminli Mali Müşavir (YMM) onaylı faturanın bir örneğinin,
c) İhracatçıya yapılan satışa ilişkin SMMM/YMM onaylı faturanın ya da e-faturanın bir örneğinin,

İbrazı kaydıyla ve bu faturadaki tutarı aşmamak üzere ilgili firmaların döviz geliri olarak kabul edilebilir.

5) Serbest bölgelere yapılan ihracat ve transit ticaretten elde edilen gelirler, serbest bölgeye satılan malın buradan üçüncü bir ülkeye satıldığının tevsiki kaydıyla, döviz geliri olarak kabul edilir.

6) Yurt dışında yerleşiklerden elde edilen Türk lirası cinsi ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler, döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkin gelirler ile Bakanlıkça uygun görülen diğer ticari faaliyetlerden elde edilen gelirler döviz gelirlerine dâhil edilir.

Döviz Gelirlerinin Beyanı:

1) Son üç mali yılın döviz gelirleri; Son üç yıla ait konsolide olmayan finansal tablolar esas alınarak SMMM veya YMM tarafından hazırlanan ve onaylanan bir raporla birlikte Döviz Gelirleri Beyan Formunun bankalara ve finansal kuruluşlara ibrazı ile belgelenir.
2) Döviz geliri beyanları, aynı grup veya holding bünyesinde bulunan firmalar da dâhil olmak üzere, firma bazında (Her firma için ayrı olarak) yapılır. …

Soru 66: Gümrüğün gözetiminde olan ve tasfiyelik hale gelen eşyayı tasfiye mevzuatına göre mal sahibi firmanın satın alıp alamayacağı?

Sayfa 85 / 165

Cevap 66: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 177.maddesinde Tasfiye Edilecek/ Tasfiye Edilebilecek eşyalar ayrıntılı şekilde ve maddeler halinde sayılmış olup; Firmamız adına İskenderun Gümrük Müdürlüğü’nce tescil edilen 24.05.2022 tarih ve …………. sayılı ithalat beyannamesi kapsamı] eşyalar,

– Gümrük Kanunu’nun 177.maddesinin 1.fıkrasının (m) bendi ile 177.maddenin 2.fıkrasından hareketle Gümrük Kanunu’nun 178.maddesine göre tasfiyelik hale gelmiştir.

– Gümrük Kanunu’nun 179.maddesine göre; 178.maddenin (a) bendine göre ihaleye çıkarılacak, (c) bendine göre perakende satılacak eşyanın, ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış kararının alındığı tarihe kadar, gümrük idaresine başvurularak bir gümrük rejimine tabi tutulması veya gümrük bölgesi dışına yeniden ihracı istenebilir. …

Ancak, yukarıdaki taleplerin kabulü, söz konusu eşyaya ait varsa cezalar ile ambarlama ve elleçleme giderleri ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin % 1’i, bu uygulamadan ikinci kez yararlanmak istenmesi hâlinde ise CIF değerinin % 3’ü oranında bir tutarın ödenmesine bağlıdır. Başvurunun, eşyanın ihale ilanı yayımlandıktan veya perakende satış kararı alındıktan sonra ve satışının gerçekleşmesinden önce yapılması hâlinde bu taleplerin kabulü söz konusu eşyaya ait varsa cezalar ile ambarlama ve elleçleme giderleri ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin % 10’u oranında bir tutarın ödenmesine bağlıdır. Bunun dışındaki başvurular kabul edilmez.

Söz Konusu Eşyamız Hakkında Yapabileceklerimiz

1- Tasfiyelik Eşyada Satın Alma Hakkı: Gümrük Kanunu’nun 178.maddesinin (a) bendine göre ihaleye çıkarılacak söz konusu (İskenderun Gümrük Müdürlüğü’nce tescil edilen 24.05.2022 tarih ve …………. sayılı ithalat beyannamesi kapsamı) eşyayı, ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış kararının alındığı tarihe kadar, ilgili gümrük idaresine “İskenderun Gümrük Müdürlüğü’ne” başvurularak bir gümrük rejimine tabi tutulmasını (Türkiye’ye ithal edilmesini/ Serbest dolaşıma sokma) veya gümrük bölgesi dışına yeniden ihracını isteyebiliriz.

Ancak, yukarıdaki talebimizin kabulü, söz konusu eşyaya ait varsa cezalar ile ambarlama ve elleçleme giderleri ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin % 1’inin ödenmesine bağlıdır.

Başvurunun, eşyanın ihale ilanı yayımlandıktan veya perakende satış kararı alındıktan sonra ve satışının gerçekleşmesinden önce yapılması hâlinde, bu taleplerin kabulü söz konusu eşyaya ait varsa cezalar ile ambarlama ve elleçleme giderleri ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin % 10’u oranında bir tutarın ödenmesine bağlıdır. Bunun dışındaki başvurular kabul edilmez.

Sayfa 86 / 165

Soru 67: Gümrüğe Sunulmuş Ve Henüz Rejim Beyanında Bulunulmamış Eşyanın Geri Gönderilmesi Mümkünmüdür?

Cevap 67: Gümrüğe sunulmuş ve henüz bir rejim beyanında bulunulmamış eşyanın, herhangi bir nedenle Gümrük Yönetmeliğinin 71.maddesi uyarınca deniz yolu ile gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren kırkbeş (45) gün, diğer bir yolla gelen eşya için yine özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi (20) gün veya verilen ek sürelerin bitiminden önce, ithalatçı firma veya eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren kişi veya yerine göre eşyanın gelişinden sonra taşımasını üstlenen kişi/veya firma tarafından geri gönderilmek istenilmesi halinde, özet beyana uygun olduğunun anlaşılması koşuluyla, eşyanın mülkiyetinin devrini kanıtlayan belge ibraz eden ithalatçı, ihracatçı ya da taşıyıcı adına gümrük müdürlüğünce tescil edilecek transit beyannamesi veya TIR karnesi kapsamında gerekli işlemler tamamlanmak sureti ile eşya geri gönderilir.

Soru 68: Antrepo Beyannamesi Tescil Edilmiş Eşyanın Mahrece İadesi Nasıl Yapılır?

Cevap 68: Antrepo Beyannamesi Tescil Edilmiş Eşyanın Geri Gönderilmesi: Antrepo rejimi hükümlerine göre beyannamesi tescil edilmiş ve antrepoya alınmış eşyanın herhangi bir nedenle, beyan sahibi tarafından geri gönderilmek istenilmesi halinde, eşyanın muayenesi yapılarak beyana uygun olduğunun anlaşılması koşuluyla gümrük müdürlüğünce tescil edilecek Transit Beyannamesi veya TIR Karnesi kapsamında gerekli işlemler tamamlanmak suretiyle Gümrük Kanununun 70.maddesinin 2.bendi uyarınca 30 günlük süre içerisinde geri gönderilir.

Diğer taraftan, antrepo rejimi hükümlerine göre beyannamesi tescil edilmiş ancak taşıttan tahliyesine henüz başlanmamış veya tahliyesine başlanmış olmakla birlikte antrepoya alınması tamamlanmamış eşyanın herhangi bir nedenle geri gönderilmek istenilmesi durumunda birinci fıkra hükümleri uygulanır. Bu durumdaki eşyanın taşıt üstünde muayenesinin yapılamadığı hallerde, eşyanın tahliye edilmeyen kısmı için ibraz edilen taşıma belgeleri üzerinden beyana uygun olduğu tespit edildikten sonra bu madde hükümleri uygulanır.

Soru 68/A: Gümrük Beyannamesi Tescil Edilmiş, Ancak Serbest Dolaşıma Girmemiş Eşyanın Mahrece İadesi Nasıl Olur?

Sayfa 87 / 165

Cevap 68/A: Gümrük Müdürlüğünce giriş beyannamesi tescil edilmiş eşyanın Gümrük Yönetmeliğinin 71.maddesi uyarınca deniz yolu ile gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren kırkbeş (45) gün, diğer bir yolla gelen eşya için yine özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi (20) gün içinde veya verilen ek sürelerin bitiminden önce, beyan sahibinin talebi üzerine ve eşyanın yanlışlıkla beyanname konusu gümrük rejimine tabi tutulmasına veya beyan edildiği rejime tabi tutulmasının özel nedenlerle artık mümkün olmadığına ilişkin kanıtlayıcı belgeleri ibraz etmesi halinde, giriş beyannamesi iptal edilerek transit beyannamesi düzenlenir. Eşyanın beyana uygun olduğunun anlaşılması koşuluyla, eşya beyannamenin tescil edildiği gümrük idaresinden geri gönderilir.

Soru 69: Serbest Dolaşıma Girmiş Eşya İle Serbest Dolaşıma Giriş İşlemleri Yapılmasına Karşın Geçici Depolama Yerinden Veya Antrepodan Çekilmemiş Eşyanın Mahrece İadesi Nasıl Olur?

Cevap 69: Serbest dolaşıma girmiş eşyanın kusurlu veya sözleşme hükümlerine aykırı çıkması nedeniyle, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 213.maddesi hükümleri dikkate alınarak, vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması ile eşyanın geri gönderilmesinin talep edilmiş olması halinde, söz konusu eşya mahrecine iade edilmek üzere gümrük idaresinin gözetimine alınır. Gümrük gözetimine alınan ve kullanılmamış olduğu (bir defa kullanılması ile tüketilen eşya hariç olmak üzere) gümrük idaresince tespit edilebilen eşya, ibraz edilen diğer bilgi ve belgelerle birlikte, idarece oluşturulacak heyet marifetiyle tam tespitinin yapılmasını müteakip, serbest dolaşıma girişine ilişkin gümrük beyannamesi ile çıkışına ilişkin gümrük beyannamesi ilişkilendirilerek gümrük çıkış beyannamesinin 44 numaralı sütununa “………… gün ve ….. sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ithali gerçekleştirilen eşyanın geri gönderilmesi” şerhi verilerek mahrecine iade edilir.

– Kullanılmamış olduğu (bir defa kullanılması ile tüketilen eşya hariç olmak üzere) gümrük idaresince tespit edilemeyen eşya, Ticaret ve Sanayi Odası veya Sanayi Odasının ekspertiz incelemesine tabi tutulur. Düzenlenecek ekspertiz raporu ile mahrece iadeye konu eşyanın kullanılmamış olduğunun tevsik edilmesini müteakip, serbest dolaşıma girişine ilişkin gümrük beyannamesi ile çıkışına ilişkin gümrük beyannamesi ilişkilendirilerek çıkış beyannamesinin 44 numaralı sütununa “……….. gün ve ….. sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ithali gerçekleştirilen eşyanın geri gönderilmesi” şerhi verilerek mahrecine iade edilir.
Ancak, vergilerin geri verilmesi veya kaldırılması talebinde bulunulmaksızın geri gönderilmek istenilmesi halinde, söz konusu rapor aranılmaksızın ve giriş gümrük müdürlüğünden teyit nüshası istenilmeksizin eşyanın geri gönderilmesi sağlanarak, giriş gümrük müdürlüğüne bilgi verilir.

Bilgisayar sistemi tarafından “sarı hatta” sevk edilen ve belge kontrolü yapılarak serbest dolaşıma giren eşyanın sonradan giriş beyannamesinde kayıtlı eşya olmadığının anlaşılması nedeniyle geri gönderilmek

Sayfa 88 / 165

istenilmesi halinde, beyan sahibinin talebine istinaden eşyanın yanlış gönderildiğini tevsik eden belgelerin ibrazıyla gerekli gümrük işlemleri yapılır/ söz konusu eşyalar mahrece iade edilir.

Soru 70: Genel ve katma bütçeye dahil kamu kuruluşları, belediyeler, sermayesinin tamamı devlete ait olan kamu iktisadi teşebbüslerine ait eşyaların mahrece iadesi nasıl yapılır?

Cevap 70: Genel Hükümler: a) Genel ve katma bütçeye dahil kamu kuruluşları, belediyeler, sermayesinin tamamı devlete ait olan kamu iktisadi teşebbüsleri ile sivil havacılık sektöründe üretim ve montaj gibi teknik alanda faaliyet gösteren kuruluşlara ait eşyanın geri gönderilmesi işlemlerinde, Ticaret ve Sanayi Odası veya Sanayi Odasından alınacak belge yerine, kendi kurumlarının konuyla ilgili teknik personelince düzenlenmiş kalite kontrol raporu aranır.
b) Yatırım Teşvik Mevzuatı, Dahilde İşleme Rejim Karar ve Tebliğleri kapsamında ithal edilen eşyanın geri gönderilmesi işlemleri söz konusu mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilmekle birlikte, bu Tebliğde belirtilen belgelerin de ibrazı gerekir.
c) Bu Tebliğ hükümleri serbest dolaşıma sokulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyaya uygulanır.
d) Bu Tebliğ hükümlerine istinaden geri gönderilecek eşya, yükümlünün talebi halinde geldiği yer dışında üçüncü bir ülkeye veya herhangi bir serbest bölgeye gönderilebilir.

Soru 70/A: Hindistan’da yerleşik bir firmadan eşya alınmasına karşılık, söz konudu eşyaların Rusya menşeli olması ve Rusyadan Türkiye’ye gönderilmesi, eşyaların gerçek fiyatının Hindistan firmasının düzenlediği faturada belirtilmesine karşın, gönderici Rus Firmasının daha yüksek tutarlı fatura düzenlemesi ve Rusya Federasyonu Gümrük Çıkış Beyannamesinde eşya kıymetinin yüksek olması, ayrıca taşıma belgeleri üzerinde de yüksek kıymetli Rus firmasının tanzim ettiği yüksek kıymetli eşya faturasının sayı ve tarihinin yer alması sonucu; ithalat sırasında ilgili Gümrük idaresine hangi faturanın beyan edilmesi doğru olur?

Cevap 70/A: Söz konusu eşyaların Serbest dolaşıma sokulmaları sırasında düşük kıymetli faturaların ibraz edilerek, düşük kıymetten beyan edilip ithalatın yapılmasına teşebbüs edilmesi durumunda; İlgili Gümrük İdaresi, Eşyalar için 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesi kapsamında 3 kat Para Cezası uygulayacak, Ayrıca, söz konusu eşyalar, İlgili Firma Yetkilileri ve Ortakları ile ilgili Gümrük Müşaviri hakkında 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun “Kaçakçılık” hükümleri ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Belgede Sahtecilik Hükümleri – TCK 204 veya 207.maddesi” kapsamında iki ayrı dava açılabilecektir.

Sayfa 89 / 165

Doğrusu/ Yapılması Gereken: Her ne kadar söz konusu eşyalara, anlaşma şartlarına uygun olarak ödenen/ yurt dışına transfer edilen (eşyaların gerçek kıymetini gösteren fatura/ faturalar) düşük olsa da, eşyalarla ilgili olarak ikinci kez düzenlenen ve gerçeğinden daha yüksek kıymetleri içeren yüksek kıymetli eşya faturası veya faturalarının olması dolayısıyla, söz konusu eşyaların Türkiye’ye ithali sırasında, ilgili Gümrük İdaresine yüksek kıymetli faturalar dikkate alınarak ithalat beyanında bulunulması, İthalatın yüksek kıymetli faturalara göre yapılması, İlgili Gümrük İdaresine yüksek kıymetli faturaların ibraz edilmesi gerekir.

Sonuç Olarak (Yapılması Gerekenler):

1) Söz konusu eşyaların ithali sırasında; Yüksek kıymetli Rusya İhracat Çıkış Beyannameleri, Yüksek Kıymetli Faturalar, Yüksek Kıymetli Taşıma Belgeleri ve ekleri (CMR, Yük Senedi, Tır Karnesi, Transit Beyannamesi, Özet Beyan, vb.), dikkate alınarak/ Yüksek Kıymetli Faturalar baz alınarak “Yüksek Kıymetten Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamelerinin/ İthalat Beyannamelerinin İtirazi Kayıtla beyan edilerek, İthalatların Yüksek kıymet üzerinden İtirazi Kayıtla yapılması/gerçekleştirilmesi”.

Aksi halde, Gümrük İdaresi, ithalat sırasında veya sonrasında olayın farkına vararak Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre 3 kat Para Cezası uygular.

Ayrıca, Firma Ortak ve Yöneticileri ile ithalat beyannamelerini imzalayan Gümrük Müşaviri ve Müşavirlik Firması hakkında 5607 Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Belgede Sahtecilik Hükümleri – TCK 204 veya 207.maddesi” kapsamında iki ayrı dava açar ve Gümrük Müşavirine Disiplin Cezası verir.

Ayrıca, söz konusu eşyalara el koyarak Tasfiye eder.

2) Söz konusu eşyalarla ilgili olarak (Satıcı Hindistan Firması ile Gönderici Rus Firmasıyla) yapılan satış/ alış sözleşmeleri asılları ve tercümelerinin, eşyaların gerçek fiyatını gösteren faturalar ile transfer dekontları veya banka transfer yazıları, vb. belgelerin temin edilerek hazırlanması, İthalatçı Firma bünyesinde hazır bulundurulması,

3) Bahse konu eşyalarla ilgili olarak; Satıcı Hindistan Firmasından ve Gönderici Rus Firmasından ayrı ayrı (her ikisinden de) “Eşyaların gerçek satış/alış fiyatını ve gerçekte ödenen tutarı belirten, yanlışlıkla/sehven yüksek kıymetli fatura kesildiğini gösteren ve izah eden yazılar alınması, alınacak yazıların ilgili ülkelerdeki (Hindistan ve Rusya’daki) Türk Konsoloslukları veya Türk Büyükelçiliklerince tasdik ettirilerek ilgili yazı ve belgelerin sağlanması, sonrasında Türk Konsoloslukları veya Türk Büyükelçiliklerince tasdik ettirilerek alınan bu yazıların Yeminli Tercümanlık bürosuna Türkçe Tercümelerinin yaptırılması,

Sayfa 90 / 165

4) İthalattan (Söz konusu eşyalar, vergileri yatırılıp Gümrükten çekildikten/ teslim alındıktan) sonra; İkinci ve üçüncü maddelerde belirtilen belgeler başta olmak üzere, konuya ilişkin ilgili bilgi ve belgelerle birlikte İthalatın yapıldığı Gümrük İdaresine müracaat edilerek, itirazi kayıtla fazla ödenen (Yüksek kıymetli Faturalar ile Düşük kıymetli faturalar arasındaki farka isabet eden) vergilerin 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 210 ve 211.maddelerine göre geri verilmesinin (İadesinin) istenilmesi,

– Bu işlemler sırasında, Gümrük Kanunu’nun 242.maddesinde belirtilen süreler ile itiraz merci ve yollarının takip edilmesi. İlgili Gümrük Müdürlüğü ve/veya İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’nden ret kararı alınması durumuzda ise 30 gün içerisinde İlgili Vergi Mahkemesine Dava Açılması gerekir.

Soru 71: İthalatta Credit Note Nedir?

Cevap 71: “Credit note”: İthal eşyası ile ilgili olarak; fiyat farklılığı veya eşyanın öngörülen evsafta olmaması gibi gerekçelerle yapılan fiyat indirimleri nedeniyle, alıcının satıcıdan alacaklı olduğunu ve alacak tutarını göstermek üzere düzenlenen bir belgedir.

1- Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın B 07.1.GİB.0.02.68/6802-7 sayılı 11.06.2008 tarihli Özelgesinde; Bir credit note belgesinin sonraki sevkiyatlarda ödeme kanıtlayıcı belge olarak kullanılamayacağı ve yurtdışına transfer edilmeyen paralara isabet eden kısımdan KKDF kesintisi yapılması gerektiği belirtilmiştir.

2- Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 02.07.2015 tarihli 9021634 sayılı yazısına göre ise; 1. Gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten önce “credit note” ile yapılan indirimler, ithal eşyasının gümrük kıymetinin belirlenmesinde dikkate alınacaktır.
2. Gerekli koşulların sağlanması halinde, “credit note” uygulamasının Gümrük Yönetmeliğinin 53/1-c maddesi çerçevesinde istisnai kıymetle beyana konu edilmesi mümkündür.

Gümrük Yönetmeliği’nin 53/3. maddesine göre; Fiyatın ithalattan sonra gözden geçirildiği durumlarda, ithalat anında vergi tahakkuku mevcut belgelerde belirtilen kıymet esas alınarak yapılır. Credit note gelmesi nedeniyle tamamlayıcı beyandaki fiyatın, ithal anında beyan edilenden daha düşük olması halinde; farka isabet eden kıymetin iade alındığının tevsiki ve satış sözleşmesine göre kıymetin yeniden belirlenmesini gerektiren işleme ait tahlil raporu gibi bir belgenin onaylı örneğinin sunulması koşullarıyla ve gümrük

Sayfa 91 / 165

idaresince yapılacak inceleme sonucunda söz konusu hususların tespiti üzerine fazladan ödenen vergiler iade edilir.
3. İstisnai kıymetle beyan hükümlerine göre işlem yapılmaması durumunda, ithalat işlemlerinin tamamlanmasından sonra sunulan “credit note” belgeleri, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespitinde dikkate alınmaz ve fazladan ödenen vergiler iade edilmez.
4. “Credit note” belgesinde; satıcı ve alıcı, tarih/sayı; ilgili sözleşmenin ve faturanın tarih/sayıları, eşyaya ilişkin bilgiler ve indirimin hangi gerekçelerle yapıldığının belirtilmesi gerekir.

3- Konuya İlişkin Müfettiş Görüşleri; Gümrük idarelerinde tescil edilmek istenen, ödeme şekli peşin olarak beyan edilen serbest dolaşıma giriş beyannamelerinde, yurt dışına ödeme yapıldığına dair banka yazısı/ belgesi ibraz edilememesi ya da kısmi belge ibrazıyla geri kalan kısmın yurt dışındaki firmalardan alınacak “Credit Note” ile tamamlanmak istenmesi durumunda; yurt dışına transfer edilmeyen kısım için Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu alınmadan ve bu tutar KDV matrahına dahil edilmeden işlem yapılmaması yönündedir.

Değerlendirme ve Sonuç

Gümrük idarelerinde tescil edilen ve ödeme şekli peşin olarak beyan edilen serbest dolaşıma giriş beyannamelerinde; Yurt dışına ödeme/döviz transferi yapıldığına dair banka transfer (döviz transfer) yazısının veya banka dekontunun ibraz edilmesi gerekir. Kısmi belge ibrazıyla geri kalan kısmın yurt dışındaki firmalardan alınacak “Credit Note” ile tamamlanmak istenmesi durumunda ise: Söz konusu credit note tutarının daha önce (Vergi mükellefiyetinin başlangıcından önce/ ilgili serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescilinden önce) yurt dışına transferinin yapıldığının banka transfer (döviz transfer) yazısı veya banka dekontu ile ispat edilmesi gerekir.
Aksi takdirde; Belgelendirilemeyen kısım/ (Credit note tutarı) için KKDF tahsil edilmesi,
Ayrıca; Söz konusu KKDF tutarının KDV matrahına ve varsa ÖTV matrahına katılması gerekir.

Soru 72: Transit Ticaret Nedir? Nasıl Yapılır?

Sayfa 92 / 165

Cevap 72: Transit Ticaret: Yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoya satılmasını ifade eder.

– Transit Ticaret; Alış ve satış bedelleri arasında lehte fark esas olmak üzere, malların transit olarak veya doğrudan doğruya bir ülkeden başka bir ülkeye satılmasını ifade eder.

– Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Ticaret Bakanlığı’nın madde politikası itibariyle transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği mallar transit ticarete konu edilemez. İthalat ve ihracat yapılması yasaklanmış ülkelerle transit ticaret yapılamaz.

-Transit ticarete konu dövizler Türkiye’ye getirilmek zorunda değildir. İhracatçılar tarafından serbestçe tasarruf edilebilir/ kullanılabilir.

– Transit ticarette; mal alış ve mal satış (İhracat) hesaplarının ve ilgili faturaların düzenli olarak Muhasebe kayıtlarının tutulması, satış (ihracat) faturaları ve ihracat bedellerinin düzenli şekilde izah ve açıklamalarının yapılarak ilgili muhasebe kayıtlarının düzenli ve sarih olarak tutulması, eşyaların Türkiye’ye/ iç piyasaya sokulmadığı, iç piyasada satılmadığı, Transit Ticarete konu olan eşyaların tamamının yurt dışına satışının/transit ticaretinin yapıldığı ve parasının da Firmanın ilgili hesaplarına işlendiğinin açık ve sarih olarak ispatlanması gerekir.

Soru 73: Tedarikçi Beyanı Nedir? Ne işe Yarar?

Cevap 73: 1) Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımda bulunan ve Pan-Avrupa Menşe Kümülasyon Sistemi, Pan-Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi veya Batı Balkan Menşe Kümülasyon Sistemine taraf ülkelerden biri menşeli eşyanın tercihli menşe statüsü tedarikçi beyanı ile kanıtlanır.
2) Türkiye’den Topluluğa ve Topluluk’tan Türkiye’ye sevkedilen Pan-Avrupa Menşe Kümülasyon Sistemi, Pan-Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi veya Batı Balkan Menşe Kümülasyon Sistemine taraf ülkelerden biri menşeli eşyanın, aynı halde veya işlendikten sonra yine Pan Avrupa Menşe Kümülasyon Sistemi, Pan-Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi veya Batı Balkan Menşe Kümülasyon Sistemine taraf ülkelerden birine ihraç edilmesi sırasında tercihli rejimden yararlanmak üzere menşe ispat belgesi düzenlenmesi talebinde bulunulduğunda menşei kanıtlayıcı belge olarak tedarikçi beyanı kullanılır.

Sayfa 93 / 165

3) Tedarikçi beyanı, ilgili ülkelerle ticarette geçerli menşe kuralları uyarınca söz konusu eşyanın menşe kurallarını sağladığı ve beyan sahibinin bu beyanı destekleyici her türlü kanıtı ibraz etmeye hazır olduğunu gösterir.

1) Tedarikçi beyanı, alıcının talebine istinaden, Gümrük Birliği kapsamında serbest dolaşımda bulunan söz konusu eşyanın;
a) Türkiye’den Topluluğa veya Topluluk’tan Türkiye’ye ihracatı esnasında veya,
b) Türkiye’den Topluluğa veya Topluluk’tan Türkiye’ye ihracatın yapılmasının ardından söz konusu eşyanın aynı halde ve işlenmesinin ardından Pan-Avrupa Menşe Kümülasyon Sistemi, Pan-Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi veya Batı Balkan Menşe Kümülasyon Sistemine taraf bir ülkeye yeniden ihraç edilmesi amacıyla menşe ispat belgesi düzenlenmesi talebine istinaden,
Tedarikçi tarafından düzenlenir ve Türkiye veya Topluluk’taki alıcısına verilir.
2) Söz konusu eşyanın tedarikçisi, eşyanın üreticisi olabileceği gibi alıcısı da olabilir.
3) Serbest dolaşımda bulunan eşyanın Pan-Avrupa Menşe Kümülasyon Sistemi, Pan-Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemi veya Batı Balkan Menşe Kümülasyon Sistemine taraf bir ülke veya ülkelerden ithal edilmiş olması halinde ise ithalata ilişkin EUR.1 veya EUR-MED Dolaşım Belgesi ya da fatura beyanı veya EUR-MED fatura beyanına ve diğer tevsik edici belge ve bilgilere dayanılarak söz konusu eşyanın ithalatçı-tedarikçisi tarafından tedarikçi beyanı düzenlenebilir.

Uzun Dönem Tedarikçi Beyanı: 1) Bir tedarikçinin belirli bir alıcıya tercihli menşe statüsü uzun dönemde aynı kalması beklenen bir eşyayı düzenli olarak tedarik etmesi halinde, bu dönem boyunca gerçekleştireceği tüm sevkiyatlarını kapsayan bir tedarikçi beyanı (Bundan sonra Uzun Dönem Tedarikçi Beyanı olarak adlandırılacaktır) verebilir. Uzun dönem tedarikçi beyanı düzenlendiği tarihten itibaren en çok bir yıl için geçerlidir.
2) Uzun dönem tedarikçi beyanı geçmişe yönelik sevkiyatları kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Bu tür durumlarda beyanın geçerliliği, beyanın düzenlendiği tarihten itibaren geçmişe yönelik olarak bir yılı geçemez. …

Tedarikçi Beyanının Şekli: 1) Tedarikçi beyanı, 71 inci maddede belirtilen hükümler hariç olmak üzere her bir sevkiyat için ayrı ayrı düzenlenir. Beyan, tedarikçi tarafından ilgili sevkiyata ilişkin ticari fatura veya teslimat notu veya herhangi bir ticari belge üzerinde yapılır.
2) Tedarikçi beyanı bu Karar’ın VI nolu ekinde, uzun dönem tedarikçi beyanı ise Ek-VII’de gösterildiği şekilde el yazısı ile veya daktilo ile tedarikçi tarafından hazırlanarak imzalanır. Ancak, faturanın veya tedarikçi beyanının bilgisayarla hazırlanmış olması halinde beyanın el yazısı ile imzalanması gerekmez.

Sonuç: Uzun Dönem Tedarikçi Beyanı’nın şekli ve dolduruluşu 2006/10895 Sayılı Karar ekinde (EK- VII)’de gösterilmiştir.

Sayfa 94 / 165

Soru 74: Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesiyle İhracat Nedir? Nasıl Yapılır?

Cevap 74: Basitleştirilmiş Gümrük Beyanı (İhracat):

1) 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan 4458 sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Karar’ın 126.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde yer alan posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gönderilen, miktarı brüt 300 kilogramı ve değeri 15.000 Avro’yu geçmeyen eşyanın beyanı basitleştirilmiş gümrük beyannamesi ile yapılabilir/ yapılır.

2) Bir basitleştirilmiş gümrük beyannamesine eklenebilecek taşıma senedi sayısı ihracat işlemleri için maksimum 2.500 (iki bin beş yüz) adet ile sınırlıdır.

3) İhracatta basitleştirilmiş gümrük beyannamesinde gümrük tarife istatistik pozisyonunun (GTİP) beyanına ilişkin olarak;
a) Teşvik, sübvansiyon veya parasal iadeye ya da ayniyet tespitine konu olan ihracat eşyası için eşya kodu alanında 12’li GTİP girilmesi halinde tescil işlemine izin verilir. Mükelleflerince vergi dairelerine yapılacak KDV iadesi taleplerinin yerine getirilebilmesi için ilgili kalemde eşya kodu alanına 12’li GTİP girilmiş olması zorunludur.
b) Teşvik, sübvansiyon veya parasal iadeye ya da ayniyet tespitine konu olmayan ihracat eşyası için “TSPA_HAR” muafiyet kodu ile beyan yapılır ve bu durumda eşya kodu alanına asgari 4’lü tarife pozisyonu girilmesi gerekmektedir. “TSPA_HAR” muafiyet kodlu basitleştirilmiş gümrük beyannameleri KDV iade taleplerinde kullanılamazlar.
c) Numunelik eşya ve model ihracatında, basitleştirilmiş gümrük beyannamesinde “NUM” muafiyet kodu kullanılır. Bu durumda ilgili eşya kodu alanına asgari 4’lü tarife pozisyonu girilmesi gerekmektedir.

Değerlendirme ve Sonuç:

2-a) Teşvik, sübvansiyon veya parasal iadeye ya da ayniyet tespitine konu olmayan ihracat eşyası için “TSPA_HAR” muafiyet kodu ile beyan yapılır ve bu durumda eşya kodu alanına asgari/en az 4’lü tarife pozisyonu girilmesi gerekmektedir. “TSPA_HAR” muafiyet kodlu basitleştirilmiş gümrük beyannameleri KDV iade taleplerinde kullanılamazlar.
b) Numunelik eşya ve model ihracatında, basitleştirilmiş gümrük beyannamesinde “NUM” muafiyet kodu kullanılır. Bu durumda ilgili eşya kodu alanına asgari/ en az 4’lü tarife pozisyonu girilmesi gerekir.

3) 2.maddede yer alan [ a) Teşvik, sübvansiyon veya parasal iadeye ya da ayniyet tespitine konu olmayan ihracat eşyası ile b) Numunelik eşya ve model ihracatına ilişkin] ihracat beyannameleri;
İ) KDV İadesinden (KDV İadesi, mahsubu veya terkininden) faydalanamaz, KDV İadesinde kullanılamaz.
İİ) Bu ihracat beyannameleri Dahilde İşleme Rejimi kapsamında (DİR) Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) ve/veya Dahilde İşleme İzni (Dİİ) kapatmalarında kullanılamaz.

Sayfa 95 / 165

Soru 75: Serbest Bölgelerde üretilen ürünlerin Türk Menşeli olduğu belirtilmeden eşyanın üzerine “yurt dışı alıcının markası – adresi unvanı yazılan etiketler yapıştırılarak” ilgili firmalara serbest bölgeden direk transitinin yapılıp yapılamayacağı hakkında.

Cevap 75: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 56.maddenin 1.fıkrasında: Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’ye ithaline izin verilmeyeceği,
Ancak, bu eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Ticaret Bakanlığı’nca izin verilebileceği,

56.maddenin 2.fıkrasında ise; Türk menşeli eşyada kullanılmak üzere ve bunların başka ülke menşeli olduğunu gösterecek veya böyle bir izlenim uyandıracak nitelikte, üzerleri yabancı dille yazılı veya basılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye’de yerleşik olmayan yabancı firmalara ait proforma faturalar hariç boş faturaların Türkiye’ye ithaline izin verilmeyeceği,
Ancak, Türkiye’de yerleşik firmalarla, lisans, royalti veya patent anlaşması imzalamış yabancı firmaların bu tür eşyasına izin verileceği,

Belirtilmiştir.

– “Serbest dolaşımda bulunan eşya” deyimi: 18 inci madde hükümlerine göre tümüyle Türkiye Gümrük Bölgesinde elde edilen ve bünyesinde Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan ithal edilen girdileri bulundurmayan veya şartlı muafiyet düzenlemelerine tabi tutulan eşyadan elde edilen ve tabi olduğu rejim hükümleri uyarınca özel ekonomik değer taşımadığı tespit edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutularak ithal edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesinde, yukarıda belirtilen eşyadan ayrı ayrı veya birlikte elde edilen veya üretilen eşyayı,
6.fıkranın (b) bendine göre “Serbest dolaşımda bulunmayan eşya” deyimi: Serbest dolaşımda bulunan eşya dışında kalan eşya ile transit hükümleri saklı kalmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesini fiilen terk eden eşyayı,

İfade etmektedir.

– “ (1) Aşağıda yazılı eşya gümrük ve ticaret bölge müdürlüklerinin izni ile gümrük antrepolarına konulabilir: …
c) İhracatta kullanılacak olanlar hariç, yerli mamul ve mahsullerimizde kullanılmak üzere ve bunların yabancı menşeli olduğunu gösterecek veya bu izlenimi uyandıracak, üzerleri yabancı dille basılı veya yazılı

Sayfa 96 / 165

her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye’de düzenlenebilecek belgeleri yabancı ülkelerde düzenlenmiş gibi gösterebilecek yabancı firmalara ait üzerleri imzalı veya imzasız olsun proforma faturalar hariç boş faturalar, …”

– “Gümrük mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı hususu da dikkate alınarak, tamamen veya kısmen yerli girdi kullanmak suretiyle Türkiye’de üretilen ancak alıcısının talebi doğrultusunda üzerinde Türkiye’den başka bir ülkede üretildiğini belirten ifadelerin yer aldığı eşyanın ihracına izin verilmesi gerekmektedir.” Denilmektedir.

Değerlendirme Ve Sonuç

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün İhracatta, Gümrük Kanununun 56 ve 57’inci Maddelerinin Uygulamasına ilişkin 2009/19 sayılı, 04.05.2009 tarihli Genelgesinin 5.maddesine göre: “Gümrük mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı hususu da dikkate alınarak, tamamen veya kısmen yerli girdi kullanmak suretiyle Türkiye’de üretilen ancak alıcısının talebi doğrultusunda üzerinde Türkiye’den başka bir ülkede üretildiğini belirten ifadelerin yer aldığı eşyanın ihracına izin verilmesi gerekir,

Soru 76: Tasfiye Kararı alınan/tasfiyelik eşyalar mal sahibi Firma tarafından, satın alınabilirmi?

Cevap 76: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 177.maddesinde Tasfiye Edilecek/ Tasfiye Edilebilecek eşyalar ayrıntılı şekilde ve maddeler halinde sayılmıştır.

Sayfa 97 / 165

Tasfiyelik Eşyada Satın Alma Hakkı: Gümrük Kanunu’nun 178.maddesinin (a) bendine göre ihaleye çıkarılacak söz konusu eşyayı, ihale ilanının yayımlandığı veya perakende satış kararının alındığı tarihe kadar, ilgili gümrük idaresine başvurularak bir gümrük rejimine tabi tutulması (Türkiye’ye ithal edilmesini/ Serbest dolaşıma sokma) veya gümrük bölgesi dışına yeniden ihracını istenebilir.

Ancak, bu talebin kabulü, söz konusu eşyaya ait varsa cezalar ile ambarlama ve elleçleme giderleri ve diğer giderler ile eşyanın döviz cinsinden CIF değerinin % 1’inin ödenmesine bağlıdır.

Soru 77: Bağlayıcı Tarife Bilgisi Nedir?

Cevap 77: Bağlayıcı tarife veya bağlayıcı menşe bilgisi, gümrük idarelerini, hak sahibine karşı sadece eşyanın tarife pozisyonu konusunda veya eşyanın menşeinin tespiti konusunda ve yalnızca bilginin verildiği tarihten sonra tamamlanacak gümrük işlemlerine konu olan eşya için geçerlidir.

Bağlayıcı menşe bilgisinin verilmesinde, Gümrük Kanunu’nun 17 ilâ 22’inci maddelerde yer alan eşyanın menşeinin belirlenmesine ilişkin hükümler esas alınır.

Bağlayıcı tarife bilgisi verildiği tarihten itibaren altı (6) yıl, bağlayıcı menşe bilgisi ise verildiği tarihten itibaren üç (3) yıl geçerlidir.

Sayfa 98 / 165

Soru 78: Bağlayıcı Tarife Bilgisi Nasıl Alınır? Hangi Belgeler gerekir?

Cevap 78: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu; Gümrük Yönetmeliğinin 1-No’lu Ek’inde yer alan başvuru formu örneğine uygun bir form ile yetkilendirilmiş Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerine yapılır. Hali hazırda Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) düzenleme yetkisi, gümrük laboratuarı bulunan İstanbul, Ege, Orta Anadolu, Orta Akdeniz, Doğu Marmara ve Uludağ Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerine verilmiştir.

Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) Başvuruları Hangi Bilgi ve Belgeleri İçermelidir?

1) Hak sahibinin (Firmanın) adı ve adresi,
2) Başvuran kişinin hak sahibi olmaması durumunda başvuranın adı ve adresi,
3) Eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli’ndeki yerinin belirlenmesini sağlayacak ayrıntılı tanımı,
4) Sınıflandırılacak eşyanın hak sahibince daha önce ithal veya ihraç edilmiş olması halinde buna ilişkin gümrük beyanname ve eklerinin fotokopisi,
5) Eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli’ndeki yerinin doğru şekilde saptanmasında gümrük idaresine yardımcı olacak eşyaya ait numuneler, fotoğraflar, planlar, krokiler ya da mevcut diğer belgeler (yabancı dilde basılmış olanlarının yeminli tercüme bürolarınca onaylı tercümeleri),
6) Eşyanın ithalatı ya da ihracatının fiilen tasarlandığını tevsik edici (evvelce bir gümrük beyanında kullanılmamış) belgeler (proforma fatura, eşyanın alımı veya satımı üzerine bağlayıcı sözleşme vb.),
7) Gizli tutulması istenilen hususlar varsa bunlara ilişkin bilgiler.

Sunulur.

Soru 79: Bağlayıcı Tarife Bilgisi ve Bağkayıcı Menşe Bilgisi Ne Zaman Geçerliliğini Yitirir?

Cevap 79-a): Bağlayıcı Tarife Bilgisi Aşağıdaki Durumlarda Geçerliliğini Kaybeder:

a) Türk Gümrük Tarife Cetvelinde değişiklik yapılması ve verilen bilginin söz konusu değişiklikle getirilen hükümlere uymaması,
b) Dünya Gümrük Örgütünün uymakla yükümlü bulunduğumuz nomanklatür, izahname, tarife pozisyonlarına ilişkin kararlarındaki bir değişikliğe uymaması,
c) Bağlayıcı tarife bilgisinin iptal edildiğinin veya değiştirildiğinin bilgi verilen kişiye tebliğ edilmesi.

Bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen hallerde bağlayıcı tarife bilgisinin geçerliliğini kaybetme tarihi, söz konusu değişikliklerin Resmi Gazetede yayımı tarihidir.

79-b) Bağlayıcı Menşe Bilgisi Aşağıdaki Durumlarda Geçerliliğini Kaybeder:

Sayfa 99 / 165

a) Menşe kurallarında bir mevzuat düzenlemesi veya bir uluslararası anlaşma gereğince değişiklik yapılması ve verilen bilginin söz konusu değişiklikle getirilen hükümlere uymaması,
b) Dünya Ticaret Örgütünün uymakla yükümlü bulunduğumuz Menşe Kuralları Anlaşmasına ve bu anlaşmaya ilişkin izahname ve kararlardaki bir değişikliğe uymaması,
c) Bağlayıcı menşe bilgisinin iptal edildiğinin veya değiştirildiğinin bilgi verilen kişiye tebliğ edilmesi.

Bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen hallerde bağlayıcı menşe bilgisinin geçerliliğini kaybetme tarihi, söz konusu değişikliklerin Resmi Gazetede yayımı tarihidir.

Geçerliliğini kaybeden bağlayıcı tarife veya menşe bilgisinin hak sahibi, söz konusu bağlayıcı bilgiye dayanarak ve bu bilginin geçerliliğini kaybetmesinden önce, ilgili eşyanın alımı veya satımı üstüne bağlayıcı sözleşmeler yaptığı takdirde, geçerliliğini kaybeden tarife veya menşe bilgisini, söz konusu yayımın ya da tebligatın yapıldığı tarihten itibaren altı aylık bir süre boyunca kullanabilir.

Soru 80: Eşyanın Gümrük Tarifesi İstatistik Pozisyonu (GTİP) Tespiti Neden Önemlidir?

Cevap 80: Eşyaların sınıflandırılması ve beyan kolaylığı,

Eşyaya uygulanacak ihracat veya ithalat vergi oranlarının netleştirilmesi,
Eşyaya uygulanacak Dış Ticaret Mevzuatı hükümlerinin tespiti ve uygulanması,
İlgili eşya için beyanname tescilinden önce gerekli izin, belge, müsaade, vb. izinlerin alınması ve gerekli şartların yerine getirilmesi/tamamlanması,
İlgili eşya kota veya gözetime, tahlile tabi ise beyannamenin tescilinden önce, ilgili bilgi ve belgeleri, raporları vb. temin etmek, almak,
Tüm Gümrüklerde aynı GTİP ile işlem yapmak.

Vakit ve nakitten (Zamandan kazanmak, Ardiye, Antrepo, depolama, tahlil vb. masraflarından ve –bazen bunlara tekabül eden Özel Tüketim Vergisi- ve Katma Değer Vergisinden) tasarruf etmek.
…

Soru 81: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) ile Bağlayıcı Menşe Bilgisi (BMB) Kaç Yıl Geçerlidir?

Sayfa 100 / 165

Cevap 81: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB)’den ve bağlayıcı menşe bilgisinden sadece hak sahibi/Firma yararlanabilir. Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB), gümrük idarelerini hak sahibine karşı sadece eşyanın tarife pozisyonu konusunda ve yalnızca bilginin verildiği tarihten sonra tamamlanacak gümrük işlemlerine konu olan eşya için bağlar. Bunun için bilgi alan kişinin gümrük işlemleri sırasında beyan edilen eşya ile verilen bilgide tanımlanan eşya arasında her bakımdan uygunluk bulunduğunu ispatlaması zorunludur.

– Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) veriliş tarihinden itibaren 6 yıl geçerlidir. Bağlayıcı Menşe Bilgisi (BMB) veriliş tarihinden itibaren 3 yıl geçerlidir.

Soru 82: Geçerliliğini Yitiren Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) Kullanılabilir mi?

Cevap 82: Yanlış veya eksik belge ve bilgiye dayanması dışındaki nedenlerle geçerliliğini yitiren Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) veya Bağlayıcı menşe bilgisini: hak sahibi, söz konusu bilgiye dayanarak ve bu bilginin geçerliliğini yitirmesinden önce ilgili eşyanın alımı veya satımı üstüne bağlayıcı sözleşmeler yaptığını kanıtladığı takdirde, geçerliliğini yitiren tarife bilgisini, veya benşe bilgisini geçerliliğin sona erdiği tarihten itibaren 6 aylık süre boyunca kullanabilir.
Gümrük işlemleri sırasında söz konusu ürünler için bir ithalat, ihracat ya da ön izin belgesinin gümrük idaresine ibraz edilmesi halinde, bu belgenin geçerlilik süresi esas alınır.

Soru 83: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) Ücretli Midir?

Cevap 83: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) ve Bağlayıcı menşe bilgisi (BMB) talep eden ve gerekli şartları taşıyan/sağlayan, yerine getiren herkese, her firmaya ücretsiz olarak verilir. Bununla birlikte; özellikle eşyanın kimyevi tahlili veya ekspertizi ya da talep edene geri gönderilmesi nedeniyle gümrük idarelerince yapılan masraflar talepte bulunan tarafından karşılanır.

Soru 84: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tarafından Verilen Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) Bilgilerine Nereden Ulaşılır?

Cevap 84: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) bilgilerine Bakanlığa ait {http://www.gumrukticaret.gov.tr adresi altında “IV-BAĞLAYICI TARİFE BİLGİSİ”} ikonlarının seçilmesi suretiyle ulaşılması mümkündür.

Sayfa 101 / 165

Buradan; eşyanın sınıflandırıldığı GTİP, eşyanın tanımı, Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB)’nin referans numarası ve eşyanın resmine ulaşılması mümkün bulunmaktadır.

Soru 85: İthalatta Gümrük Yükümlülüğü Nedir?

Cevap 85: 1- İthalatta Gümrük Yükümlülüğü;
a) İthalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi,
b) İthalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali,
İçin verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinde,
c) Basitleştirilmiş usulde yapılan beyanlarda basitleştirilmiş işlemlere ilişkin beyannamenin ya da gümrük idaresince kabul edilen ticari veya idari belgenin tescil edildiği ya da tescil hükmünde kayıt işleminin yapıldığı tarihte,
Başlar.
2-a) İthalat vergilerine tabi eşyanın, 4458 sayılı Kanuna aykırı şekilde Türkiye Gümrük Bölgesine girmesi ya da bir serbest bölgede bulunan ithalat vergilerine tabi eşyanın, bu Kanun’a aykırı olarak Gümrük Bölgesinin başka bir yerine gitmesi hallerinde, gümrük yükümlülüğü doğar.
b) Gümrük yükümlülüğü, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine bu Kanun’a aykırı olarak girişi tarihinde başlar.
3-a) Gümrük gözetimi altındaki ithalat vergilerine tabi eşyanın, kanuna aykırı olarak gümrük gözetimi dışına çıkarılması halinde gümrük yükümlülüğü doğar.
b) Gümrük yükümlülüğü, eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığı tarihte başlar.
4-1) 183.maddede belirtilen haller dışında;
a) İthalat vergilerine tabi eşyanın geçici depolanmasından veya tabi tutulmuş olduğu gümrük rejiminin uygulanmasından doğan yükümlülüklerden birinin yerine getirilmemesi,
b) Eşyanın söz konusu gümrük rejimine tabi tutulmasına veya nihai kullanımı nedeniyle indirimli yahut sıfır ithalat vergi oranı uygulanmasına ilişkin koşullardan birine uyulmaması hallerinde ve bu fiillerin geçici depolamanın veya ilgili gümrük rejiminin yanlış uygulanması sonucunu doğurduğunun tespit edilmesi,
Durumunda, ithalat nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğar.
4-2) Gümrük yükümlülüğü;
a) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen hükmün yerine getirilememesinin bir gümrük yükümlülüğü doğurması halinde, bu tarihte,
b) Eşyanın söz konusu gümrük rejimine tabi tutulmasına veya nihai kullanımı nedeniyle indirimli ya da sıfır ithalat vergi oranı uygulanmasına ilişkin bir koşula uyulmadığının sonradan tespiti halinde, ilgili rejime tabi tutulduğu tarihte,
Başlar.

Sayfa 102 / 165

Soru 86: İhracatta Gümrük Yükümlülüğü Nedir?

Cevap 86: 1- İhracatta Gümrük Yükümlülüğü:
a) İhracat vergilerine tabi eşyanın bir gümrük beyannamesi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilmesi halinde, gümrük yükümlülüğü doğar.
b) Gümrük yükümlülüğü, söz konusu gümrük beyannamesinin tescili tarihinde başlar.

2-a) İhracat vergilerine tabi eşyanın gümrük beyanında bulunulmaksızın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkartılması halinde, gümrük yükümlülüğü doğar.
b) Gümrük yükümlülüğü, söz konusu eşyanın fiilen Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıktığı tarihte başlar.

3- Gümrük yükümlülüğü (İhracat vergilerine tabi eşyada gümrük yükümlülüğü); Normal usulde yapılan beyanlarda gümrük beyannamesinin tescil tarihinde, basitleştirilmiş usulde yapılan beyanlarda basitleştirilmiş işlemlere ilişkin beyannamenin ya da faturanın tescil edildiği ya da tescil hükmünde olan kayıt işleminin yapıldığı tarihte başlar.

4-a) Eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihracat vergilerinden tam veya kısmi muafiyete tabi tutularak çıkmasına ilişkin hükümlere uyulmaması halinde, gümrük yükümlülüğü doğar.
b-1) İhracat vergilerinin tam veya kısmi muafiyete tabi tutularak, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına gönderilmesine izin verilen eşyanın gümrük yükümlülüğü, izin verilen yerden başka bir varış yerine ulaştığı tarihte başlar.
b-2) Gümrük idarelerinin (b-1) bendinde belirtilen tarihin tespit edememesi halinde, eşyanın söz konusu muafiyete hak kazanmasına ilişkin hükümlere uyulduğunu kanıtlayan bir belgenin ibrazı için rejim hak sahibine süre verilir. Söz konusu belgenin ibraz edilememesi halinde, verilen sürenin bittiği tarihte gümrük yükümlüğü başlar.

Soru 87: Gümrük Yükümlülüğü Nezaman Sona Erer?

Cevap 87: 1- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, gümrük yükümlülüğü;
a) Vergilerin ödenmesi,
b) Vergilerin kaldırılmasına karar verilmesi,
c) Gümrük beyannamesinin iptal edilmesi,
d) Eşyanın bir gümrük rejimi kapsamında tesliminden önce zapt ve müsadere edilmesi veya imha edilmesi, 164’ üncü madde uyarınca imha veya terk edilmesi, doğal özellikleri veya beklenmeyen haller yahut mücbir sebep nedeniyle telef veya kaybı,
e) 182’inci madde uyarınca gümrük yükümlülüğü doğan eşyanın kanuna aykırı girişi nedeniyle müsadere edilmesi,
Hallerinde sona erer.

Sayfa 103 / 165

2- 194.maddenin 1.fıkrası uyarınca doğan gümrük yükümlülüğü, bu işlemlerin iptal edilmesiyle ortadan kalkar.

Soru 88: Alıcı İle Satıcı Arasındaki İlişkinin Varlığı Hangi Şartlarda Kabul Edilir?

Cevap 88:
1- Gümrük kıymetinin belirlenmesinde alıcı ile satıcı arasındaki ilişkinin varlığı yalnızca aşağıdaki durumlarda kabul edilir. Bunlar;
a) Birbirlerinin memuru veya idarecileri olmaları,
b) Birbirlerinin yasal ortakları olmaları,
c) İşçi ve işveren ilişkisi içinde bulunmaları,
ç) Her iki firmanın oy hakkı veren hisse senedi veya sermaye paylarının en az % 5’i doğrudan veya dolaylı olarak aynı kişilere ait olması veya bu kişilerin kontrolü altında veya elinde bulunması,
d) Birinin diğerini dolaylı veya dolaysız olarak kontrol etmesi,
e) Her ikisinin de doğrudan veya dolaylı olarak bir üçüncü kişi tarafından kontrol edilmesi,
f) Her ikisinin birlikte, bir üçüncü kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak kontrol etmesi,
g) Aynı ailenin üyeleri olmaları.

2- Tek acente, tek distribütör veya tek bayii olarak birbiri ile iş ilişkisi içinde bulunan kişilerin yukarıdaki kıstaslara uymamaları durumunda, ilişki içinde olmadıkları kabul edilir.

Soru 89: Beyanname tescilinden sonra hat bildirimi otomatik yapılıyor. Düzeltmenin (sarı/kırmızı hatta) hükmü nedir?

Cevap 89: Beyanname tescilinden sonra hat kriteri bilgisayarca otomatik olarak yapılır. Daha sonra Muayene memurunun ikazı/müzekkeresi üzerine İdare Amirince düzeltme (Sarı hattan – Kırmızı hatta çevirme) yapılır. Hat çevirme; Herhangi bir şüphe, tespit ve/veya bir ihbar vb. üzerine yapılabilir.

– Başka bir eşyanın beyanı sonucunu doğurmaması kaydıyla, beyan sahibinin talebi üzerine beyannamede yer alan bir veya daha fazla bilginin düzeltilmesine, gümrük idarelerince izin verilir.

Ancak;
a) Beyan sahibine eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden,
b) Söz konusu bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,

Sayfa 104 / 165

c) 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 73 üncü madde hükümleri (Eşyanın Tesliminden Sonra Beyanın Kontrolü – Gümrük idareleri, kendi yetkileri doğrultusunda veya beyan sahibinin talebi üzerine, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, beyannamenin düzeltilmesini eşyanın tesliminden sonra da yapabilirler.) saklı kalmak üzere, eşyanın teslim edilmesinden,
sonra beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilmez.

– … (2) Eşyanın teslimine kadar;
a) Eşyanın muayenesi için bilgisayar sistemi tarafından beyanın kontrolü türünün kırmızı hat olarak belirlenmesinden,
b) Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden,
Önce, beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir ve herhangi bir cezai işlem uygulanmaz.

(3) Beyanın kontrolü türü kırmızı hat olarak belirlenen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden önce düzeltme talebinde bulunulması halinde talep Kanunun 234 üncü maddesinin üçüncü fıkrasından yararlanma talebi olarak […aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on (% 10) nispetinde uygulanır.] değerlendirilerek sistemde gerekli düzeltmeler yapılır. Beyan edilen eşyaya ilişkin bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden sonra düzeltme talebinde bulunulması halinde ise düzeltme talepleri kabul edilmeyerek Gümrük Yönetmeliği’nin 192 ve 193 üncü maddeler uygulanır.

(4) Cezai hükümler saklı kalmak kaydıyla, beyanname tescil tarihinden itibaren üç yıllık süre içinde yükümlünün talebi üzerine Kanunun 73 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca [73/2. Gümrük idareleri, kendi yetkileri doğrultusunda veya beyan sahibinin talebi üzerine, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, beyannamenin düzeltilmesini eşyanın tesliminden sonra da yapabilirler.] beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir. Ancak, dahilde işleme rejimi için bu sürenin üç yıldan daha uzun belirlenmesine Ticaret Bakanlığı yetkilidir.

– Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün (Güm.Gen.Müd.) 2016/8 sayılı Genelgesi: Dahilde İşleme Rejimi (DİR) Kapsamına İlişkin Beyannamelerde Düzeltme hakkındadır. DİR’le ilgili gümrük beyannamelerinde ayrıca bu genelge hükümlerine de bakılması gerekir.

– Güm.Gen.Müd.’nün 2020/23 sayılı Genelgesi: Statü Değişikliği (Rejim değişikliği/ Gümrük rejimleri arasındaki geçiş) İşlemlerini içermektedir. Bu Genelge hükümlerine de bakılması gerekir.

– (1) Gümrük Kanunu’nun 73.maddesinin 2.fıkrası çerçevesinde yapılacak düzeltmeye ilişkin açıklama bilgisayar sistemine kaydedilir. Ayrıca, Gümrük Veri Ambarı Sistemindeki beyanname verileri, yapılan düzeltme doğrultusunda güncellenir.

Sayfa 105 / 165

(2) Gerek 121.madde uyarınca yükümlü talebi üzerine, gerekse 193.madde uyarınca beyannamelerde yapılacak değişiklikler gümrük idare amirinin oluru ile gümrük müdürlüklerince yapılır. Bu hüküm, eşyanın tesliminden sonra yapılacak düzeltmeler için de geçerlidir.

– Rejimlere (Gümrük Rejimlerine örneğin: Antrepo Rejiminden, Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi, … vb.) geçişlerde uygulanacak hükümler Gümrük Yönetmeliğinde belirtilmiştir.

Soru 90: Eşyanın tesliminden sonra beyannamede redrese (düzeltme) yapılabilir mi?

Cevap 90: Yapılabilir.
1. Gümrük idareleri, eşyanın tesliminden sonra ve beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak amacıyla, eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri kontrol edebilirler. Bu kontroller beyan sahibine, söz konusu işlemler ile doğrudan ya da dolaylı olarak ticari yönden ilgili diğer kişilere veya belge ve verileri ticari amaçla elinde bulunduran diğer kişilere ait yerlerde yapılabilir. Mümkün olduğu takdirde eşya muayene de edilebilir.
2. Gümrük idareleri, kendi yetkileri doğrultusunda veya beyan sahibinin talebi üzerine, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, beyannamenin düzeltilmesini eşyanın tesliminden sonra da yapabilirler.
3. Beyannamenin incelenmesi veya eşyanın tesliminden sonraki kontrolü sonucunda, ilgili gümrük rejimine ilişkin hükümlerin yanlış veya eksik bilgilere dayanarak uygulandığının saptanması halinde, gümrük idareleri, bu Kanunda yer alan ceza hükümleri saklı kalmak üzere, beyanı yeni bulgulara göre düzeltmek için gerekli işlemleri yaparlar. …
4. Cezai hükümler saklı kalmak kaydıyla, beyanname tescil tarihinden itibaren üç yıllık süre içinde yükümlünün talebi üzerine Kanunun 73.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca [73/2. Gümrük idareleri, kendi yetkileri doğrultusunda veya beyan sahibinin talebi üzerine, yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, beyannamenin düzeltilmesini eşyanın tesliminden sonra da yapabilirler.] beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilir. Ancak, dahilde işleme rejimi için bu sürenin üç yıldan daha uzun belirlenmesine Ticaret Bakanlığı yetkilidir.

Soru 90/A: DİİB kapsamında ithal edilen eşya süresi içerisinde çıkışı yapılamayıp bir antrepoya alındığında DİİB kapanır mı?

Sayfa 106 / 165

Cevap 90/A: 1) İthalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşya antrepoya konulabilir.

2) Eşyanın antrepo rejimi altında kalış süresi sınırsızdır.

3) Gümrük antrepo rejimine tabi olarak depolanan eşyanın antrepodan kesin çıkışı, rejimi sona erdiren gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ile mümkün olup, böyle bir durumda eşya bu işlem veya kullanım hükümlerine tabi tutulur.

4) Gümrük Yönetmeliği’nin 346/2.maddesi gereği: Birinci fıkra hükmüne istisna olarak antrepoda bulunan eşyanın gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması yönünde beyanname tescil ettirilmesi halinde otuz gün içinde işlemlerinin bitirilmesi gerekir.

Bir başka deyişle; Gümrük Antrepo Rejimi’ne tabi olarak depolanan eşyanın antrepodan kesin çıkışının, rejimi sona erdiren gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ile mümkün olup, böyle bir durumda eşyanın bir işlem veya kullanım hükümlerine tabi tutulur. Bu meyanda antrepoda bulunan eşyanın gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması yönünde beyanname tescil ettirilmesi halinde otuz gün içinde işlemlerinin bitirilmesi gerekir.

5) Dahilde işleme rejimi kapsamında olan ve antrepolarda yer alan eşyanın transit beyannamesi veya TIR karnesi kapsamında yurt dışı edilmesinden önce, dahilde işleme rejimi kapsamında yer alan taahhütlerin (rejim kapsamı eşyanın takibi açısından ayniyet tespiti gibi rejim gereklilikleri de göz önünde bulundurularak) kapatılabilmesi açısından Bilge Sistemi üzerinden 3151 rejim kodu ile gerekli işlemin tamamlanması ve ilgili antrepo beyannamesinin tutanakla kapatılması gerekir.

6) Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ihracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının, işlem görmüş ürün ve/veya ithal edildiği şekliyle belge/izin sahibi firma ve/veya yan sanayici firmanın stoklarında bulundurulması zorunludur.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında: …….. Gümrük Müdürlüğü’nün izniyle ………… Genel Antreposuna alınan dahilde işleme izni kapsamı eşyanın antrepoya alınmasının ilgili mevzuata uygun olduğu, bu çerçevede dahilde işleme izninin ya antrepo rejimi ile sonlandırılması gerektiği, ya da dahilde işleme rejiminin sonlandırması için, ilgili Gümrük Müdürlüğü’nce Gümrük antrepo rejimine tabi olarak depolanan eşyanın antrepodan kesin çıkışının, rejimi sona erdiren gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması için bir karar alması gerekir.

– Antrepoda bulunan eşyanın gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulması yönünde beyanname tescil ettirilmesi halinde otuz gün içinde işlemlerinin bitirilmesinin gerekir.

Sayfa 107 / 165

Bu ve benzer ilgili mevzuat hükümlerinden hareketle; … Gümrük Müdürlüğü’nce söz konusu eşyalar için ilgili mükellefine en az bir ay süre verilerek, bu süre içinde eşyaların yurtdışı edilmesi veya kat-i ithalatının yapılmasının istenilmesi gerekmektedir.

Şayet, ilgili gümrük idaresi söz konusu eşyalara ilişkin ihracat taahhüdünün kapatılmadığı, süresi içinde eşyaların ihracının yapılmadığı, vb. gerekçelerle Gümrük Kanunu’nun 238.maddesine göre ceza tatbik etmesi durumunda; Söz konusu uygulanacak cezanın:

238/1-a.maddesine göre [a) Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı,] değil,

238/1-c maddesine göre {c) Dahilde işleme rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimine ilişkin hükümler ihlal edilmekle birlikte, rejim kapsamı ithal eşyasının işleme faaliyetindeki hâli veya işlem görmüş ürün hâli de dahil olmak üzere, gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamış olduğunun tespiti hâlinde, ithal eşyasının gümrük vergileri ile ilgili rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar},

Ceza uygulanması,

Aksi bir durumda ise [… Gümrük Müdürlüğü’nce eşyalar için Gümrük Kanunu’nun 238/1-a.maddesine göre Ek Tahakkuk ve Ceza Kararı düzenlenip ilgili mükellefe tebliği durumunda]; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesine göre işlem yapılarak (zamanında itiraz edilerek) gerekmesi durumunda Dava/Mahkeme yoluna gidilmesi gerekmektedir.

Soru 91: Antrepo beyannamesinde KKDF’yi teminata bağlamak gerekir mi ?

Cevap 91: Antrepo Beyannamesinde ödeme şekli “Mal Mukabili, Kabul Kredili Akreditif, Vadeli Akraditif” ödeme şekillerinden birisi olursa bile; 3065 sayılı KDV Kanununun 17/4-ö maddesi gereği KDV’den istisnadır.

Soru 92: Antrepo beyannamesi Emsal Navlun % 10 ile tamamlanan malzemenin ithalatında navlun faturasına sonradan ulaştığımızda ithalatta navlun faturası beyan edilebilir mi? emsal kıymet yüksek olduğu için antrepoda ki navlun kıymetinden mi devam etmek gerekir?

Sayfa 108 / 165

Cevap 92: Gümrük uygulamalarında ve Gümrük Rejimleri Beyanları ile Rejimler arasında geçişler sırasında mümkün olduğu kadar “Emsal Navlun ve/veya Emsal Sigorta Bedeli” kullanmamak, Yurt içi giderleri vb. masrafları fazla abartmamak, gerçeği neyse bu değeri veya gerçeğe yakın değerlerini beyan etmek gerekir.

Zira; Serbest Dolaşıma Giriş başta olmak üzere, sonradan yapılan veya yapılacak rejim beyanları ve/veya rejim geçişleri sırasında problemler yaşanması kuvvetle muhtemeldir.
Örneğin: Antrepo Beyannamesinde veya DİR kapsamında yapılan geçici ithalat sırasında yurt içi giderleri ve/veya navlun ve sigorta tutarları yüksek bildirildiğinde (gerçeği bildirilmediğinde), daha sonra bu eşyaların Serbest dolaşıma sokulması (İthalat/kati ithalat) sırasında düşük bildirilmesi durumunda; sorun yaşanabilir/ sorun yaşanır. İlgili Muayene Memuru/ İlgili Gümrük İdaresi matrah/vergi farkından dolayı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre 3 kat ceza uygulayabilir/ uygular.

– Navlun Faturası yüksek ise İthalat sırasında kesinlikle bu Navlun Faturasının beyan edilmesi gerekir. Navlun faturası temin edilmiş ve İthalat sırasında varsa ve Antrepo Beyannamesinde beyan edilen % 10 Emsal Navlun tutarı gerçekleşen Navlun tutarından yüksekse (Navlun fatura tutarı düşükse) İlgili Muayene Memuru ve/veya Gümrük İdaresi problem çıkarıp Navlun (Kıymet) farkından hareketle 234/3.maddeye göre ceza uygulayabilir. En İyisi, önce/ilk beyan edilen Navlun Tutarından beyan etmek gerekir.

– İthalat sırasında % 10 Emsal Navlun alınarak işlem yapılması sonrasında, ithalattan sonra Navlun Faturasının gelmesi ve gelen Navlun faturası beyan edilen % 10 Emsal Navlun tutarından yüksek ise; bu durumda aradaki farkın da Gümrük Yönetmeliğinin 53.maddesinin ilgili fıkrasına göre Tamamlayıcı Beyanla ilgili Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekir.
…

– Navlun makbuzu ve/veya sigorta poliçesinin ibrazının imkânsız olduğu veya kabul edilebilir nitelikte bulunmadığı hallerde, yükümlü tarafından nedenleri de belirtilerek verilecek bir dilekçe ile bu durumun bildirilmesi suretiyle; emsal navlun ve/veya sigorta gideri fiilen ödenen veya ödenecek fiyata eklenir. Vergi kaybı söz konusu olmaması ve yükümlünün talep etmesi halinde, ithal eşyasının FOB kıymetinin % 10 unun navlun ve % 3 ünün sigorta bedeli olarak ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına eklenebilir. Ancak, 71.08 tarife pozisyonunda yer alan eşyanın (Altın) sigorta poliçesi veya navlun faturasının ibraz edilememesi halinde, vergi kaybı olmaması kaydıyla, işlemler eşyanın faturasında belirtilen teslim şekli esas alınarak tekemmül ettirilir.
…

Ekonomik etkili bir gümrük rejimine tabi tutulmuş eşyanın basitleştirilmiş usulde serbest dolaşıma girişi (Gümrük Yönetmeliği’nin 151.maddesinin 3 ve 4.fıkraları):

Sayfa 109 / 165

… (3) Gümrük antrepo rejimine tabi tutulmuş ithal eşyasının kayıt yoluyla, gümrüğe sunulmaksızın ve beyannamesi verilmeden, serbest dolaşıma girmek üzere teslim edildiği durumlarda gümrük vergileri, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte yürürlükte bulunan vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına dayanarak hesaplanır. Bu hükmün uygulanması, eşyanın nitelik, gümrük kıymeti ve miktarı gibi vergilendirme unsurlarının eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte saptanması koşuluna bağlıdır.

(4) Yükümlünün serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinde eşyanın bulunduğu hal ve niteliği ile diğer vergilendirme unsurlarına göre işlem yapılması yönünde talepte bulunabilir. Bu durumunda bu talebe göre işlem yapılır.
…

– 1. İthal eşyası için bir gümrük yükümlülüğü doğduğunda, eşyanın antrepo masrafları ile antrepoda kaldığı sürece muhafazası için yapılan masraflar, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayrı olarak gösterilmeleri şartıyla gümrük kıymetine dahil edilmez.
2. Söz konusu eşyanın Kanun’un 102.maddesi çerçevesinde elleçleme işlemlerine tabi tutulması halinde, eşyanın ithalat vergileri tutarının belirlenmesinde dikkate alınacak niteliği, gümrük kıymeti ve miktarı , beyan sahibinin talebi üzerine, Kanun’un 193.maddesinde belirtilen (bir eşyaya uygulanacak ithalat veya ihracat vergileri tutarı, bu eşyaya ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına göre belirlenir.) Bakanlıkça istisnalar getirilebilir.
3. Gümrük antrepo rejimine tabi tutulmuş ithal eşyasının 71.maddenin 1.fıkrasının (c) bendi hükmüne göre [[c) Eşyanın ilgili rejime geçişinin kayıt yoluyla yapılmasına, İzin verebilirler. (c) bendinin uygulanmasında beyan sahibi eşyayı gümrüğe sunma yükümlülüğünden muaf tutulabilir.]], gümrüğe sunulmaksızın ve beyannamesi verilmeden önce serbest dolaşıma girmek üzere teslim edildiği hallerde, gümrük vergileri, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte yürürlükte bulunan vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına dayanarak hesaplanır. Bu hükmün uygulanması, eşyanın nitelik, gümrük kıymeti ve miktarı gibi vergilendirme unsurlarının, eşyanın antrepo rejimine tabi tutulduğu tarihte tespit edilmesi şartına bağlıdır.

Ancak, yükümlünün serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinde eşyanın bulunduğu hal ve niteliği ile diğer vergilendirme unsurlarına göre işlem yapılması yönünde talepte bulunması halinde, bu yönde işlem yapılır.

Soru 93: Proforma fatura ile antrepo beyannamesi tamamlanan malzemenin, orijinal mal faturası temin edildiğinde arada kıymet farkı var ise antrepo beyannamesinde redrese yapmak gerekir mi?

Sayfa 110 / 165

Cevap 93: Uluslararası ticarette esas olan ticari (Orjinal) faturadır. Ticari faturaya göre işlem yapılır. Haliyle; Proforma faturaya göre işlem yapılıp Antrepo beyannamesi düzenlendiği durumlarda, sonradan gelen ticari faturada eşyanın kıymetinin yüksek olması durumunda; Antrepo Beyannamesinde redrese yapılarak eşyanın/beyannamenin kıymeti gerçek seviyeye çıkarılması, beyanname kıymetinin düzeltilmesi gerekir.

Zira, düzeltilmediği zaman; Orijinal fatura Firma muhasebe kayıtlarına işleneceği için yapılacak bir Gümrük (Sonradan kontrol – Firma incelemesi) denetiminde fatura/fiyat farkı ortaya çıkacağından, aradaki kıymet/matrah farkından dolayı Gümrük Kanununun 234/1-b.maddesi (3 kat ceza) uygulanır.

Soru 94: Antrepodan yapılan ithalatlarda, kapanmış beyannameye ait eşyaların parsiyel olarak çıkarılması mümkün müdür?

Cevap 94:
(1) Gümrük antrepolarına;
a) Serbest dolaşıma girmemiş eşya, ithalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmadan,
b) Gümrük antreposuna konulması halinde ihracata bağlı önlemlerden yararlanabilen serbest dolaşımda bulunan eşya,
konulabilir.

– (Antrepoda karıştırma ve montaj işlemleri) ile Yönetmeliğin 337.maddesinden (Ortak depolama) hareketle;

(1) Gümrük antrepo rejimi hükümlerinin uygulanmasını olumsuz etkilememesi ve gümrük idarelerinden gerekli iznin alınması şartıyla, gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek eşya dışında kalan serbest dolaşımda bulunan eşya ile serbest dolaşımda bulunmayan eşya aynı antrepoda depolanabilir.

… Ancak, bu depolama her bir eşyanın gümrük statüsünün belirlenmesini imkânsız kılıyor ise, sadece aynı gümrük tarife pozisyonunda yer alan, aynı ticari niteliğe ve aynı teknik özelliklere sahip eşyanın birlikte depolanmasına izin verilir. …

Sonuç olarak: İlgili Gümrük İdaresinden izin almak şartıyla; Antrepodan yapılan ithalatlarda, kapanmış beyannameye (SDGB ve/veya Antrepo beyannamesi) ait eşyalar/millileşmiş eşyalar, bir antrepoya birlikte konulabilir, ilgili/içinde bulunduğu antrepodan parsiyel olarak, perder pey çekilebilir.

Sayfa 111 / 165

Soru 95: Gümrük ile ilgili bir konuda araştırma yapılırken hiyerarşi nedir. (Kanun/Yönetmelik/vb.) ?

Cevap 95: Hukuk kuralları arasında belirli bir hiyerarşi vardır ve bu hiyerarşinin alt basamağında olan bir norm üst basamaktaki norma aykırı olamaz. Sıralama şu şekildedir:

1) Hukuk kuralları arasındaki hiyerarşi; Anayasa (T.C.Anayasası) – Milletlerarası Anlaşma/Kanun (Milletlerarası Anlaşma hükümleri ile Kanun Hükümleri arasında her hangi bir çatışma/çelişki olması halinde: Milletlerarası Anlaşma hükümleri geçerlidir.) – Kanun Hükmünde Kararname/Cumhurbaşkanlığı Kararı (C.Kararnamesi) – Tüzük – Yönetmelik – Yönerge/Genelge ve Tasarruflu Yazı/Diğer yazılı talimatlar.

2) Gümrük Mevzuatı açısından hiyerarşi; Milletlerarası (Uluslararası) Anlaşma/4458 sayılı Gümrük Kanunu (Milletlerarası Anlaşma hükümleri ile Gümrük Kanunu Hükümleri arasında her hangi bir çatışma/çelişki olması halinde: Milletlerarası Anlaşma hükümleri geçerlidir.) – Kanun Hükmünde Kararname/Cumhurbaşkanlığı Kararı (C.Kararnamesi) – Tüzük – Yönetmelik – Genelge -Tasarruflu Yazı/Diğer yazılı talimatlar.

Silsilesine/sırasına uyulması gerekir.

Gümrük İdaresine yapılacak itirazlarda da: İlgili Gümrük İdaresi – İlgili Bölge Müdürlüğü – Bakanlık (İlgili Genel Müdürlük) – Takibat/İlgili Mahkeme – İstinaf – Danıştay/Yargıtay

Silsilesine/sırasına uyulması gerekir.

Soru 96: İlgili soru aynen: “ OKSB sahibi ve götürü teminat yetkili olan firmamıza ait geriye dönük gümrüklere teslim edilen tüm teminatların (nakit / teminat mektubu) iadesini talep edip, yerine kullanmakta olduğu götürü teminatın tanımlanmasını talep ettik.

Bu şekilde yaptığımız taleplerde, beyannamede düzeltme sayılmayıp, Gümrük Kanunu’nun 241 maddesi kapsamında usulsüzlük cezası uygulanmadı. Ancak bugün, idare ile fikir ayrılığı noktasındayız. Ekteki Gümrükler Genel Müdürlüğü yazısı, usulsüzlük cezasının gerektirmediğine cevaz veriyor diyebilir miyiz?

Ayrıca, Uygulamada Gümrük idareleri çoğunlukla beyannamelerde kalem başı/ kalem başına (yani her bir kalem için) 241/1.madde kapsamı usulsüzlük cezası uygulamakta, beyanname başı (ilgili beyanname çok kalemden oluşsa bile) sadece 1 adet ilgili beyannameye 241/1.madde kapsamı usulsüzlük cezası

Sayfa 112 / 165

uygulamamaktadırlar. Yani her kaleme (Kalem sayısı kadar) 241/1.madde hükümlerince Usulsüzlük cezası uygulanmaktadır. Bunun doğrusu ve hukuki olanı nedir?”

Cevap 96: Götürü teminat uygulaması; Onaylanmış Kişi Statüsüne İlişkin (1 Sıra Nolu) Gümrük Genel Tebliği’nin 31 ilâ 42.maddelerinde ayrıntılı şekilde belirtilmiş olup;

Tebliğin 32.maddesine göre: Götürü teminat, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun ekindeki (I) sayılı listede yer alan eşyaya ilişkin kamu alacakları hariç, eşyanın gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin tüm kamu alacakları için geçerlidir. Bu durumda ötürü teminat uygulamasından faydalanılabilir.

Yine aynı Tebliğin 35.maddesinde: “Teminat mektuplarının ibrazı”,
36.maddesinde: “Teminatın kabulü ve daha önce verilen teminatların iadesi”,
37.maddesinde: “Götürü teminat yetkisinin geçerlilik süresi” (Götürü teminat yetkisinin geçerlilik süresi bir yıldır.). …,
Tebliğin 38.maddesinde: “Götürü teminat yetkisinin güncellenmesi, kapsamının değiştirilmesi”,
Tebliğin 39.maddesinde: “Teminatın yenilenmesi ve değiştirilmesi”,

Hususlarına cevaz verildiği ve bu işlemler için gerekli bilgi ve belgelerle ile yapılacak işlemlerin ayrıntılı şekilde anlatıldığı görülmektedir.

2-a) “… Yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde, verilmiş olan bir teminatın başka bir teminat ile değiştirilmesinin yükümlülere tanınmış kanuni bir hak olduğu ve teminatın değiştirilmesi üzerine beyannamede yapılan düzeltme işleminin yükümlüye atfedilecek bir usul ihlali nedeniyle gerçekleştirilmediği dikkate alındığında, beyannamede yapılan söz konusu değişiklik için Gümrük Kanununun 241 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında usulsüzlük cezası tatbik edilmemesi gerekmektedir.” Denilerek;

İlgili mevzuat çerçevesinde, verilmiş olan bir teminatın başka bir teminat ile değiştirilmesi üzerine beyannamede yapılan düzeltme işleminin yükümlüye atfedilecek bir usul ihlali nedeniyle gerçekleştirilmediği (Kanuni bir hakkı olduğu) dikkate alındığında beyannamede yapılan söz konusu değişiklik için Gümrük Kanununun 241 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında usulsüzlük cezası tatbik edilmemesi gerektiği ve ceza tatbik edilemeyeceğinin belirtildiği,

b) – Götürü teminat sistemine geçecek antrepolarla ilgili olarak antrepoda daha önce başlamış, gümrük yükümlülüğü devam eden gümrük işlemleri için verilmiş olan teminatların iade taleplerinin karşılanabilmesi için Gümrük Yönetmeliğinin 527.maddesine göre Ek-77/A’ya uygun verilen yeni teminat mektubunun, Gümrük Yönetmeliğinin 496/2.maddesi uyarınca Ek-77/C’de yer alan metindeki ifadeleri içermesi gerektiği açıklamakta olup bu itibarla, Gümrük Yönetmeliğinin 496’ıncı maddesi dikkate alınarak, ilgi yazımızda belirtilen işlemlerle ilgili olarak Gümrük Kanununun 241 inci maddesine göre cezai işlem uygulanmaması gerekmektedir.” Denildiği,

Sayfa 113 / 165

Anlaşılmış olup; Gümrük Yönetmeliği Ek- 82’de belirtilen [Ek- 82’nin 34.Sırasında yer alan “Götürü teminattan yararlanma yükümlülüklerinin süresi içinde yerine getirilmemesi.” İle 35.sırasında yer alan “Götürü teminattan yararlanan yükümlülerin süresi içinde ilgili teminatı güncellememesi.”] fiilleri 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 241/1.maddesinin (2025 yılı için 1.191-TL Usulsüzlük Cezası) uygulanmasını gerektirir.

1- Konuya İlişkin Mevzuat Hükümleri İncelendiğinde:

1- 4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 241/1.Maddesine Göre: Bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu Kanuna ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış TL (Gümrük İşlemlerine İlişkin 169 sayılı Gümrükler Genel Tebliği’ne göre: 2025 yılı için 1.191-TL) usulsüzlük cezası uygulanır.

2– “Ek-82’de yer alanlarla Ticaret Bakanlığı’nca yayımlanan diğer Yönetmelik ve Tebliğlerde açıkça belirlenen fiilleri işleyenlere, Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca 60 TL [Gümrük İşlemlerine İlişkin 169 sayılı Gümrükler Genel Tebliği’ne göre: 2025 yılı için 1.191-TL] usulsüzlük cezası uygulanır.

3- “… Bilindiği üzere, Gümrük Yönetmeliğinin 584 üncü maddesi uyarınca; aynı Yönetmeliğin EK-82’sinde sayılan durumlar ile Bakanlığımızca düzenlenen diğer ikincil düzenlemelerde uygulanacağı açıkça belirtilmiş haller haricinde, 4458 sayılı Kanunun 241/1 maddesi kapsamında usulsüzlük cezasının uygulanması mümkün bulunmamaktadır.”

4- [… Gümrük Kanunu’nun 241/1 inci maddesi “Bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu Kanuna ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış TL usulsüzlük cezası uygulanır.” hükmünü amirdir.

Gümrük Yönetmeliğinin “Usulsüzlük Cezası”nı düzenleyen 584.maddesinde Yönetmeliğin Ek-82’sinde yer alanlarla Bakanlıkça yayımlanan diğer Yönetmelik ve Tebliğlerde açıkça belirlenen fiilleri işleyenlere, Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca usulsüzlük cezası uygulanacağı belirtilmektedir.

Dolayısıyla, Bakanlıkça yayımlanan diğer Yönetmelik ve Tebliğlerde açıkça belirlenmeyen ve Gümrük Yönetmeliğin Ek-82’sinde yer almayan durumlarda usulsüzlük cezasının uygulanmaması gerekmektedir.]

Denildiği, anlaşılmaktadır.

Sayfa 114 / 165

Kısacası: Şahsi Görüşümüze Göre; Yukarıda belirtilen kanun ve yönetmelik maddelerinde de (Gümrük Kanunu’nun 241/1.maddesi, Gümrük Yönetmeliği’nin 584.maddesi) belirtildiği üzere, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 241.maddesi, Gümrük Yönetmeliği’nin 584.maddesi, Gümrük Yönetmeliği’nin Ek- 82.Eki, Bakanlıkça yayımlanan diğer Yönetmelikler, Tebliğler, Genelgeler ve Tasarruflu Yazılarda açıkça belirlenen/belirtilen fiilleri işleyenlere, Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca 60 TL [Gümrük İşlemlerine İlişkin 169 sayılı Gümrükler Genel Tebliği’ne göre: 2021 yılı için 1.191-TL] usulsüzlük cezası uygulanır.

Bunun dışında her hangi bir fiil ve/veya işleme Gümrük Kanunu’nun 241.maddesine göre ceza uygulanamaz/ ceza tatbik edilmez.

Sonuç olarak;

Bir şirketin onaylanmış kişi statüsü başvurusu kapsamında götürü teminat uygulanmasından yararlanması talebinin bulunması durumunda, ceza uygulanıp uygulanmayacağı belli şartlara bağlanmıştır.

Usulsüz cezalarının hangi hallerde düzenleneceği, Gümrük Kanunu’nun 241 maddesi ve Gümrük yönetmeliğinin 584 üncü maddesinde yer alan, “1) Ek-82’de yer alanlarla Bakanlıkça yayımlanan diğer Yönetmelik ve Tebliğlerde açıkça belirlenen fiilleri işleyenlere, Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü uyarınca 60 TL usulsüzlük cezası uygulanır.” Hükümlerden hareketle Gümrük Yönetmeliğinin Ek- 82’nde düzenlenen listeye bakıldığında Gümrük Kanunu’nun 241 maddesindeki usulsüzlük cezasının uygulanabilmesi için listede 34 ve 35 sıradaki düzenlemelere göre;

Götürü teminattan yararlanma yükümlülüklerinin süresi içinde yerine getirilmemesi.

Götürü teminattan yararlanan yükümlülerin süresi içinde teminatını güncellenmemesi.

Hükümlerinin ihlal edilmiş olması gerekmektedir.

Görüldüğü üzere, her iki durumda da usulsüzlük cezasının uygulanabilmesinin şartının süre ile ilgili olduğu, söz konusu sürelerin Onaylanmış Kişi Statüsüne İlişkin Gümrük Genel Tebliğinin 31 ila 42 nci maddeleri arasında serpiştirilmiştir.

Gümrük Yönetmeliğinin Ek 82 belirtilen listenin yukarıdaki 34 ve 35 maddesindeki sürelere uyulduğu takdirde usulsüzlük cezası uygulanmayacağı, sürelere uyulmaması halinde ise, usulsüzlük cezasının uygulanacağı değerlendirilmektedir.

Sayfa 115 / 165

Soru 97: Tasfiye Mevzuatı bağlamında tasfiyelik hale getirilmesini istediğimiz eşya için dilekçe verdikten sonra hiçbir unsura müdahale edilememesi ve akabinde geç yapılan yazışma ve işlemler neticesinde ardiye/varsa imha masrafları hususunda ağır yüklerin firmaya mal edilmesini engellemek için ne yapılabilir?

Cevap 97: Tasfiye edilecek eşya 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 177.maddesinde ayrıntılı şekilde sayılmış olup, ilgili maddesin ayrıntıları ve açıklamaları aşağıda belirtilmiştir.

a) 48 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre yolcu eşyasına mahsus gümrük ambarlarına konulan ve buralarda bekleme süresi dolan yolculara ait eşya (2. Yolcu beraberinde getirilip gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar yolcu eşyasına mahsus gümrük ambarlarına konulan eşyanın buralarda kalabileceği süre üç aydır.),
b) 50 nci maddesine göre verilen süre içinde kendilerine gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayini için gerekli işlemlere başlanmamış eşya (46/2..madde: Özet beyan kapsamındaki eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek, buna ilişkin işlemler;

– Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırk beş gün,

– Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün,

İçinde tamamlanır.),

c) 57 nci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen eşya (Fikri ve sanayi haklar = 57/4.madde: Gümrük idaresince gümrük işlemleri durdurulan veya alıkonulan eşya, yetkili mahkemece alınan karar doğrultusunda imha veya asli nitelikleri değiştirilerek tasfiye edilir.),

d) 66 ncı maddesinin beşinci fıkrasına göre tahlilden arta kalan ve ilgilisi tarafından bir ay içerisinde alınmayan numunelik eşya (66/5.Maddesi = Tahlilden arta kalan numuneler, tahlil sonuçlarının ilgilisine bildirilmesinden sonra bir ay içinde alınmadığı takdirde gümrüğe terk edilmiş sayılır.),

e) 70 inci maddesinin birinci fıkrasına göre beyannamesi tescil edilen ve süresi içinde işlemleri tamamlanmayan eşya (70/madde: Beyan sahibinden kaynaklanan sebeplerle 46 ncı maddede belirtilen süreler içerisinde, tescil edilmiş beyanname kapsamı eşyanın;
– Muayenesine başlanamaması veya devam edilememesi,
– Beyan edildiği gümrük rejimine tabi tutulması için verilmesi gereken belgelerin verilmemiş olması,
– Ödenmesi veya teminat altına alınması gereken ithalat veya ihracat vergilerinin ödenmemesi veya teminatın verilmemesi,
Hallerinde, eşya muayene edilir. Muayene sonucunda gümrük idarelerince alınacak para cezasını veya diğer takipleri gerektiren veya gerektirmeyen durumlar bir tutanağa bağlanır ve daha sonra eşya 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiye edilir. ),

Sayfa 116 / 165

f) 70 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre antrepoda bulunan eşya için gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesine ilişkin beyannamenin tescilinden sonra otuz gün içinde işlemleri bitirilmeyen eşya (70/madde: Gümrük antrepolarında bulunan eşya için, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesine ilişkin beyanname verilmesi halinde, gümrük işlemlerinin beyannamenin tescil tarihinden itibaren otuz gün içinde bitirilmesi gerekir. Bu süre içinde işlemleri bitirilemeyen eşya ile ilgili olarak 1 inci fıkra hükümleri uygulanır.),
g) 101 inci maddesine göre belirlenen süreleri dolan eşya ( Eşyanın antrepo rejimi altında kalış süresi sınırsızdır. Ancak, gümrük idarelerince gerek görülen hallerde, eşyaya gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanım tayin edilmesi için bir süre belirlenebilir.
2. İhracata bağlı önlemlerden yararlanabilecek tarım ürünleri için Bakanlıkça özel süreler belirlenebilir. ),
h) 105 inci maddesinin üçüncü fıkrasında (Antrepolarda Yıllık sayımlar – 105/3.madde: Yapılan sayım sonucunda fazla çıkan eşya kayıtlara alınır. Bu fazlalığın geçerli nedenlerden ileri geldiğine gümrük idaresince kanaat getirilmediği takdirde, söz konusu eşya 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulur.) ve 236 ncı maddesinin ikinci fıkrasında (236/2.madde: Gümrük antrepolarında veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerde yapılan sayımlarda kayıtlara göre fazla eşya çıkması halinde, bu eşyanın 177 ilâ 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulmasının yanı sıra, fazla çıkan eşyaya ait ithalat veya ihracat vergileri tutarı kadar para cezası alınır.) belirtilen antrepolarda veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerde yapılan sayım sonucunda fazla çıkan eşya,

ı) 164 üncü maddesine göre gümrüğe terk edilen eşya ile yönetmelikle belirlenen esaslar dâhilinde gümrüğe terk edilmiş sayılan eşya [ l. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın hazineye hiçbir masraf getirmeyecek şekilde, gümrük idaresinin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi mümkündür.

2. İmha sonucunda ortaya çıkan artık ve atıklar, serbest dolaşımda olmayan eşya için öngörülen bir işlem veya kullanıma tabi tutulur. Söz konusu artık ve atıklar, 36 ncı maddenin 2 nci fıkrasında belirlenen işlemler (36-2. madde: Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya, gümrük statüleri belirleninceye, serbest dolaşımda olmayan eşya ise 77 nci maddenin 1 inci fıkrası hükmü saklı kalmak üzere, gümrük statüleri değişinceye ya da serbest bölgeye girinceye yahut 163 ve 164 üncü maddeler gereğince yeniden ihraç veya imha edilinceye kadar) tamamlanıncaya kadar gümrük gözetimi altında kalır.],

j) 174 üncü maddesine göre posta gönderileri ile gelen ve tasfiye edilebilecek duruma gelen eşya (Posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen veya Gümrük Bölgesinden giden eşya, 93 ila 107 nci maddelerde belirtilen hükümlere tabi genel antrepo sayılan yerlere, posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetimi altında konulur. Eşyanın buralarda bekleme süresi, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmaları hükümlerine tabidir.),

Sayfa 117 / 165

k) İlgili hükümlerine göre kanuni bekleme süreleri bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, çabuk bozulma ve telef olma tehlikesine maruz bulunan veya saklanması masraflı ve külfetli olan eşya,
l) 235 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri (235-1/a.madde: Eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ithalinin yasaklanmış olduğunun tespiti hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin dört katı idari para cezası verilir.

235/1-c.madde: Eşyanın ithali, belli kuruluşların vereceği ve gümrük idaresine ibrazı veya beyanı zorunlu olan lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olmasına rağmen, eşya belge veya bilgiye tabi değilmiş ya da belge veya bilgi alınmış gibi beyanda bulunulduğunun tespit edilmesi hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra, gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.), üçüncü fıkrası

(235/3.madde: Yolcuların, gümrük mevzuatına göre kişisel ve hediyelik eşya kapsamı dışında olup beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde, eşyası arasında veya taşıma araçlarında çıkan ya da başkasına ait olduğu halde kendi eşyasıymış gibi gösterdikleri eşyanın gümrük vergileri iki kat olarak alınır ve eşya sahibine teslim edilir. Gümrük vergileri ödenmediği takdirde, eşya gümrüğe terk edilmiş sayılır.) ve beşinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen eşya

(235/5-d.madde: Beyana göre fazla olduğunun tespit edilmesi hâlinde, fazla çıkan eşyanın gümrük vergileri kadar idari para cezası verilir ve fazla çıkan eşya 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulur.) ile 237 nci maddesinin üçüncü

(237/3.madde: 35/A ila 35/C madde hükümlerine göre verilen özet beyan veya özet beyan olarak kullanılan ticari veya resmi belgelerdeki kayıtlı miktara göre fazla çıkan kapların yanlışlıkla mahrecinden fazla olarak yüklenmiş olduğu gümrük idaresince belirlenecek süre içinde kanıtlanamadığı takdirde, söz konusu eşyaya el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir, 177 ilâ 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulur ve eşyanın CIF kıymeti kadar para cezası alınır.) ve altıncı fıkrasında

(237/6.madde: Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yapan taşıt içerisinde özet beyan verilmeksizin eşya getirildiğinin gümrük idaresince belirlendiği veya eşyanın boşaltılmasına izin verilmesinden sonra gümrük idaresine bildirildiği ve bu eşyanın verilmiş olan özet beyanlardan biri ile ilişkili olmadığının anlaşıldığı hallerde, söz konusu eşya için özet beyan vermekle yükümlü olan kişinin tespit edilmesi halinde bu kişi, tespit edilememesi halinde ise eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren kişi tarafından, eşyanın yanlışlıkla mahrecinden fazla olarak yüklenmiş olduğu gümrük idaresince belirlenecek süre içinde kanıtlanamadığı takdirde, söz konusu eşyaya el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulur. Ayrıca eşyanın CIF kıymeti kadar para cezası verilir.) belirtilen eşya,

m) Diğer mevzuatla bu Kanuna göre tasfiyesi öngörülen eşya,

178 inci madde hükümlerine göre tasfiye edilir.
…

Sayfa 118 / 165

Soru 98: Basitleştirilmiş Usül Kodları nelerdir? Hangi durumlarda kullanılmaları gerektiği konusunda kısaca bahseder misiniz?

Cevap 98: Basitleştirilmiş Usul Deyimi: Gümrük ve dış ticaret işlemlerinin daha hızlı ve etkin bir biçimde gerçekleştirilmesini sağlamak için uygulamaya konulan gümrük usul, işlem ve formalitelerinin azaltılması ve/veya kolaylaştırılmasına yönelik uygulamalar bütünü olarak tanımlanabilir. Dayanak noktası, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 10 ve 71 inci maddeleridir.

Not: Konu hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteyen arkadaşlar; 20.08.2011 tarih ve 28031 sayılı RG:’de yayımlanan “Basitleştirilmiş Usul”e İlişkin 5 sayılı Gümrük Genel Tebliği, 30.12.2011 tarih ve 28158 3.Mükerrer sayılı RG.’de yayımlanan “Onaylanmış Kişi Statüsüne İlişkin 1 Sayılı Gümrük Genel Tebliği”, 21.05.2014 tarih ve 29006 sayılı RG.’de yayımlanan “Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği” ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine bakabilirler.

Soru 99: İthalat yapatken Cezalı duruma düşmemek İçin Netür Tedbirler Almak Gerekir?

Cevap 99:
1) Eşyanın GTİP’inde teraddüt varsa, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 8.maddesine ve 11 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğine (Tarife) göre yazılı müracaat yapılarak ilgili olay ve/veya eşyanın GTİP hakkında İlgili Gümrük İdaresinden bilgi talebinde bulunulması ve alınacak cevaba göre işlem yapılması,

2) İthal edilecek eşyalar için beyandan önce Gümrük Kanunu’nun 41.maddesine göre Küşat Dilekçesi vererek, eşya hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olmak ve toplanacak bilgi ve belgeye göre beyanda bulunmak,

3) İthal edilecek eşyanın GTİP’da şüpheye düşülmesi halinde, Gümrük Kanunu’nun 9.maddesi, Gümrük Yönetmeliği’nin 28 ve 29.maddeleri ile 14 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği’ne göre İlgili Gümrük ve Dış

Sayfa 119 / 165

Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne müracaat ederek eşyalar için Bağlayıcı Tarife ve/veya Bağlayıcı Menşe Bilgisi almak, buna göre ithalat işlemini gerçekleştirmek.

Alındıktan sonra Bağlayıcı Menşe Bilgisinin geçerlilik süresi 6 yıl, Bağlayıcı Menşe Bilgisinin geçerlilik süresi ise 3 yıldır.

4) Gümrük İdaresince yapılacak Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarına karşı zamanında Gümrük Kanunu’nun 242.maddesine göre itirazda bulunmak, gerekir ise dava yoluna veya uzlaşma yoluna gitmek.

5) Kimyevi/Kimyahane ve Tahlil Raporlarına karşı yine Gümrük Kanunu’nun 242 ve 243.maddelerine göre itirazda bulunmak/işlem yapmak.

6) Takıldığınız veya şüpheye düştüğünüz Gümrük ve Dış Ticaret, Kaçakçılık, DİR (DİİB/Dİİ), Gümrük Rejimleri, Sonradan Kontrol ve Firma İncelemesi, Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS), … vb. konularında Firmamız Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim ve Danışmanlık A. Ş.’den görüş/ destek almak.

Soru 100: Takas Yoluyla İhracat Ve İthalat İşlemleri Nasıl Yapılır?

Cevap 100: Takas; İhraç veya ithal edilen mal veya hizmet bedelinin, kısmen veya tamamen mal, hizmet ile karşılanması, işlemini ifade etmektedir.

Takas, bir ürün veya hizmetin, para kullanılmadan başka bir ürün veya hizmet ile değiştirilmesi işlemidir. Takas sistemi, iki taraf arasında karşılıklı anlaşmaya dayalı olarak gerçekleştirilir ve özellikle ekonomik kriz dönemlerinde veya para biriminin istikrarsız olduğu durumlarda daha yaygın olarak kullanılır.

Bağlı Muamele; İkiden fazla taraf arasında yapılan takas işlemidir.

Önemli Not; Takas ve bağlı muamele işlemleri yürürlükteki ihracat ve ithalat rejimleri çerçevesinde yürütülür. Malın teslimi söz konusu olduğundan KDV Kanununun 11’inci ve 12’inci maddesi hükümlerine göre tam istisna kapsamında KDV’den istisna olacaktır.

Bu düzenlemelere gümrük vergi tekniği açısından bakıldığında; 88/12944 sayılı Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) hakkında Kararnameye ilişkin 6 Sıra no.lu Tebliğin 3.maddesinin 12 numaralı bendinde Takas, fon kesintisi yapılmayacak işlemler arasında sayılmıştır. Takas ödeme şekli beyan edilen ithalat ve ihracat işlemlerinin takibinin yapılmasına ilişkin aşağıda belirtilen usul ve esaslara uygun olarak işlem tesis edilmesi halinde söz konusu takas işlemlerinde KKDF kesintisi yapılmaz.

Sayfa 120 / 165

Takas işleminin bir yönü de; ihracat bedellerinin yurda getirilmesi ile ilgilidir. Bilindiği gibi 32 sayılı Karara ilişkin 2018-32/48 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe girdiği tarihten itibaren fiili ihracatı gerçekleştirilen işlemlere ilişkin ihracat bedellerinin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez.
Kanaatimizce ihracat bedellerine ilişkin takas işlemleri, bağlı muamele veya takas yoluyla yapılacak ihracatın ve ithalata ilişkin usul ve esasları düzenleyen mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılmadığında, kambiyo mevzuatına da aykırı hareket edilmiş olacaktır.
Nitekim, ihraç bedellerinin süresi içerisinde yurda getirilmemesi halinde; 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun 3’üncü maddesine göre; “… Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenler veya bu işlere aracılık edenlerden bu işlemlerinden doğan alacaklarını 1’inci maddeye göre alınan kararlardaki hükümlere göre ve bu kararlarda tayin edilen süreler içinde yurda getirmeyenler, yurda getirmekle yükümlü oldukları kıymetlerin rayiç bedelinin yüzde beşi kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. İdarî para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacaklarını yurda getirenlere, birinci fıkra hükmüne göre idarî para cezası verilir. Ancak, verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde iki buçuğundan fazla olamaz…” hükmü gereğince ceza uygulanır.
Açıklanan durumlar çerçevesinde; yapılan denetimlerde, takas işlemlerinde yapılan ithalat işlemlerinin karşılığı ihracatın ithalat yapılan ülkeye ve firmaya yapılıp yapılmadığı incelenir. Bunun yanında, ihracat tutarının ithalat tutarını karşılaması durumunda 88/12944 sayılı Kararın 4’üncü maddesinin 12 numaralı bendi çerçevesinde takas işlemlerinde KKDF kesintisi yapılmaz. Karşılamaması durumunda, ithal edilen eşya bedeli kısmen veya tamamen döviz transferi ile karşılanmış ise döviz transferinin beyanname tescil tarihinden önce yapılması durumunda da KKDF kesintisi yapılmaz. Döviz transferinin beyanname tescil tarihinden sonra yapılması durumunda ise ödeme şekli mal mukabili olarak değerlendirilerek KKDF için ek tahakkuk yapılır. İthalatta KKDF kesintisi, ÖTV ve KDV’nin matrahına girer. Bu nedenle eşyanın ÖTV ve KDV’ye tabi olması halinde, eksik alınan ÖTV ve KDV içinde ek tahakkuk yapılması gerekir. Ek tahakkuk yanında, Gümrük Kanunu’nun 234.maddesi gereğince eksik vergi tutarının 3 katı idari para cezası alınır.

Soru 101: İhracatçı firmanın ihraç ettiği eşyayı geri satın alıp, bu eşyaları Türkiye’ye ithal etmesi (Geri Gelen Eşya) nasıl olur?

Cevap 101: En uygun yöntem: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 168.maddesi kapsamında, bu eşyaları ithalat sırasında geri gelen eşya olarak beyan etmesidir. İlgili İthalat Beyannamesi (Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesi “SDGB”) tescili sırasında ilgili ihraç beyannamesi ve eklerini de ek olarak işlemi yapan Gümrük idaresine sunulur. Ayrıca bağlı bulunduğu Vergi Dairesinden (İlgili ihraç ürünler için aldığı veya

Sayfa 121 / 165

faydalandığı iadelerle/teşviklerle ilgili) alacağı yazıyı Gümrük Müdürlüğü’ne sunar. Gümrük idaresi ithalat sırasında vergi almadan (muafiyet uygulayarak) ithalatı gerçekleştirir.

Mümkünse ithalat ve ihracat işlemleri Aynı Gümrük İdaresinden yapılması gerekir.

Soru 102: STA’lar ve Üçüncü Ülke Menşeli Eşyaların İhracatı Nasıl Yapılır?

Cevap 102: “Tercihli vergi uygulamasına baz teşkil eden A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) DİİB sahibi ihracatçı tarafından talep edilmemişse, bu şekilde yapılan ihracatta TEV tahsilatı aranmaz.”

– “Tercihli ticarete ilişkin kurallar, sadece Serbest Ticaret Anlaşmalarının (STA)’ların kapsadığı ürünler için geçerlidir. STA’larda hangi ürünlerin anlaşma kapsamında olduğunu tespit için bu Anlaşmalar ve eklerinin ayrıntılı incelenmesi gerekir.

AB ile ilişkilerimizde ise;

– Tarım ürünleri, İthalat Rejimi Kararının I ve IV sayılı listelerinde yer alan ve toprakta veya yeni üretim teknikleri ve teknolojileri kullanarak topraksız ortamda yetiştirilen bitkisel ürünler, hayvancılık, balıkçılık ile diğer su ürünleri ve bunların ilk işleme tabi tutulmuş şekilleridir.

– İşlenmiş tarım ürünleri, İthalat Rejimi Kararının III sayılı listesinde yer alan ve bünyesinde temel tarım ürünlerini (hububat, şeker ve süt) bulunduran ürünlerdir.

– AKÇT kapsamı ürünler, Türkiye Cumhuriyeti ile AKÇT arasında AKÇT’yi Kuran Andlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşma’da belirtilen ürünlerdir.

– Sanayi ürünleri ise; işlenmiş tarım ürünleri, tarım ürünleri ve AKÇT kapsamı ürünler dışındaki tüm ürünleri kapsar.

Bu itibarla; belge sahibi ihracatçılar tarafından A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) talep edilmişse;

Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin AB’ye ihracatında, A.TR dolaşım belgesi,
AKÇT kapsamı ürünlerin AB’ye ihracatında, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı),
Tarım ürünlerinin AB’ye ihracatında, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı),

Sayfa 122 / 165

STA imzalanan ancak PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan ülkelere yapılan ihracatta, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı) (****),

PAAMK Sistemi’ne dahil ülkeler arasında aynı menşe kurallarına sahip STA’lar kapsamında yapılan ihracatta, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) (*****),

Eşliğinde ihracatın yapılması gerekmektedir.

_______________________________________________________

(****) : AKÇT, Makedonya, Bosna ve Hersek, Hırvatistan, Filistin, Arnavutluk STA’ları.

(*****) : Bu kapsamda; eğer bir ürünün, ikili kümülasyon hükümleri çerçevesinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ihracı öngörülüyorsa, hem EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı hem de EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılması mümkün olmakla birlikte, PAAMK Sistemi’ne dahil olan Fas’a, Tunus’a, Mısır’a veya Suriye’ye yapılan ihracatta TEV’in doğmaması için EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı kullanılması gerekmektedir. Ancak; bir ürünün çapraz menşe kümülasyon sistemi çerçevesinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ihracı öngörülüyorsa, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılması gerekmektedir.

Öte yandan, tercihli ticaret kapsamında yapılacak ithalatın da aynı belgeler eşliğinde yapılması gerekmektedir. [Örnek-1: AB’den yapılan sanayi ürünü ithalatında, firma tarafından A.TR dolaşım belgesi tevsik edilmemişse bu ürün, AB’ye üye ülkeler menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir. Örnek-2: STA imzaladığımız bir ülkeden, ilgili STA’da yer alan bir ürünün ithalatında, firma tarafından menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) tevsik edilmemişse bu ürün, ilgili ülke menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir.]

– “İthalatın tercihli rejim kapsamında yapıldığı menşe (kaynak) ülke ile ihracatın yapıldığı varış ülkesi aynı ise, girdi ve nihai ürüne bakılmaksızın TEV tahsilatı aranmaz.

Ayrıca; ithalatın tercihli rejim kapsamında yapıldığı menşe (kaynak) ülke ile ihracatın yapıldığı varış ülkesi PAMK’a taraf ülkeler arasında ise, TEV tahsilatı aranmaz.

Diğer taraftan; ithalatın tercihli rejim kapsamında yapıldığı menşe (kaynak) ülke ile ihracatın yapıldığı varış ülkesi PAAMK Sistemi’ne dahil olan ülkeler arasında ise, TEV tahsilatı aranmaz.”

– TEV için baz alınan vergi; girdinin ithal edildiği menşe (kaynak) ülkeye, ilgili ihracat tarihinde uygulanan vergidir. Ancak, ilgili ihracat tarihinde menşe (kaynak) ülkeye uygulanan vergi oranı 0 (sıfır) ise (Toplu Konut Fonu kesintisi de öngörülmemişse), TEV tahsilatı aranmaz.

Sayfa 123 / 165

Diğer taraftan; TEV’e konu ihracata ilişkin GB’nin, ilgili DİİB taahhüt hesabının kapatılmasında kullanılabilmesi için TEV’in ödendiğine dair makbuzun İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ibraz edilmesi gerekmekte olup bu çerçevede, TEV’in yatırılmadığı tespit edilen ihracata ilişkin GB’nin, ilgili DİİB taahhüt hesabının kapatılmasında kullanılması mümkün bulunmamaktadır. Bu kapsamda; A.TR dolaşım belgesi eşliğinde AB üyesi bir ülkeye veya menşe ispat belgesi eşliğinde AB üyesi bir ülkeye veya STA imzalanan bir ülkeye veya PAMK’a taraf bir ülkeye ya da PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ihraç edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde hem TEV doğuran üçüncü ülke menşeli hammadde hem de TEV doğurmayan ülkemiz menşeli, serbest dolaşımda olan veya gümrük vergisi % 0 olan ya da gümrük vergisinden muaf olan üçüncü ülke menşeli hammaddelerin birlikte kullanılması durumunda ve mer’i Dahilde İşleme Rejimi’ne göre TEV ödenmesi gerekirken TEV’in ödendiğine dair makbuzun ibraz edilmemesi nedeniyle müeyyide uygulanması öngörülmüş ise, sadece TEV doğuran hammaddelerin muafiyet kapsamından çıkartılarak müeyyide işleminin bu kısma tekabül edecek şekilde tesis edilmesi gerekmektedir.

2014/1 sayılı Genelge’nin “III. İhracatta Yapılacak İşlem ve Kontroller” başlıklı maddesi; “İhracat sırasında ibraz edilen A.TR Dolaşım Belgeleri ve menşe ispat belgeleri ile ilgili işlemlerde belge düzeni itibariyle ”serbest dolaşım” ve ”menşe” kavramlarının aşağıda belirtilen şekilde ayırt edilmesi gereklidir: Serbest Dolaşımdaki Eşya, tümüyle Türkiye veya Avrupa Birliği’nde elde edilmiş olan ya da tamamı veya bir kısmı üçüncü ülkeler menşeli olup Türkiye ya da Avrupa Birliği’nde ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli gümrük vergisi, eş etkili vergi ve mali yükleri tahsil edilmiş, bu vergi ve resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış eşyayı ifade etmektedir. Bu nedenle, tamamıyla Türkiye’de elde edilmiş eşya Türk menşeli ve serbest dolaşımdaki eşyadır. Bununla birlikte, Türkiye’de gördüğü işlem ve işçilik nedeniyle Türk menşei kazanmış olan her eşya, serbest dolaşımda olmayabilir. Örneğin, dâhilde işleme rejimi kapsamında vergileri kısmen veya hiç ödenmeden ithal edilen girdilerden Türkiye’de elde edilen nihai ürün, gördüğü işçilik ve işlemler nedeniyle Türk menşeini kazanmış olsa dahi, bünyesine giren ve dâhilde işleme rejimi kapsamında vergileri tahsil edilmeyen girdilere ait telafi edici vergi tahsil edilmediği sürece serbest dolaşımda değildir. Bünyesinde serbest dolaşımda olmayan yabancı girdi bulunan ürünler, ancak, tüm bu yabancı girdilerin vergilerinin ödenmiş olması şartıyla serbest dolaşıma girer ve böylece bu ürünlerin Avrupa Birliği’ne ihracında A.TR Dolaşım Belgesi düzenlenebilir. Benzer şekilde, eşyanın Türkiye’de serbest dolaşıma girmesi eşyaya Türk menşei kazandırmaz. Serbest dolaşıma giren eşyanın Türk menşei kazanıp kazanmadığı, bu eşyanın Türkiye’de gördüğü işlem ve işçilik sonucunda elde edilen ürünün ilgili Yönetmelikler çerçevesinde değerlendirilmesi sonucunda belirlenir.

Soru 103: Açılan antrepo beyannamesinde verilen özet beyan ile uyumlu şekilde kap – kg beyan edilmiş, fakat 1 adet fatura sehven eksik beyan edildiği için beyanımızda eşya adeti ve kıymeti hatalı beyan edilmiş

Sayfa 124 / 165

olup, beyanname ekinde eksik faturaya ait olan ilgili eşyaların ATR belgesi beyan edilmiştir. İlgili işleme Gümrük Kanunu’nun 236/2.maddesine göre ceza uygulanırmı?

Cevap 103: Antrepoya eşya alınırken sadece antrepo beyannamesindeki miktardan değil belgelerindeki miktardan da bahsedilmektedir. Antrepo beyannamesi bir beyandır. Belgeler ise bu beyanı doğrulayan fatura, ATR., Özet beyan gibi diğer tüm belgelerdir. Bu nedenle antrepo beyannamesi düzeltilebilir. Antreponun sorumluluğu eşyanın antrepoya alınışındaki kap miktarıdır. Muhteviyat miktarından herhangi bir sorumluluk bulunmamaktadır.

Sonuç Olarak: Yukarıda açıklanan sebeplerle bahse konu olayda, Gümrük Kanunu’nun 236.maddesine (236/2.madde) vb., göre uygulanacak –ortada- herhangi bir ceza bulunmamaktadır. Bu nedenlerle:

1) Bilindiği gibi, Gümrük Kanunu’nun 236/2.maddesinde aynen: “Gümrük antrepolarında veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerde yapılan sayımlarda kayıtlara göre fazla eşya çıkması halinde, bu eşyanın 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulmasının yanı sıra, fazla çıkan eşyaya ait ithalat veya ihracat vergileri tutarı kadar para cezası alınır” denilmekte olup, bahse konu olaya Gümrük Kanunu’nun 236.maddesinin (236/2,maddesi, vb.) uygulanması mümkün olmadığı,

2) Ancak, söz konusu olayda Gümrük Yönetmeliği EK- 82’nin 54.sırasında belirtilen “Ceza gerektiren başka bir durum bulunmaması ve mahiyeti ayrı olmak kaydıyla, gümrük beyannamesinde düzeltme yapılması”nın, Gümrük Kanunu’nun 241/1.maddesi gereği ceza uygulamasını gerektirdiği değerlendirilmektedir.

Soru 104: Kayıt Belgesi Alınmadan Ya da Sonradan Alınarak İşlem Yapılmasında Ceza Uygulanırmı?

Cevap 104: Eşyanın kayıt belgesi sunulmaksızın ithal edilmesinin 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 235/1-c. maddesine göre karara bağlanan para cezasına ve Kanunu’nun 235/4-c. Maddesinde göre “Teslimden sonra kontrol sonucunda uygunsuzluğu tespit edilen ancak bulunamayan eşyanın gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirilmesine karar verilir.” hükmüne göre karar verileceğine ilişkin yazılı bildirime karşın, aşağıda açıklanan gerekçelerle kayıt belgesine Gümrük Kanunu’nun 235.maddesi hükmü uygulanamaz.

İlgili Gerekçeler:

Sayfa 125 / 165

– Gümrük Kanunu’nun 235.maddesinde yer alan ithale konu eşyanın lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olması, gerekir.

1- Danıştay Yedinci Dairesinin; E:2021/1268 Sayılı Kararı her ne kadar gözetim belgesi ile ilgili ise de; aynı temel mevzuattan hareketle düzenlenen kayıt belgesi için de, ithali serbest olan bir eşyanın ithalat seyrinin izlenmesi ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla getirilen ancak, anılan maddede sayılanlar dışında kalan ve Kanun’un 235.maddesinde belirtilen; “İbrazı veya beyanı zorunlu olan belgelerden biri” olmadığından, 235.madde hükümleri uygulanamaz.

Kayıt belgesinin amacı; İthalat şartlarının, yerli üreticiler üzerindeki etkisinin izlenmesi ve ithalattan kaynaklanan vergi kayıplarının önlenmesi, koruma tedbirleri veya başka bir tedbir alınıp alınmayacağının değerlendirilmesi ve bunun için bir İstatistik bilgi havuzu oluşturulmasıdır.

Kayıt belgesi uygulaması; İthalat nedeniyle ilave bir vergisel yükümlülük getirme amacına yönelik veya korunma önlemi niteliğinde bir uygulama olmayıp, ithalatın izlenmesi amacına yönelik bir uygulamadır.

2- Bir malın benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktarlarda ithal edildiğinin belirlenmesi amacıyla ithal seyrinin izlenmesi için istatistik bilgi havuzuna kaydedilmesi ve ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidi halinde ancak, İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliğinin 9 ve 10.maddelerinde de belirtildiği üzere; “… İthalattan kaynaklanan vergi kayıplarının önlenmesi amacıyla, gümrük vergisinde artış yapılması, ek mali mükellefiyet getirilmesi, miktar/değer kısıtlaması, tarife kontenjanı uygulaması veya bunların birlikte uygulanması, …” şeklinde olması gerekir iken;

Kayıt belgesi ve gözetim uygulaması uluslararası anlaşmalara, bu anlaşmaları iç hukukumuza aktaran düzenlemelere ve ilgili diğer mevzuata da aykırı olarak, aslında yükümlülerce yapılan beyanlardan Gümrük bilgi havuzundan da eşyaların ithalat seyrinden hareketle ciddi zarar ve ciddi zarar tehdidini çok kolay bir şekilde belirlenebilecek iken; yükümlülerin beyanname ekinde kayıt belgesi ya da gözetim belgesi ibrazına ve bu yolla kıymet artışına zorlanarak, gümrük vergileri tahakkuku, ek tahakkuk ve bu belgeleri ibraz etmeyenlere ise (üstelik bu belgeleri de verebilecek iken) geriye doğru vermemek suretiyle, yükümlülere Gümrük Kanunu hükümlerine aykırı olarak ceza uygulanması;

– Anayasa’nın 73’incü maddesinin 3’üncü fıkrasında, “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır” şeklinde ifade edilen ve vergilendirme yetkisini yasama organına özgü kılan ilke, vergilere ilişkin düzenlemelerin gerek şeklî gerekse maddî anlamda kanunla yapılmasını emreden hükümlerine,

– Anayasanın 38.maddesinde belirtilen; “Kimse, işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suç işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.

Sayfa 126 / 165

İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz” (Any.m.38/I, III, X). hükümlerine,

– Türk Ceza Kanunu’na göre, “Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve/veya güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz. İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz. Kanunların suç ve ceza öngören hükümlerinin uygulamasında kıyas yapılamaz. Suç ve ceza içeren hükümler, kıyasa yol açacak şekilde geniş yorumlanamaz” (TCK.m.2/I-III). hükümlerine,

– Türk Ceza Kanunu’nun bu hükümleri vergi suçları bakımından da geçerli olduğundan, Türk Ceza Kanunu’na göre, “Bu Kanunun genel hükümleri, özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır “ (TCK.m.5). hükümlerine,

– Kabahatler Kanunu’nun 4’üncü maddesinde de kabahatlerin kanuniliği ilkesi düzenlenmekte olup, buna göre, “Hangi fiillerin kabahat oluşturduğu, kanunda açıkça tanımlanabileceği gibi; kanunun kapsam ve koşulları bakımından belirlediği çerçeve hükmün içeriği, idarenin genel ve düzenleyici işlemleriyle de doldurulabilir. Kabahat karşılığı olan yaptırımların türü, süresi ve miktarı, ancak kanunla belirlenebilir” (KabahatlerK.m.4/1, 2). hükümlerine,

– Kabahatler Kanunu’nun bu hükümleri vergi kabahatleri bakımından da geçerlidir. Çünkü, Kabahatler Kanunu’na göre, “Bu Kanunun;
a) İdarî yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmaması halinde;
b) Diğer genel hükümleri, idarî para cezası veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiiller hakkında, uygulanır” (Kabahatler K.m.3). hükümlerine

Aykırıdır.

Yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler ve açıklamalardan görüleceği gibi, uyuşmazlık konuları olan kayıt belgesinin geriye doğru düzenlenmemesi ve düzenlenenlerin de kabul edilmemesinden kaynaklı, gümrük idaresince ek tahakkuk kararı ve Gümrük Kanunu’nun 235.maddesi hükümlerine göre ceza uygulanması, hatta bulunamayan eşyanın gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirilmesine karar verilmesi, açıkça anayasa ve uluslararası anlaşmalara ve ilgili yasalara aykırı olduğundan ve uygulanması halinde yükümlüler açısından telafisi imkânsız zararlara neden olacağından; Söz konusu ek tahakkuk kararı ile Gümrük Kanunu’nun 235.maddesi hükümlerine göre uygulanan ceza kararlarının kaldırılması için ilgili gümrük idarelerine Kanun’un 242.maddesi hükümlerine göre süresi içinde itiraz edilmesi, itirazın ret edilmesi halinde ise vergi mahkemelerinde dava konusu edilerek kararın iptal ettirilmesi gerekir.

3– Yukarıda belirtilen Danıştay kararlarından da görüldüğü üzere; Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak yapılan kontrol sonucunda eşyanın ithalinin, lisansa, şarta, izne, kısıntıya

Sayfa 127 / 165

veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olduğu halde uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edildiğinin tespit edilmesi gerekmektedir.

Maddede sayılan fiillerin, gümrük idaresinin yanıltılması sonucunu doğuran fiiller olup, eşyanın kayıt belgesine tabi olduğu GTİP, beyannamede beyan edilmiş ve yine eşyanın kayıt belgesine tabi olduğu beyanname eki belgelerden anlaşıldığından, Gümrük İdaresince ceza uygulanan olayda, gümrük idaresinin yanıltılması sonucunu doğuran herhangi bir fiil de bulunmadığından, Gümrük Kanununun 235’inci maddesi hükmü kapsamına girmediğinden söz konusu ek tahakkuk ve ceza kararının kaldırılması gerekir.

4- İthalat Genel Müdürlüğü’nün Ekli 05.11.2019 Tarihli, 49036975 Sayılı Yazısında Aynen: “… Gümrük beyannamesinin tescilinde kayıt belgesi ile uyumlu kıymet ve miktar üzerinden ilgili vergilerin ödenmesini müteakip geri verme başvurusunda bulunulması, bu başvurunun idarece reddi işlemine karşı dava açılması ve davanın idare aleyhine sonuçlanması durumunda oluşan yeni kıymete uygun olacak şekilde yeni bir kayıt belgesi sunulması gerekmektedir…” yorumundan da görüleceği üzere, Gümrük İdareleri kendi lehine olan hususlarda, sonradan kayıt belgesi düzenlenebileceğini ve gerektiğinde düzenlediğini kabul etmektedir.

Sonuç olarak:

İtiraz prosedürü Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi maddesi hükümlerine tabidir. Kanun’un 235/4-c. Maddesinde; “Teslimden sonra kontrol sonucunda uygunsuzluğu tespit edilen ancak bulunamayan eşyanın gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirilmesine karar verilir…” hükümlerine amirdir. Gümrük idaresine verilecek cevapta, eşyanın tüketime konu olması gibi nedenlerle, yerinin bildirilememesi halinde, ceza kararında, eşyanın gümrüklenmiş değerinin kamuya geçirilmesi, eşyanın yerinin bildirilmesi halinde ise, mülkiyetinin kamuya geçirilmesi ceza kararı verilecektir. Bu nedenlerle, itiraz sonuçlanana kadar işlem yapılmaması talebinin, Gümrük İdaresince uygun bulunmayacağı değerlendirilmektedir. Aynı gerekçelerle, Bölge Müdürlüğüne bilgi vermenin de bir sonuç doğurmayacağı düşünülmektedir.

Bu nedenle;

1) Kayıt belgesi sunulmaksızın ithal edilen veya ibraz edilen kayıt belgesinin kabul edilmemesi nedeniyle Gümrük Kanunu’nun 235/1.maddesine göre çıkarılan Ek Tahakkuk ve Ceza Kararına; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi hükümlerine göre süresi içinde itiraz edilmesi,

2) Söz konusu eşyalar için Gümrük Kanunu’nun 235/4-c.maddesine göre işlem yapılması ile ilgili İdarenin yazısı veya kararına; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi hükümlerine göre süresi içinde itiraz edilmesi,

3) Gerek söz konusu itirazlarda, gerekse bu itirazların ret kararı ile sonuçlanması halinde vergi mahkemesinde açılacak davalarda; Yukarıda belirtilen emsal kararlar ile açıklama ve yorumların ve

Sayfa 128 / 165

bulunacak benzer emsal kararlar ve lehe olan ilgili diğer bilgi ve belgelerin kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir.

Soru 105: Türkiye – Malezya Serbest Ticaret Anlaşması (STA)’nın 4/12.maddesinde belirtilen (Doğrudan Nakliyat Kuralı)’nın ihlal edilip edilmediği hususunun incelenmesi hk.

Cevap 105: ……. Tic. A. Ş. adına ilgili gümrük idarelerinde işlem gören söz konusu SDGB kapsamı eşyalara ilişkin olarak İlgili mükellef/ithalatçı tarafından, İlgili Gümrük İdaresince verilen süre içinde;

1) Gemlik Gümrük Müdürlüğü’nün 29.03.2022 tarih ve 93276771 sayılı yazısında İkame edici diğer belgeler olarak;
a) Eşyanın ihracat ülkesi gümrüklerince onaylanan ihraç belgesi, taşıma belgeleri ve menşe belgesinin,
b) Eşyanın üçüncü ülkeye girişi ve üçüncü ülke gümrüklerince gümrük gözetiminde geçici depolamaya kabul edilmesi sırasında tutulan onaylı kayıtların/belgelerin,
c) Eşyanın üçüncü ülkede gümrük gözetiminde geçici depolamadan çıkartılarak gemiye yüklenmesine dair Üçüncü Ülke Gümrük İdaresince onaylanan kayıtların/belgelerin ve taşıma belgelerinin,
d) Bu işlemler sırasında Üçüncü Ülke Gümrük İdaresince yetkilendirilmiş özel denetim firması raporlarının,
e) Eşyanın gümrük idarelerine sunulması esnasında işlem gören ve onaylanan belgelerin,

Temin edilerek verilen süre içinde ilgili Gümrük İdaresine sunulması,

2) Ya da, ilgili mükellef/ithalatçı tarafından Malezya’dan Türkiye’ye sevk edilen/gönderilen söz konusu SDGB’ler kapsamı eşyalara ilişkin olarak, bahse konu ithal eşyaların “Doğrudan Nakliyat Kuralı” gereği başka bir ülke limanına veya limanlarına uğraması, başka bir limana uğramış olması durumunda; Uğranılan limanlarda yapılan aktarma, araç/gemi değişikliği, vb. işlemlerin “İlgili Ülke Gümrük İdaresinin/ İdarelerinin nezaretinde ve gözetiminde yapıldığı”, her bir limanın ait olduğu İlgili Ülke Gümrük İdaresinden alınacak bir yazı ile ispatlanması ile temin edilecek bu yazı veya yazıların verilen süre içinde ilgili Gümrük İdaresine sunulması,

3) İlgili mükellef/ithalatçı tarafından, 1 ve 2.maddelerde belirtilen belgeler zamanında (30 gün içinde) temin edilemese bile, söz konusu belge veya belgelerin ilgili Mükellef tarafından Yurt dışından mutlaka temin edilerek, konuya ilişkin olarak ileride, ilgili Gümrük İdaresi veya idarelerince yapılacak Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarının tebliği üzerine, Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi hükümleri kapsamında işlem yapılması (Yurt dışından temin edilen yazı veya yazıların ilgili Gümrük idaresine sunulması ve gerekir ise ilgili ek tahakkuk ve ceza kararlarına itiraz edilmesi),

Sayfa 129 / 165

4) Konu hakkında ileride yapılacak Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarına karşı 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi hükümlerine göre süresi içinde itiraz edilmesi,

5) Gerek söz konusu itirazlarda, gerekse bu itirazların red kararı ile sonuçlanması durumunda, vergi mahkemesinde açılacak davalarda; Konu hakkında bulunacak emsal kararlar ile lehe olan ilgili diğer bilgi ve belgelerin kullanılmasının gerektiği düşünülmektedir.

Soru 106: Debit Note Nedir?

Cevap 106: Debit Note: Borç notu, borç dekontu.
Uluslararası ticari ilişkilerde credit note/credit nemo veya credit notte ile debit note sıklıkla kullanılan tevsik edici belgelerdir. Bilindiği üzere; alacak notu (credit note) ve borç notu (debit note), uluslararası ticaret yapan şirketlerce ticarette genellikle öngörülmeyecek şekilde ortaya çıkan maliyetlere ilişkin unsurları karşılıklı olarak dengelemek amacıyla kullanılan alacak veya borç dekontlarıdır. Bu dekontlar, genellikle satıcı tarafından alıcıya ticari, lojistik, teknik talepler, fiyat düzeltmeleri, komisyon, indirim, alacağından vaz geçme gibi nedenlerle gönderilir. Ticari hayatta sıkça kullanılan bu belgeler vergiye tabi kazancın belirlenmesinde de önemli gider ve gelir kalemlerini oluşturmaktadır.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu uygulamasında ve çeşitli muktezalarda/özelgelerde credit note (alacaklandırma notu) ve debit note (borçlandırma notu) birer belge olarak kabul edilmiştir.

Debit Note: Borç notu, borç dekontu, herhangi bir mal veya hizmet ithalatına ilişkin olarak ithal edilen mal veya hizmetin miktarının ya da fiyatının eksik hesaplanması, eksik faturalandırılması, düzenlenen fatura miktarından daha fazla malın gönderilmesi veya hizmetin ifası, vb. sebeplerle satıcı tarafından düzenlenip alıcıya gönderilen debit noteler vergi tevkifatına tabi olup;

a) Hizmet ithaline ilişkin debit noteler:Düzeltme beyannamesiyle ilgili vergi dairesine beyan edilerek, ilgili hizmet ithalinin tabi olduğu vergilendirme kriterlerine göre vergilendirilmesi (KDV ile varsa Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisi’nden kaynaklanan stopajın ödenmesi) gerekir.

b) Herhangi bir mal veya eşya ithaline ilişkin debit noteler ise; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24/3-a ve 27.maddesi gereği Gümrük Kıymet Unsuru veya 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21.maddesi gereği İthalatta KDV Matrah Unsuru olup, Gümrük Yönetmeliği’nin 53/5.maddesi gereği (İthal eşyasının gümrük kıymetine veya ithalatta katma değer vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet

Sayfa 130 / 165

veya matrah unsurları için) en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun öğrenildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar beyanda (tamamlayıcı beyanda) bulunulması ve tekabül eden vergilerin de aynı süre içinde ödenmesi gerekir.

Soru 107: Gümrük Yükümlülüğünün Doğmuş Sayılmayacağı Durumlar/ Haller Nelerdir?

Cevap 107: 1) 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 182.maddesi ile 184.maddenin 1.fıkrasının (a) bendi hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yükümlünün;
a) Kanun’un 37 ilâ 40’ıncı madde hükümlerinden,
b) Bir serbest bölgeden Türkiye’ye eşya sokulmasından,
c) Eşyanın geçici depolanmasından,
d) Eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejiminin kullanılmasından,

– Doğan yükümlülüklerini yerine getirememesinin eşyanın tahrip olmasının veya tekrar yerine konulamaması şeklinde kaybının, eşyanın özelliklerine bağlı bir nedenden veya beklenmeyen hal veya mücbir sebepten ya da gümrük idarelerinin izninden kaynaklandığını kanıtlaması halinde, ithalat nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğmuş sayılmaz.

– Eşyanın tekrar yerine konulamaz şekilde kaybı, bunun kullanılamaz hale gelmiş olmasını ifade eder.

2) Nihai kullanımı nedeniyle indirimli veya sıfır ithalat vergi oranından yararlanarak serbest dolaşıma giren eşyanın, gümrük idarelerinin izni ile ihraç veya yeniden ihraç edilmesi halinde de ithalat nedeni ile bir gümrük yükümlülüğü doğmuş sayılmaz.

– 2-a) … Alınan numuneler gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulur.

Ancak, numunenin telef olması veya telafi edilemez kaybı durumunda, gümrük yükümlülüğünün doğmamış olduğu kabul edilir. Yani. Gümrük yükümlülüğü doğmaz.

b) Serbest dolaşımda olmayan eşyadan inceleme sonrası ortaya çıkan atık veya artıklar gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulur.

Soru 108: Gümrük Yükümlülüğünü Etkilemeyecek Haller Nelerdir?

Cevap 108: 1- Eşyanın gümrük kontrolünden yasadışı olarak çıkarılmasına teşebbüs olmaması, ilgili kişi tarafından kasten yapılmış bulunmaması ve eşyanın durumunu düzenleyen tüm gerekli işlemlerin yerine getirilmesi koşuluyla aşağıda sayılan ihmaller, Kanunun 184.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen gümrük yükümlülüğü açısından, eşyanın geçici depolama faaliyeti veya tabi tutulmuş olduğu gümrük rejiminin doğru işleyişini etkilemez:

Sayfa 131 / 165

a) Süre uzatımı amacıyla başvurulduğunda, verilen sürenin uzatılması için gerekli koşullar olmasına karşın, eşyanın gösterilen geçici depolama yerine konulması veya uygulandığı gümrük rejimi altında, gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulması için verilen sürenin aşılması,
b) Transit rejimi altındaki eşyanın varış gümrük idaresine sunulması için verilen süre aşılarak ilgili idareye sunulması,
c) Eşyanın geçici depolamaya veya gümrük antrepo rejimine tabi tutulması durumunda, elleçleme izninin verilmesi için gerekli koşulların bulunması şartıyla, gümrük idarelerinden önceden izin alınmaksızın eşyanın elleçleme işlemine tabi tutulması,
ç) Eşyanın geçici ithalat rejimine tabi tutulması durumunda, önceden bu kullanıma izin verilmesi için gerekli şartların olması koşuluyla, eşyanın izin belgesinde gösterilenden farklı bir şekilde kullanılması,
d) Eşyanın geçici depolamaya veya bir gümrük rejimine tabi tutulması durumunda, gümrük idarelerinin isteği üzerine arz edilebilecek durumda olması şartıyla izin belgesinde gösterilenden farklı şekillerde ve yerlerde bulunması,
e) Eşyanın geçici depolamaya veya bir gümrük rejimine tabi tutulması durumunda, gerekli işlemler yapılmadan Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkarılması veya serbest bölgeye konulması,
f) Eşyanın nihai kullanımı nedeniyle, indirimli veya sıfır vergi oranından yararlanarak işlem görmesi durumunda, amaçlanan kullanıma tabi tutulmadan önce, eşyanın devredenin stok kayıtlarında olması ve devredilenin söz konusu eşyanın izin hak sahibi olması şartıyla eşyanın gümrük idarelerine bildirilmeden devredilmesi.

Gümrük yükümlülüğünü etkilemez.

2- Yükümlü birinci fıkrada gösterilen şartları ispat edemediği takdirde, Kanunun 184.maddesinin birinci fıkrası uyarınca bir gümrük yükümlülüğü doğar.

3- Birinci fıkrada belirtilen ihmallerin bir gümrük yükümlülüğüne yol açmaması, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde söz konusu gümrük rejimi altında düzenlenen izin belgelerinin geri alınmasını veya iptalini engellemez.

Soru 109: 4458 Sayılı Gümrük Kanununa Göre Yükümlü Kimdir?

Cevap 109: Yükümlü; Gümrük yükümlülüğünü yerine getirmekle sorumlu bütün kişileri ifade eder. Mükellef/vergi Mükellefi.

1-a) İthalatta gümrük yükümlülüğünde yükümlü; Beyan sahibidir. Dolaylı temsil durumunda, hesabına gümrük beyanında bulunulan kişi de yükümlüdür.

Sayfa 132 / 165

Dolaylı temsilde, temsilcinin yükümlülüğü, beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır. Gümrük Kanunu’nun 188’inci, 190’ıncı ve 194’üncü maddeleri uyarınca doğan gümrük yükümlülüğü için de bu hüküm uygulanır.
b) Birinci fıkrada belirtilen rejimlerden biri için bulunulan beyanda kullanılan veriler, kanunen alınması gereken vergilerin tamamen veya kısmen tahsil edilememesine sebep olduğu takdirde, beyanın yapılabilmesi için bu verileri veren ve bu verilerin yanlış olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de gümrük vergilerinden sorumludur.
2- Gümrük Kanunu hükümlerine göre;
a) Eşyanın kanuna aykırı olarak girişini gerçekleştiren kişiler,
b) Eşyanın kanuna aykırı girişine iştirak eden ve girişin kanuna aykırı olduğunu bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler,
c) Söz konusu eşyayı elde eden veya elinde bulunduran ve bu eşyayı elde ettiği veya aldığı sırada eşyanın kanuna aykırı olarak girdiğini bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler,
Gümrük vergilerinden sorumludurlar.
3- Gümrük Kanunu’nun 184/3.maddesine göre yükümlü: İthalat vergilerine tabi eşyanın geçici depolanmasından veya tabi tutulduğu gümrük rejiminin uygulanmasından doğan yükümlülükleri yerine getirmesi gereken kişi ya da söz konusu rejime tabi tutulması için konulmuş koşullara uyması gereken kişidir.
4- Gümrük Kanunu hükümlerine göre;
a) Eşyayı gümrük gözetiminden çıkaran kişiler,
b) Bu çıkarma işine iştirak eden ve eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığını bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler,
c) Söz konusu eşyayı elde eden veya elinde bulunduran ve bu eşyayı elde ettiği veya aldığı sırada gümrük gözetiminden çıkarıldığını bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler,
d) Eşyanın geçici depolanmasında veya tabi tutulmuş olduğu gümrük rejiminin kullanılmasından doğan yükümlülükleri yerine getirmesi gereken kişiler,
Gümrük vergilerinden sorumludurlar.
5- Yükümlü, eşyayı tüketen veya kullanan, buna iştirak eden ve tüketimin veya kullanımın bu Kanuna aykırı olduğunu bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişidir/kişilerdir.
– Gümrük idarelerinin kaybolan eşyayı serbest bölgede tüketilmiş veya kullanılmış saydığı ve bu fıkranın uygulanmasına imkân bulunmadığı hallerde, eşyanın gümrük idarelerince bilinen en son kullanıcısı, gümrük vergilerini ödemekle yükümlü kişidir.
6- İhracat vergilerine tabi eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkaran, bu fiile iştirak eden, beyanda bulunulması gerektiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde beyanda bulunmayan kişiler, gümrük vergilerinden sorumludurlar.
…

Soru 110: X Firması, Dahilde İşleme İzni kapsamında Hindistan’dan ithal ettiği eşyaları, 2006/12 Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin 14.maddesinin (1/ f) fırkası kapsamında etiketleme yaparak daha sonra bu ürünleri Türk menşeli olarak Bangladeş’e ihraç etmek istemektedir. Ayrıca ihracatla ilgili olarak

Sayfa 133 / 165

eşyaların Türkiye menşeli olduğuna dair menşe belgesi düzenleyecektir. Etiketleme yapmak eşyaya menşe kazandırmasa da alıcı firmanın eşyaları Türk menşeli olarak ithal etmek istemesi üzerine ihracını Türk menşeli olarak gerçekleştirmek istemektedir. Eşyanın ithalatında menşe ülke Hindistan yazmaktadır. İhracatında menşe ülke adı Türkiye yazılmasında bir sorun oluşturur mu?

Menşe ülke ihracat beyannamesinde Hindistan yazıp menşe belgesinde Menşe ülkesi Türkiye olarak yazsak uygun olur mu?
Ayrıca yurt dışından menşe araştırması sorgulama durumu olur mu? Olursa ne gibi bir risk oluşur?
İşlem aldatıcı işlem olarak addedilir mi?

Cevap 110: Konu Mevzuat Hükümleri Işığında Değerlendirildiğinde:

1- Eşyaya yapılacak etiketleme işleminin Türk Menşei kazandırmayacağı açıktır. Türkiye’de eşya herhangi bir işleme faaliyetine de tabi tutulmamaktadır. Eşya Türkiye’ye Dahilde İşleme İzni kapsamında ithal edileceğine göre, izni verecek gümrük idaresi, sadece etiketleme yapılarak eşyanın Türk Menşei kazanmayacağını ve eşyanın menşeinin değiştirileceğini düşünerek bu izni vermeyebilir.

2- Gümrük idaresinin dahilde işleme izni verdiği düşünüldüğünde ise; eşyanın ihracatında/çıkışında ya da dahilde işleme izni kapatılırken, eşyayı muayene ettiğinde ya da ithalat beyannamesi ile ihracat beyannamesini karşılaştırdığında, etiketlerinde Türk Menşeili yazmasına karşın, eşyanın Hindistan menşeli olduğunu tespit edebilir. Bu durumda, çeşitli olasılıklar ortaya çıkmaktadır.

a) Etiketler eşyanın Türk Menşeli olduğunu göstereceğinden, Gümrük İdaresi olayı Gümrük Kanunu’nun 56/1.maddesinde yer alan “Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’ye ithaline izin verilmez. Bu gibi eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Bakanlıkça izin verilebilir. Eşyanın bu fıkra kapsamında olup olmadığının belirlenmesinde tereddüt edilen durumlarda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü esas alınarak işlem yapılır. Söz konusu isim ve simgelerin kaldırılması veya eşyanın gerçek menşeinin gösterilmesi amacıyla, usul ve esasları yönetmelikle belirlenecek elleçleme faaliyetlerine izin verilebilir.” Hükmü kapsamında değerlendirebilir.

Bu durumda, eşyanın gerçek menşe ülkesinin gösterilmesi amacıyla Gümrük Yönetmeliğinin Eleçleme faaliyetleri başlıklı 99.maddesinde yer alan, “Gerek üzerlerinde, gerek iç ve dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğunu gösteren veya böyle bir izlenim uyandıran isim ya da simgeler taşıyan eşyanın Türkiye’ye ithaline izin verilmez. Bu gibi eşyanın Türkiye’den transit geçişine veya antrepo ve benzeri yerlere konulmasına ya da yeniden ihracına Bakanlıkça izin verilebilir. Eşyanın bu fıkra kapsamında olup olmadığının belirlenmesinde tereddüt edilen durumlarda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü esas alınarak işlem yapılır. Söz konusu isim ve simgelerin kaldırılması veya eşyanın gerçek menşeinin gösterilmesi amacıyla, usul ve esasları yönetmelikle belirlenecek elleçleme faaliyetlerine izin verilebilir.” Hükmü gereğince işlem yapılması gümrük idaresinden talep edilebilir.

Sayfa 134 / 165

b) Gümrük İdaresi, Gümrük Kanunu’nun 238/1-c maddesi hükmüne göre; “Dahilde işleme rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimine ilişkin hükümler ihlal edilmekle birlikte, rejim kapsamı ithal eşyasının işleme faaliyetindeki hâli veya işlem görmüş ürün hâli de dahil olmak üzere, gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamış olduğunun tespiti hâlinde, ithal eşyasının gümrük vergileri ile ilgili rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar, … idari para cezası verilir.” Hükümleri çerçevesinde ceza uygulayabilir.

2- Eşyanın Türkiye’den ihracatının dahilde işleme izni kapsamında ithalat edilerek sorunsuz gerçekleştirildiğini varsayarsak; ithal ülkesi olan Bangladeş’de Hindistan’a uygulanan vergiler ile Türkiye’ye uygulanan gümrük vergileri arasında fark bulunması ve eşyanın Türk menşeli olmadığından şüphelenilmesi durumunda, menşe belgesinin sonradan kontrolünü Türkiye’den talep edebilir.

Araştırma neticesinde eşyanın etiketlemeyle Türk menşei kazanmadığı raporlandığında, Türkiye’de ihracatçıya yukarıda metni verilen Gümrük Kanunu’nun 238/1-c maddesi tatbik edilebilir.

İthal ülkesinde ise, eşyanın Türk Menşeli olmadığının tespiti hainde, olay kaçakçılık ve evrakta sahtekârlık olarak değerlendirilecektir.

Soru 111: Yurt dışından menşe araştırması gelme durumu olur mu, gelirse ne gibi bir risk oluşur?

Cevap 111: Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Bangladeş Halk Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Gümrük Konularında İşbirliği ve Karşılıklı Yardım Anlaşmasının Onaylanması Hakkında Karar – 2016/9037 (07.08.2016 t. 29794 s. R.G.)’ın 11/1 maddesi çerçevesinde; “Taraflardan birinin Gümrük İdaresi’nin talep etmesi halinde; diğer Tarafın Gümrük İdaresi, Talepte bulunan Tarafın ülkesinde yürürlükte bulunan Gümrük mevzuatını ihlal suçu teşkil eden veya edebilecek olan eylemlerle ilgili soruşturma başlatabilir, Soruşturmayı başlatan Taraf, bu soruşturmanın sonuçlarını, Talepte bulunan Tarafa bildirir.” Hükmü çerçevesinde Türkiye’de de soruşturma başlatılabilir. Yukarıda belirtilen riskler oluşur.

Soru 112: Yapılan fiil aldatıcı işlem olarak addelir mi?

Cevap 112: Böyle bir tespitte, olayın Türkiye’de 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümlerine girmediğini söylemek mümkündür. Menşe belgesinin Türk Gümrüğüne ibraz edilmeyeceği

Sayfa 135 / 165

düşünüldüğünde, Türkiye’de bir suç oluşturmayacağını, başka bir ifadeyle TCK belgede sahtecilik hükümleriyle de ilgisinin olmayacağı değerlendirilmektedir. Ancak, soruşturmacılar zaman zaman belgede sahtecilikten ya da Türkiye’nin itibarını yurt dışında küçük düşürmek gibi fiillerden dolayı, fiil Türkiye’de işlenmese de TCK’nın 11, 204 ve 207.maddelerinden hareketle İlgili Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulabilmektedirler.

5237 sayılı TCK’nun 11.maddesi uyarınca, bir Türk vatandaşı, 13`üncü maddede yazılı suçlar dışında, Türk Kanunları`na göre aşağı sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektiren bir suçu yabancı ülkede işlediği ve kendisi Türkiye`de bulunduğu takdirde, bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması ve Türkiye`de kovuşturulabilirliğinin bulunması koşulu ile Türkiye Cumhuriyeti Kanunları`na göre cezalandırılabilir. Belirtilen koşullar kovuşturma şartı niteliğindedir. Bunun için failin Türk olması, Türkiye’de bulunması ve bu eylem nedeniyle yabancı ülkede hüküm verilmemiş olması gerekir. Yurtdışında işlediği suçtan dolayı Türk vatandaşı hakkında yabancı ülkede mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş ve kesinleşmiş olması halinde artık Türkiye’de yeniden yargılama yapılmayacaktır.

Soru 113: DİR kapsamında ithal edilen bir eşyanın Mahrece İade Edilerek ilgili DİİB’in kapatılması sonrasında yeni bir DİİB alınarak söz konusu eşyaların ithali mümkünmüdür?

Cevap 113: Dahilde İşleme Rejimi Kararı’nın – 2005/8391 (27.01.2005 t. 25709 s. R.G.) İhracat Taahhüdünün Kapatılması başlıklı 19.maddesi 5.satırında yer alan; “…Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyanın veya asıl işlem görmüş ürünün, gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi veya mahrecine iadesi hallerinde, bu eşyaya tekabül eden ihracatın gerçekleştirilmesi aranmaz…” hükmü göz önüne alındığında, mahrece iade edilen eşyanın ihracının gerçekleşmesi aranmayacağından, DİİB taahhüt hesabının kapatılmasında da dikkate alınmamaktadır.

Sonuç olarak, mahrece iade edilen eşyanın yeni bir dahilde işleme izin belgesi kapsamında, daha önceki dahilde işleme izin belgesiyle, ithalat beyannamesiyle ve mahrece iade edilen beyanname veya beyannamelerle herhangi bir ilişki kurmaksızın ve geri gelen eşya olarak beyan edilmemesi koşulu ile yeni bir ithal faturası düzenlenmesi şartıyla yeni alınacak DİİB/Dİİ kapsamında ithali halinde, mevcut mevzuat çerçevesinde herhangi bir sorun yaşanmayacağı değerlendirilmektedir.

Soru 114: İthal edilecek eşyadan ve eşyanın GTİP’inden emin değilsek, cezalı duruma düşmemek için ne yapmalıyız, nasıl bir yol izlemeliyiz?

Sayfa 136 / 165

Cevap 114: Yapılacak ithalat işleminden önce, şüpheli durumlarda:

1) 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 8.maddesine ve 11 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğine (Tarife) göre yazılı müracaat yapılarak ilgili olay ve/veya eşyanın GTİP hakkında İlgili Gümrük İdaresinden bilgi talebinde bulunulması ve alınacak cevaba göre işlem yapılması,

3) Eşyanın özelliklerini tam olarak anlamak ve yapılacak beyanı kolaylaştırmak için eşyanın tahlilini yaptırmak,

4) İthal edilecek eşyanın GTİP’da şüpheye düşülmesi halinde, Gümrük Kanunu’nun 9.maddesi, Gümrük Yönetmeliği’nin 28 ve 29.maddeleri ile 14 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği’ne göre İlgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne müracaat ederek eşyalar için Bağlayıcı Tarife ve/veya Bağlayıcı Menşe Bilgisi almak, buna göre ithalat yapmak,

5) Gümrük İdaresince yapılacak Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarına karşı zamanında Gümrük Kanunu’nun 242.maddesine göre itirazda bulunmak, bu madde hükümlerine göre işlem yapmak.

6) Kimyevi/Kimyahane ve Tahlil Raporlarına karşı yine Gümrük Kanunu’nun 242 ve 243.maddelerine göre itirazda bulunmak/işlem yapmak.

7) Takıldığınız veya şüpheye düştüğünüz Gümrük ve Dış Ticaret, Kaçakçılık, DİR (DİİB/Dİİ), Gümrük Rejimleri, Sonradan Kontrol ve Firma İncelemesi, Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS), … vb. konularında Firmamız Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim ve Danışmanlık A. Ş.’ne danışmak/ görüş almak.

Soru 115: İlgili mercilerce verilecek kararlardan önce, ihtilaf konusu eşyayımızı çekebilirmiyiz?

Cevap 115: 1. Eşyanın ilgili rejime tabi tutulma şartlarının yerine getirilmesi ve eşyanın yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlere tabi olmaması kaydıyla, gümrük idareleri, tescilden sonra beyannamedeki bilgileri kontrol ederek veya belli hallerde kontrol etmeksizin, eşyayı teslim ederler. Ancak, beyannamenin incelenmesinin makul bir süre içinde tamamlanamadığı ve bu inceleme sırasında eşyanın hazır bulundurulmasına gerek olmadığı hallerde de eşya teslim edilir. …

Sayfa 137 / 165

3. Beyannamenin tescilinin bir gümrük yükümlülüğü doğurması halinde, gümrük vergileri ödenmedikçe veya teminata bağlanmadıkça beyanname kapsamı eşya teslim edilemez. Ancak, bu hüküm kısmi muafiyete tabi geçici ithalat rejimine uygulanamaz.
4. Beyan edilen gümrük rejimi hükümlerine göre teminat istenmesi halinde, söz konusu teminat alınmadan eşya teslim edilemez.

– 1- Yükümlüler, mercilerince verilecek kararlardan önce, ihtilaf konusu eşyayı çekmek isterlerse, aşağıda yazılı şartlarla istekleri kabul olunur ve eşyanın çekilmesine izin verilir.
a) Kararların yükümlüce (mükellefçe) tebellüğ edilmiş olması ve taleplerinin bir dilekçe ile gümrüğe verilmiş olması,
b) Yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın ve eşyanın alıcısı adına düzenlenen para cezalarının teminata bağlanması,
c) Uyuşmazlığın idari yargı merciine intikali halinde bu hususun belgelenmesi,
ç) İdarece gerekli görülecek her türlü bilgi veya belgenin sunulması.
d) Düşük kıymet beyanı şüphesiyle kıymet araştırması yapılan hallerde yükümlünün beyanına göre yapılan vergi tahakkukları ile gümrük idaresince tahakkuk ettirilen bütün vergiler arasındaki farkın teminata bağlanması.
…

Soru 116: Cari Hesap/Cari Hesap Sözleşmesinin Vergisel Boyutu Nedir?

Cevap 116: Cari Hesap, Cari Hesap Sözleşmesi: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nun 89.maddesine göre; İki kişinin/iki firmanın herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirerek hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebileceklerine ilişkin sözleşme cari hesap sözleşmesidir. Bu sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. (Ama uygulamada yazılıdan ziyade sözlü olarak yapılmaktadır).

TTK’nun 90.maddesine göre: Her hesap devresi sonunda alacak ve borcu oluşturan tutarlar birbirinden çıkarıldıktan sonra tanınan veya hükmen belirlenen bakiye, yeni hesap devresine ait bir kalem olmak üzere hesaba geçirilir. Cari hesabın alacak sütununa yazılan tutarlar için, sözleşme veya ticari teamüller gereğince, kaydolundukları tarihten itibaren faiz işler. TTK’nun 95.maddesine göre: 8’inci maddedeki şartların (Ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirlenebilmesi, tüketicinin korunmasına ilişkin

Sayfa 138 / 165

hükümlerin saklı kalması vb.) varlığı hâlinde, alacak ile borç kalemlerinin birbirinden çıkarılması sonucunda bulunan bakiyeye, belirlenip hesaba kaydedildiği tarihten itibaren faiz işler, bileşik faize yol açabilecek uygulama yapılamaz, bu hükme aykırı sözleşme öngörülemez.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK)’nun 75.maddenin 6.fıkrasına göre: Her nevi alacak faizleri (Adi, imtiyazlı, rehinli, senetli alacaklarla, cari hesap alacaklarından doğan faizler ve kamu tüzelkişilerince borçlanılan ve senede bağlanmış olan meblağlar için ödenen faizler dahil.) menkul sermaye iradı olarak sayılmıştır.

Mal veya hizmet alımına ilişkin olarak iki taraf arasında yapılan cari hesap sözleşmesine istinaden cari hesap alacaklarından doğan faizler, menkul sermaye iradı olarak sayıldığından GVK’nun 7, 75 ve 94.maddeleri, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)’nun 3, 15 ve 30.maddeleri ile 2009/14593 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK)’nın 5.fıkrasının (c) bendi gereğince brüt tutar üzerinden % 5 nispetinde vergi kesintisine (stopaja) tabidir. KVK’nun 15/7 ve 30/11.maddelerine göre, yapılacak vergi kesintisinde kazanç ve iratlar gayrisafî tutarları üzerinden dikkate alınır.

Stopaj kapsamında olan hizmet türleri GVK’nun 94 üncü ve KVK’nun 30.maddesinde sıralanmıştır. Bu maddelerde bahsi geçmeyen hizmet türleri stopaj gerektirmez.

Hizmet ithali nedeniyle iki taraf arasında yapılan cari hesap sözleşmesine istinaden cari hesap alacaklarından doğan faizler, KDV Kanunu’nun 6, 8, 9, 10 ve 24.maddesine göre genel oran (%20) üzerinden KDV’ye tabidir.

Mal ithalatı nedeniyle cari hesap sözleşmesine istinaden cari hesap alacaklarından kaynaklanan faizler ise brüt tutarları üzerinden 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24/3-a ve 27.maddeleri gereği “gümrük kıymet unsuru” veya 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21.maddesi gereği “ithalatta KDV matrah unsuru” olup, Gümrük Yönetmeliği’nin 53/5.maddesi gereği en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun firma muhasebe kayıtlarına girdiği tarihi takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar beyanda bulunulması ve tekabül eden vergilerin de aynı süre içinde ödenmesi gerekir.

Gümrük Yönetmeliği’nin 53/7.maddesi gereği: İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesi uyarınca istisnai kıymetle beyan yapılan hallerde, tamamlayıcı beyanın gümrük idaresine verilmesi gerektiği süreden önce istisnai kıymete ilişkin ödemenin (mal ithaline ilişkin cari hesap sözleşmesinden kaynaklanan faiz tutarının) yurt dışına transferinin

Sayfa 139 / 165

gerçekleştirilmesi gerekir. Aksi takdirde, söz konusu faiz tutarı üzerinden Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/16, 2013/6 ve 2017/20 sayılı Genelgeleri kapsamında, (8/4/2015 Tarihli ve 2015/7511 Sayılı Kararnamenin Eki Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Kesintileri Hakkında Karar eki “Vadeli İthalatında KKDF Kesintisi Oranı % 0 ‘Sıfır’ Olarak Belirlenen Mallar Listesi”nde – ‘Liste 1’de belirtilen GTİP’ler hariç) KKDF tahakkuk ve tahsili, ayrıca hesaplanan KKDF tutarı üzerinden varsa ÖTV ile bunlara (KKDF + ÖTV tutarına) tekabül eden KDV’nin tahsili gerekir.

Soru 117: Finansman Anlaşmasının Vergisel Boyutu Nedir?

Cevap 117: Finansman sözleşmesi: 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu’nun 39.maddesine göre; Her türlü mal veya hizmet alımının, malı veya hizmeti satın alan gerçek veya tüzel kişinin nam ve hesabına mal veya hizmetin teslim veya temini ile birlikte doğrudan satıcıya ödeme yapılması suretiyle kredilendirilmesini öngören sözleşmedir. Kredi geri ödemeleri, adına kredi açılanlar tarafından finansman şirketlerine yapılır. Finansman sözleşmesinin yazılı şekilde düzenlenmesi zorunludur. Finansman şirketlerinin, kredilendirecekleri mal veya hizmetleri temin eden satıcılarla önceden yazılı şekilde genel bir sözleşme yapmaları zorunludur.

Herhangi bir mal ithaline ilişkin olarak bir finansman anlaşması uyarınca alıcı tarafından üstlenilen faiz giderleri gümrük kıymetine dahil edilmez.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 28/c.maddesine göre: İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla ithal eşyasının satışıyla ilgili olarak bir finansman anlaşması uyarınca alıcı tarafından üstlenilen faiz giderleri gümrük kıymetine dahil edilmez. (c) bendinde belirtilen hallerde, finansmanın satıcı veya bir başka kişi tarafından sağlanmış olmasına bakılmaz. Ancak, finansman anlaşmasının yazılı olarak yapılmış olması ve gerektiğinde alıcının; “ Eşyanın, fiilen ödenen veya ödenecek fiyat olarak beyan edilen fiyattan satıldığını ve söz konusu faiz oranının, finansmanın sağlandığı ülkede o tarihte bu tür bir işlem için geçerli olan faiz oranı seviyesini aşmadığını” kanıtlaması gerekir.

Herhangi bir hizmet ithaline ilişkin olarak bir finansman anlaşması uyarınca alıcı tarafından üstlenilen faiz giderleri; Yabancı devletler, uluslararası kurumlar veya yabancı bankalardan ya da bulunduğu ülkede mutad olarak kredi vermeye yetkilendirilmiş olup sadece ilişkili bulunduğu kurumlara değil tüm gerçek ve tüzel kişilere kredi veren kurumlardan alınan her türlü krediler için ödenecek faizlerden

Sayfa 140 / 165

(katılım bankalarının kendi usullerine göre yurt dışından sağladıkları fonlar ve benzeri kaynaklar için ödedikleri kâr payları dahil) % 0 oranında stopaj kesintisi ve % 0 oranında KDV kesintisi yapılmasına karşın, bunların dışında kalan kişi veya kuruluşlardan (Diğerlerinden) alınan/sağlanan krediler ve borç paralar için ödenecek faizler ise % 10 oranında stopaj kesintisi ile genel oranda (% 20) Sorumlu Sıfatıyla KDV kesintisine tabidir.

Ayrıca, 15.03.2017 tarih ve 30008 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2017/9973 sayılı Karar gereği: Bankalar ve finansman şirketleri dışında, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurt dışından sağladıkları Türk Lirası kredilerde (fiduciary işlemler hariç) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu kesintisi oranı; Ortalama vadesi bir yıla kadar olanlarda % 1 (yüzde bir), bir yıl ve üzeri olanlarda ise % 0 (yüzde sıfır) olarak uygulanır.

Kısaca Fiduciary İşlemler: Türkiye kaynaklı fonların, yurt dışında kurulu bir banka veya şube kullanılarak önce yurt dışına çıkarılması ve daha sonra tekrar yurda getirilmesi işlemidir.

Öte yandan, 88/12944 sayı ve 12.05.1988 tarihli Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Hakkında Karar’ın 4.maddesinin 8.fıkrası gereği; Yurt dışındaki işlerle ilgili olarak, yurt içindeki bankalardan veya yurt dışından alınacak döviz kredileri KKDF kesintisine tabi değildir.

Soru 118: Vade Farklarının Vergisel Boyutu Nedir?

Cevap 118: Kısaca vade farkı: Alıcı ile satıcı arasında tespit edilen ve borcun belli bir vadede ödenmesi halinde mal veya hizmet bedeline eklenen ilave bir bedeldir. Bir başka değişle, herhangi bir mal veya hizmetin peşin satış fiyatı ile taksitli veya vadeli satış fiyatları arasındaki farktır.

Alıcı ve satıcı arasındaki anlaşma ile mal veya hizmet bedelinin ödeneceği vadeye göre değişen vade farkı tutarları iki ayrı şekilde gösterilebilir.

1) Vade farkları faturada ayrı bir kalem olarak gösterilmeyerek mal veya hizmet bedeli içerisinde yer alır. İlgili mal veya hizmetle birlikte, ilgili mal veya hizmet ifası ya da ithalatı sırasında vergilendirilir. Vade farkları, faturada ayrıca gösterilmeyip mal veya hizmet bedeli içerisinde yer alması halinde, yabancı firmalar açısından mal satışı veya hizmet ifası karşılığında elde ettikleri ticarî bir kazançtır.

Sayfa 141 / 165

2) Vade farkları faturada “vade farkı” veya bu anlama gelecek bir terim şeklinde, ayrı bir kalem olarak ya da ayrı bir fatura düzenlenmek suretiyle gösterilebilir. Faturada ayrı olarak gösterilmesi ya da ayrı bir fatura düzenlenmesi durumunda ise vade farkları mal veya hizmet bedelinden ayrı bir alacak haline gelmekte, vade farkı bedelleri mal veya hizmet bedelinden ayrı olarak talep edilebilecek bir alacak hakkına dönüşmekte ve alacaklı firmalar açısından bu alacağı bağımsız olarak isteme/talep etme hakkı ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle vade farkları nedeniyle oluşan alacaklar bir nevi finansman hizmeti olarak düşünülebilir. Türkiye’deki mal veya hizmet ithal eden firma, mal veya hizmetin bedelini peşin ödemekte zorlanması halinde bedelin ödenmesini vadeye yaymak suretiyle ödeme işlemleri belirlenen vadelerde yapılmakta ve bunun için satıcı yabancı firmaya vade farkı ödenmektedir. Bu şekilde ortaya çıkan durum bir nevi finansman hizmetidir. Bu hizmetin karşılığında yabancı firma vade farkı talep etme hakkına sahip olmaktadır.
Vade farkları, mahiyeti itibariyle bir finans hizmeti sonucunda ortaya çıktığı için bu gelirleri menkul sermaye iradı olarak kabul etmek gerekmektedir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 75.maddesine göre: Sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği kar payı, faiz, kira ve benzeri iratların menkul sermaye iradı olduğu,
Gelir Vergisi Kanunu’nun 75.maddenin 6.fıkrasında ise; Her nevi alacak faizlerinin (Adi, imtiyazlı, rehinli, senetli alacaklarla cari hesap alacaklarından doğan faizler ve kamu tüzelkişilerince borçlanılan ve senede bağlanmış olan meblağlar için ödenen faizler dahil.) menkul sermaye iradı olarak sayıldığı anlaşılmış olup, bu madde hükmüne göre ticari bir faaliyetten doğan faizlerin alacak faizi olarak, dolayısıyla ticari faaliyet kapsamında elde edilen alacak faizi mahiyetindeki faizlerinde menkul sermaye iradı olarak kabul edilecekleri anlaşılmaktadır.
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)’nun 3.maddesi hükmüne göre; Dar mükellefiyete tâbi kurumlarca elde edilen bir kazancın Türkiye’de Kurumlar Vergisi’ne tabi tutulabilmesi için kurumun kazanç ve/veya iradı Türkiye’de elde etmesi ve elde edilen kazancın KVK’nın 3.maddesinin 3.fıkrası hükmündeki kazanç veya irat türleri ile irtibatlandırılması zorunludur.
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 7.maddesinin 1.fıkrasının (6) numaralı bent hükmünde; Dar mükellefiyete tâbi kurumlarca menkul sermaye iradının Türkiye’de elde edilmiş sayılması, sermayenin Türkiye’de yatırılmış olması şartına bağlanmıştır. Sermayenin Türkiye’de yatırılmış olması ile kastedilen, nakdi sermaye ve para ile temsil edilen değerlerin Türkiye’de kazanç ve/veya irat elde edilmesi amacıyla kullanılması anlaşılmalıdır.

Sayfa 142 / 165

Bu itibarla, Türkiye’de nakit veya alacak şeklinde bir varlığa sahip olan yurt dışında mukim yabancı bir kurumun Türkiye’ye sermaye yatırarak kazanç elde etme saikiyle hareket ettiği sonucuna ulaşılacaktır ki bu durum, adına ödeme yapılan yabancı firmanın söz konusu kazanç veya iradı Türkiye’de elde ettiğini gösterecek ve Kurumlar Vergisi (stopaj) kesintisi yapılmasını gerektirecektir.
Dar mükellefiyete tâbi kurumların; Türkiye’ye yapmış oldukları vadeli mal (hammadde, yarı mamul, mamul mal, makine, teçhizat, bilgisayar, bilgisayar aksamı, vb.) veya hizmet (Yazılım programları, proje çizimi, mühendislik hizmeti, tamir hizmeti, eğitim hizmeti, vb.) satışları dolayısıyla Türkiye’de mukim kişi, kurum veya kuruluşlardan alacağının bulunması ve bu alacağın bir kısmının vade farkı niteliğinde olması durumunda, kurumun/şirketin bilançosunda “alacak” olarak gözüken ve bir öz sermaye kalemi olan alacak şeklindeki sermayesini Türkiye’de yatırması ve bu alacağı dolayısıyla vade farkı şeklinde elde ettiği tutar, menkul sermaye iradı kapsamında değerlendirilebilecektir.
Bu Mantıksal Silsile Çerçevesinde; Türkiye’de yerleşik gerçek ve/veya tüzel kişiler tarafından yurt dışından ithal edilen mal veya hizmet bedeli ödemelerinin haricinde, sözleşme uyarınca bu kişi veya firmalara yapılan vade farkı ödemeleri Gelir Vergisi ya da Kurumlar Vergisi tevkifatına tabidir.

Yurt dışında yerleşik yabancı kişi veya kurumlar tarafından Türkiye’de elde edilen menkul sermaye iratları Gelir Vergisi Kanunu’nun 94.maddesi veya Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30.maddesi hükmüne göre tevkifat suretiyle vergilendirilecektir.

Diğer bir değişle, gayri maddi hak sahibinin dar mükellef gerçek kişi olması halinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 94.maddesi hükümleri, dar mükellef tüzel kişi, kurum, kuruluş veya firma olması halinde ise Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30.maddesi hükümleri uygulanacaktır.

a) Vade farkı, faturada ayrı bir kalem olarak gösterilmeyerek mal veya hizmet bedeli içerisinde yer alması durumunda;İlgili mal veya hizmetle birlikte, bu mal veya hizmetin ithalatı sırasında, mal veya hizmetin vergilendirme şart, koşul ve oranlarına göre vergilendirilir. Vade farkları, faturada ayrıca gösterilmeyip mal veya hizmet bedeli içerisinde yer alması halinde, yabancı firmalar açısından mal satışı veya hizmet ifası karşılığında elde ettikleri ticarî bir kazanç olacaktır.

Yurtdışından alınan hizmet ithali ticari nitelikte ise stopaja tabi değildir. Ancak, hizmetin Türkiye’de yapılması ve/veya hizmetten Türkiye’de faydalanılması nedeniyle KDV’ye tabi olup, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1, 6, 8, 9, 10 ve 24.maddeleriyle ilgili diğer mevzuat hükümleri gereği, sorumlu sıfatıyla KDV tevkifatı yapılması gerekir.

Sayfa 143 / 165

b) Vade farkı, mal veya hizmet faturasında mal veya hizmet bedelinden ayrı bir kalem olarak veya ayrı bir fatura düzenlenmek suretiyle gösterilmesi durumunda ise;Menkul sermaye iradı (alacak faizi) olarak kabul edildiğinden 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 7, 75 ve 94.maddeleri, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK)’nun 3, 15 ve 30.maddeleri ile 2009/14593 sayılı BKK’nın 1.maddesinin 5.fıkrasının (c) bendi gereğince brüt tutar üzerinden % 5 nispetinde vergi kesintisine (stopaja) tabi olup, bu konuda ilgili Çifte Vergilendirme Anlaşmasının (ÇVA) şartları ve oranlarına bakmak gerekir.

KVK’nun 15/7 ve 30/11.maddelerine göre, yapılacak vergi kesintisinde kazanç ve iratlar gayrisafî tutarları üzerinden dikkate alınır. Kesilmesi gereken verginin ödemeyi yapan tarafından üstlenilmesi halinde vergi kesintisi, fiilen ödenen tutar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanır. Şayet dar mükelleflere (yurt dışına) yapılan ödeme net olarak (net tutar üzerinden) yapılıyor ise vergi matrahının brüte taşınması/brütleştirilmesi ve alınacak tüm vergi ve resimlerin (Stopaj, KDV, Gümrük Kıymeti Üzerinden Alınan Tüm Vergi ve Kesintiler, İthalatta KDV, ÖTV, vb.) brüt tutar üzerinden hesaplanması gerekir.

Hizmet ithali nedeniyle ortaya çıkan ve faturada ayrı bir kalem olarak gösterilen ya da ayrı bir fatura tanzim edilen vade farkları, KDV Kanunu’nun 1, 6, 8, 9, 10 ve 24.maddelerine göre KDV’ye tabi olup, KDV Kanunu’nun 41.maddesi gereği vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar Katma Değer Vergisi beyannamelerini, vergilendirme dönemini takibeden ayın yirmialtıncı günü akşamına kadar ilgili vergi dairesine vermekle yükümlüdürler.
Hizmet ithaline ilişkin vade farkı tutarının KDV beyanından sonra yurt dışına gönderilmesi/ödenmesi durumunda; dövüz kurunun yükselişinden kaynaklanan fark TL tutarı (kur farkı) da KDV Kanunu’nun 24.maddesi, 117 sayılı Katma Değer Vergisi Genel Tebliği’nin “4.2.Matrahta Değişiklik” başlıklı mevzuat hükümleri, Katma Değer Vergisi Uygulama Genel Tebliği ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın konuya ilişkin Muktezaları gereği KDV Düzeltme Beyannamesiyle ilgili vergi dairesine beyan edilmesi gerekir.

Mal ithalatı nedeniyle ortaya çıkan ve faturada ayrı bir kalem olarak gösterilen yada ayrı bir fatura tanzim edilen vade farkları ise; 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24/3-a ve 27.maddesi gereği gümrük kıymet unsuru veya 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21.maddesi gereği ithalatta KDV matrah unsuru olup, brüt tutarları üzerinden Gümrük Yönetmeliği’nin 53/5.maddesi gereği, ithal eşyasının gümrük kıymetine veya katma değer vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet veya matrah unsurları için, en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun öğrenildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar ilgili gümrük idaresine beyanda bulunulması ve tekabül eden vergilerin de aynı süre içinde ödenmesi gerekir. İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine

Sayfa 144 / 165

ilişkin beyannamenin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

Soru 119: Fiyat Farklarının Vergisel Boyutu Nedir?

Cevap 119: Fiyat farkı: Kısaca, bir mal veya hizmetin, ya da menkul kıymetin cari fiyatıyla gelecek (future) fiyatı arasındaki fark olarak tanımlanabilir.

Fiyat farkı faturası veya borç dekontu kapsamındaki fark ödemeleri eşyaya veya hizmete ilişkin sonradan yapılan bir ödeme olup, eşyanın veya hizmetin Türkiye’ye ithali esnasında beyan edilen gümrük kıymetinde veya hizmet bedelinde artışa neden olmaktadır. Bu giderlerin (fiyat farkı) yurtdışına nakden veya hesaben ödenmesi durumunda, ilgili eşyanın veya hizmetin kıymeti gerçekte beyan edilenden fazla olacağı için ilgili mal veya hizmet ithali nedeniyle alınan vergiler açısından bir eksik ödeme söz konusu olacaktır. Bu nedenle her hangi bir mal veya hizmet ithaline bağlı olarak ortaya çıkan fiyat farklarının da, ilgili mal veya hizmetin vergilendirme koşullarında vergiye tabi tutulması gerekir.

Hizmet ithaline ilişkin (yurtdışından alınan fiyat farkı faturası veya borç dekontuna bağlı) olarak ortaya çıkan fiyat farklarında, ilgili hizmet türünün Gelir Vergisi Kanunu’nun 94.maddesi veya Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30.maddesi gereği stopaj kesintisine tabi olması halinde söz konusu fiyat farkının da stopaja tabi tutulması, ilgili hizmet bedelinin dar mükellefler açısından ticari kazanç sayılması durumunda ise ortaya çıkan fiyat farkından her hangi bir stopaj kesintisi yapılmaması gerekir. Ancak, söz konusu fiyat farkları KDV Kanunu’nun 6, 8, 9, 10 ve 24.maddelerine göre KDV’ye tabidir.

Herhangi bir mal ithaline ilişkin (yurtdışından alınan fiyat farkı faturası veya borç dekontuna bağlı) olarak ortaya çıkan fiyat farklarında, oluşacak kıymet farkı nedeniyle, ithal edilen eşyanın GTİP ve menşeine bağlı olarak ödenmemiş gümrük vergisi, ÖTV, ilave gümrük vergisi, Ek Mali Yükümlülük, ÇKP, Kültür Bakanlığı Fonu, TRT Bandrolü, Damping Vergisi, ÖTV, KDV, vb., karşımıza çıkabilecektir.

İthal eşyasına ilişkin fiyat farkı faturası ya da borç dekontu kapsamında yapılan fark ödemeleri eşyaya ilişkin sonradan yapılan bir ödeme olarak nitelendirildiğinden, beyannamenin tescilinden sonra yapılan bu ödemeler Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesi hükümlerine uygun olarak (İthal eşyasının Gümrük kıymetine veya İthalatta Katma değer vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet veya matrah unsurları için, en geç söz konusu kıymet

Sayfa 145 / 165

veya matrah unsurunun öğrenildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar beyanda bulunulur ve vergileri de aynı süre içinde ödenir.) istisnai kıymetle beyan ve tamamlayıcı beyanla zamanında beyan edilmesi ve fiyat farkı tutarının tamamlayıcı beyandan önce yurtdışına ödenmesi şartıyla KKDF tabi değildir. Aksi takdirde, tamamlayıcı beyandan sonra yurtdışına ödenmesi halinde fiyat farkı tutarı üzerinden Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/16, 2013/6 ve 2017/20 sayılı Genelgeleri kapsamında, (8/4/2015 Tarihli ve 2015/7511 Sayılı Kararnamenin Eki Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Kesintileri Hakkında Karar eki “Vadeli İthalatında KKDF Kesintisi Oranı % 0 ‘Sıfır’ Olarak Belirlenen Mallar Listesi”nde – ‘Liste 1’de belirtilen GTİP’ler hariç) KKDF tahakkuk ve tahsili, ayrıca hesaplanan KKDF tu-tarı üzerinden varsa ÖTV ile bunlara (KKDF + ÖTV tutarına) tekabül eden KDV’nin tahsili gerekir.

Soru 120: Kur Farklarının Vergisel Boyutu Nedir?

Cevap 120: Kur Farkı: Belli bir miktar yabancı para biriminin yerel para birimi ile değiştirilmesi sırasında oluşan alış ve satış kurları arasındaki farktır. Bir yabancı paranın yerel para üzerinden satın alma değerini gösterir.
Çeşitli ekonomik gelişmeler, enflasyonist değişmeler ve yapılan devalüasyonlar sonucunda, eski ve yeni kurlar arasında yerel para birimi aleyhine bir fark (kur farkı) ortaya çıkar. Mal ve hizmet ithalatı ve ihracatı işlemlerinde mal ve hizmetin siparişi, teslim ve ifası ile mal ve hizmet bedelinin ödenmesine kadar geçen süre içerisinde uygulamadan kaynaklanan çeşitli kur farkları ortaya çıkabilir.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 181.Maddesine Göre İthalatta Gümrük Yükümlülüğü; a) İthalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi,
b)İthalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali, için verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar.

3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21.Maddesine Göre İthalatta Matrah: “İthalatta verginin matrahı aşağıda gösterilen unsurların toplamıdır; a) İthal edilen malın gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti, gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya malın gümrük vergisinden muaf olması halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF) değeri, bunun belli olmadığı hallerde malın gümrükçe tespit edilecek değeri,
b)İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,
c) Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler.”,
ç) 4760 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca teminat karşılığı ithal edilen malın teminatının hesaplanmasına esas özel tüketim vergisi tutarı,
KDV matrahının unsurudur.

Sayfa 146 / 165

Herhangi Bir Mal İthaline İlişkin Olarak Ortaya Çıkan Kur Farkı: İlgili ithalat beyannamesinin (SDGB) tescilinden önce gerçekleşmiş ise doğal olarak ithal edilen malın gümrük kıymetine veya ithalatta KDV matrahına ilave edilir. Şayet beyanname tescilinden sonra gerçekleşmiş ise ithal edilen malın gümrük kıymetine veya ithalatta KKV matrahına katılmaz. Doğan kur farkından herhangi bir vergi tevkifatı yapılmaz.

Hizmet İthaline Bağlı Olarak Ortaya Çıkan Kur Farklarında İse; Hizmet bedelinin sorumlu sıfatıyla ilgili vergi dairesine verilen 2 Nolu KDV Beyannamesinin verildiği tarihten (beyandan) sonra yurt dışına transfer edilmesi ve bu arada döviz kurunun yükselmesi nedeniyle ortaya çıkan kur farkları KDV Kanunu’nun 24.maddesi, 117 sayılı Katma Değer Vergisi Genel Tebliği’nin “4.2.Matrahta Değişiklik” başlıklı mevzuat hükümleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın konuya ilişkin çok sayıdaki Muktezaları/Özelgeleri gereği KDV’ye tabi olup, sorumlu sıfatıyla KDV ödenmesi gerekir. Hizmet ithaline bağlı olarak ortaya çıkan kur farkları Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisine tabi değildir.

Diğer taraftan, KDV Kanunu’nun (24/c) maddesine göre, Vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerler de KDV matrahına dahildir. Bununla ilgili olarak Katma Değer Vergisi Uygulama Genel Tebliğinin III/A-5.3 bölümünde: “Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi halinde, satıcı lehine ortaya çıkan kur farkı esas itibarıyla vade farkı mahiyetinde olduğundan, matrahın bir unsuru olarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Buna göre, teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmek ve faturada gösterilen kur farkına, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte bu işlemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV hesaplanır. Bedelin tahsil edildiği tarihte alıcı lehine kur farkı oluşması halinde ise kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından satıcıya bir fatura düzenlenerek, teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir.” denilmiştir.

Soru 121: Potansiyel Vergi Mükellefiyeti ve Potansiyel Vergi Numarası Nedir?

Cevap 121: Potansiyel Vergi Mükellefiyeti: Herhangi bir nedenden veya bir zorunluluktan ötürü potansiyel vergi numarası alan kişiye vergi idaresi nezdinde “potansiyel vergi mükellefi” denir. Potansiyel vergi mukellefleri, adından da anlaşılacağı üzere herhangi bir verginin

Sayfa 147 / 165

mükellefi değillerdir. Potansiyel, yani vergi numarası almış olan ve ileri de vergi mükellefi olabilecek kişilere verilen numaradır.

Potansiyel Vergi Numarası: Herhangi bir nedenden veya bir zorunluluktan ötürü, sürekli bir yükümlülüğü gerektirmeyen (gelir vergisi, kurumlar vergisi, stopaj ve katma değer vergisi) nedenlerden ötürü vergi dairelerinden alınan numaraya “potansiyel vergi numarası” denir.

Potansiyel Vergi Mükelleflerinin Antrepoda Eşya Satışı/ Devri

Potansiyel, yani vergi numarası almış olan ve ileri de vergi mükellefi olabilecek kişilere verilen numaradır.

Bize göre: Potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahıslar yurt dışından eşya getirerek antrepolara veya geçici depolama yerlerine koyabilir, depolayabilirler. Antrepolarda depoladıkları, Antrepo rejimine tabi tutulan bu eşyaları serbest dolaşım rejimine konu olmak (ithal edilmek) üzere Türkiye’de yerleşik kişi veya firmalara satabilirler.

Potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahısların antrepolarda depoladıkları, Antrepo rejimine tabi tutulan bu eşyaları Türkiye’de yerleşik kişi ve firmalara sattıklarında, söz konusu eşyaların kıymeti olarak; eşyaların antrepoya giriş kıymetleri değil, -(muvazaalı işlemler hariç ve aksi ispatlanmadıkça)- potansiyel vergi kimlik numarasına sahip firma veya şahısların serbest piyasa koşullarına göre düzenledikleri nihai (antrepodaki eşya) satış faturalarının dikkate alınması, söz konusu eşyaların alıcılar tarafından Türkiye’ye ithali sırasında bu faturalarda yer alan tutarların dikkate alınması, potansiyel vergi kimlik numarası ile düzenlenen faturalarla yapılan satışların da Gümrük Yönetmeliği’nin 43/1-h.maddesinde belirtilen Türkiye’ye ihraç amaçlı satış: “Türkiye’ye ithal edilmek üzere doğrudan doğruya yapılan satış” olarak kabul edilmesi gerekir.

Aksi bir durumda, (aksi, hukuki ve fiili delillerle ispatlanmadan, örneğin: eşya satış faturalarının değil de sadece söz konusu eşyaların antrepoya alınış kıymetlerinin yüksek olması sebebiyle bu kıymetlerin ithalat sırasında dikkate alınması, vb. durumlarda), Gümrük Kıymetinin belirlenmesinde/tespitinde dikkate alınmaması gereken ve Gümrük Kanunu’nun 26.maddesinin 2.fıkrasında belirtilen unsurlar [26/2-b: “Gümrük idaresinin iki alternatif kıymetten yüksek olanının kabul etmesini öngören bir sistem”, 26/2-f: “Asgari gümrük kıymetleri”, 26/2-g: “Keyfi veya fiktif kıymetler”] dikkate alınmış olur.

Sayfa 148 / 165

Soru 122: 1567 Sayılı Kanun’a Aykırı Davranışlarda Uygulanacak Müeyyideler Nelerdir?

Cevap 122: Cumhurbaşkanının, 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümlerine göre yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişi veya firma, üçbin Türk Lirasından yirmibeşbin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır.

Fiil, 1567 sayılı Kanun’un 1.maddesinde yazılı kıymetlerin {Kambiyo (para ya da para yerine geçen belgelerin değiştirilmesi işlemi), nukut (paralar), esham (paylar, hisseler) ve tahvilat alım ve satımının ve bunlar ile kıymetli madenler ve kıymetli taşlarla bunlardan mamul veya bunları muhtevi her nevi eşya ve kıymetlerin ve ticari senetlerle tediyeyi temine (para ya da benzeri bir şeyi vermeye ya da ödemeye) yarayan her türlü vasıta ve vesikaların memleketten ihracı veya memlekete ithalinin tanzim ve tahdidine ve Türk parasının kıymetinin korunması zımnında kararlar ittihazına Cumhurbaşkanı selahiyetlidir.} izinsiz olarak yurttan çıkarılması veya yurda sokulması mahiyetinde ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümlerine göre suç veya kabahat oluşturmadığı takdirde kişi; eşya ve kıymetlerin rayiç bedeli kadar, teşebbüs halinde bu bedelin yarısı kadar idarî para cezası ile cezalandırılır.

Her türlü mal, kıymet, hizmet ve sermaye ithal ve ihraç edenler veya bu işlere aracılık edenlerden bu işlemlerinden doğan alacaklarını Kanun’un 1.maddesine göre alınan kararlardaki hükümlere göre ve bu kararlarda tayin edilen süreler içinde yurda getirmeyenler, yurda getirmekle yükümlü oldukları kıymetlerin rayiç bedelinin yüzde beşi kadar idarî para cezası ile cezalandırılırlar. İdarî para cezasına ilişkin karar kesinleşinceye kadar alacaklarını yurda getirenlere, birinci fıkra hükmüne göre idarî para cezası verilir.

Ancak, verilecek idarî para cezası yurda getirilmesi gereken paranın yüzde ikibuçuğundan (% 2,5) fazla olamaz.

İthalat, ihracat ve diğer kambiyo işlemlerinde döviz veya Türk Parası kaçırmak kastıyla muvazaalı işlemlerde bulunanlar, yurda getirmekle yükümlü oldukları veya kaçırdıkları kıymetlerin rayiç bedeli kadar idarî para cezasıyla cezalandırılırlar. Bu fiilin teşebbüs aşamasında kalması halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir. …

Bu kabahatlerin bir tüzel kişinin yararına olarak işlenmesi halinde, ilgili tüzel kişiye de aynı miktarda idarî para cezası verilir.

Kabahatin konusunu yabancı para oluşturması halinde, idarî para cezasının hesaplanmasında fiilin işlendiği tarih itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının bu paraya ilişkin “döviz satış kuru” esas alınır.

Sayfa 149 / 165

Hükmolunacak idarî para cezasına, suç tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında, para cezası ile birlikte tahsil olunmak üzere, gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz.

Yukarıdaki fıkralarda yazılı suçların tekerrürü halinde verilecek cezalar iki kat olarak hükmedilir.

Bu madde hükmüne göre idarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.

– Cumhuriyet savcılığında verilecek cezanın tebliğinden itibaren 15 günlük yasal süre içerisinde, Sulh Ceza Hakimliği’ne itiraz hakkı bulunmaktadır.

– Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Kararın 1 inci maddesine göre: “Bu Karar’a ve bu Karar’ın uygulanması amacıyla Bakanlıkça yayımlanacak Tebliğlere muhalefet 1567 sayılı Kanun’la ek ve tadillerine muhalefet sayılır”.

– 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’a göre gerçek ve tüzel kişiler hakkında hükmolunacak para cezalarıyla, Kanun’un 1.maddesine göre alınan kararlar uyarınca tahsili gereken alacaklar hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.

Değerlendirme ve Sonuç:

Türkiye’de yerleşik kişilerin, yurt dışında veya Türkiye’deki serbest bölgelerde yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbesttir.

Türkiye’de yerleşik kişiler, yurt dışında şirket kurmak, mevcut şirketlere ortak olmak veya şube açmak için yaptıkları ilk nakdi ve/veya ayni sermaye ihracını müteakip üç ay içerisinde Ticaret Bakanlığı internet adresinde yer alan yurt dışına sermaye ihracına ilişkin bilgi formunu açıklamalar doğrultusunda doldurarak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığına gönderirler.

Yabancı yatırımcıların Türkiye’de yeni şirket kurmak, şube açmak, mevcut bir şirkete doğrudan veya dolaylı iştirak etmek, sermaye artışında bulunmak ya da ortaklık payını devralmak suretiyle yatırım yapmaları 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve buna bağlı olarak oluşturulan mevzuat ile uluslararası anlaşmalar ve özel kanun hükümleri tarafından aksi öngörülmedikçe serbesttir. Yabancı yatırımcıların Türkiye’deki faaliyet ve işlemlerinden doğan net kâr, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedelleri, lisans, yönetim ve benzeri anlaşmalar karşılığında ödenecek meblağlar bankalar ve özel finans kurumları aracılığı ile yurt dışına serbestçe transfer edilebilir.

Sayfa 150 / 165

Türkiye’de ve dışarıda yerleşik gerçek kişilerin, bankalar aracılığıyla kişisel sermaye hareketlerine ilişkin yurtdışından yurtiçine ve yurtiçinden yurtdışına yapacakları transferler serbesttir. Kişisel sermaye hareketlerinin kapsamı Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca belirlenir.

Kişisel borçlar, armağan, hediye, bağış, çeyiz, gelin veya damadın karşı tarafa verdiği para, miras, veraset veya kalan mal, göçmen işçilerin kendi ülkelerindeki borçlarının tasfiyesine yönelik ödemeler ve göçmenlerin varlıkları kişisel sermaye hareketleri kapsamında değerlendirilir.

Soru 123: Menşe Şahadetnamesi Sonradan İbraz Edilebilirmi?

Cevap 123: Menşe şahadetnamesinin sonradan ibraz edileceği durumlar Gümrük Yönetmeliğinin 38.maddesinde düzenlenmiş olup, mezkûr maddeye göre menşe şahadetnamesinin sonradan ibraz edileceğinin serbest dolaşıma giriş beyannamesinde belirtilmesi veya ibraz edilen menşe şahadetnamesinin gümrük idaresince kabul edilmemesi halinde, İthalat Rejimi Kararı eki listelerde Dünya Ticaret Örgütü üyesi olmayan ülkeler için uygulanan yüksek oranda vergiden kaynaklanan gümrük vergisi farkı, menşe esaslı ticaret politikası önlemleri, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklerin nakit teminata bağlanması veya söz konusu mali yükümlülüklerin beyan edilerek ödenmesi halinde, menşe şahadetnamesi gümrük idaresine beyannamenin tescil tarihinden itibaren altı aylık süre içerisinde ibraz edilebilmektedir.

Sonuç olarak:

Gümrük idarelerinden Gümrük Yönetmeliğinin 38/2’inci maddesi kapsamında menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazının talep edilmesi durumunda;

1) Beyanname tescilinde mevcut olmayan ve beyanname ekinde ibraz edilmeyen menşe şahadetnamesine ilişkin olarak beyannamenin 44 no.lu alanında yer alan doğrulama kodu bölümüne “S”, belge referans bölümüne ise “Gümrük Yönetmeliği 38/2.maddesi kapsamındadır” ibaresinin yazılması,

2) Gümrük Yönetmeliğinin 38.maddesinin ikinci fıkrası kapsamında menşe şahadetnamesinin sonradan ibraz edilmesi ile ilgili olarak beyannameye “S” ibaresi yazılmaması nedeniyle Gümrük Kanununun 241.maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde usulsüzlük cezasının uygulanmaması,

3) Gümrük Yönetme1iği’nin 38/2.maddesi gereğince İthalat Rejimi Kararı eki listelerde Dünya Ticaret Örgütü üyesi olmayan ülkeler için uygulanan yüksek oranda vergiden kaynaklanan gümrük vergisi farkı, menşe esaslı ticaret politikası önlemleri, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali

Sayfa 151 / 165

yükümlülüklerin nakit teminata bağlanarak usulüne uygun bir menşe şahadetnamesi ibrazı için beyannamenin tescil tarihinden itibaren mükellefe altı aylık süre verilmesi,

4) Süresi içinde ibraz edilen menşe şahadetnameleri için sistem üzerinden menşe şahadetnamesinin ibraz edildiğine ilişkin gerekli işlemlerin yapılması (şerh verilmesi),

5) İlgili menşe şahadetnamesinin süresi içinde ibraz edilmesi durumunda alınan teminatın iade edilmesi, söz konusu menşe şahadetnamesinin süresi içinde ibraz edilmemesi durumunda ise alınan teminatın irat kaydedilmesi,

Gerekir.

Soru 124: Gözetim ve Koruma Önlemlerine Tabi olan bir eşyanın ithali sırasında, referans fiyatın/ eşik fiyatın yüksek beyan edilmesi fakat, navlun ücretinin Gümrük Yönetmeliğinin 51/9.maddesine göre Emsal alınması suretiyle ithalatın gerçekleştirilmesi, sonrasında da gerçekleşen navlun tutarlarının ve ilgili navlun faturalarının beyan edilenden yüksek olmasısın tespit edilmesi sonucunda; aradaki navlun farkına ceza (Gümrük Kanunu’nun 234.maddesi) uygulanır mı?

Cevap 124: Navlun ve sigorta, eşyanın Cif kıymetinin, haliyle Gümrük kıymetinin bir unsurudur. Asıl olan, ithalat (Serbest dolaşıma giriş rejimi beyanı) sırasında gerçek navlun tutarı ve sigorta poliçesi tutarının ilgili gümrük idaresine beyanı ile navlun faturası ve sigorta poliçesinin de ibrazıdır.

Ancak, Gümrük Yönetmeliğinin 51/9.maddesine göre; “ Navlun makbuzu ve/veya sigorta poliçesinin ibrazının imkansız olduğu veya kabul edilebilir nitelikte bulunmadığı hallerde, yükümlü tarafından nedenleri de belirtilerek verilecek bir dilekçe ile bu durumun bildirilmesi suretiyle; emsal navlun ve/veya sigorta gideri (FOB kıymetinin % 10’unun navlun ve % 3’ünün sigorta bedeli olarak) fiilen ödenen veya ödenecek fiyata eklenir.
Şayet, emsal navlun ve/veya sigorta beyanı yapılmış ise ve ithalattan sonra ilgili navlun faturası ve/veya sigorta poliçesi ithalatçıya intikal etmiş ve tutarı emsal beyandan yüksek ise; aradaki farkın (Gümrük Yönetmeliğinin 53/5.maddesi gereği) İlgili Gümrük İdaresine beyan edilmesi gerekir.

Öte yandan, Gözetim fiyatı/ eşik fiyat/ referans fiyatı, Yurt dışı giderleri, vb. gerekçelerle ithal eşyasının kıymeti yükseltilmiş olsa bile; Gümrük idaresi tarafından tespit edilen Gümrük Kıymet Farklarında, fazla beyan edilen/ yükseltilen kıymetler dikkate alınmamakta, tespit edilen Cif kıymet ve/veya Gümrük Kıymeti farkı dikkate alınarak ek tahakkuk ve ceza kararları düzenlenmektedir.

Sayfa 152 / 165

Sonuç olarak:

1) İthalatta gözetim uygulaması olan eşyaların ithali sırasınsa; İthalatta Gözetim Uygulaması Hakkında Karar, İthalatta Gözetim Uygulanması Yönetmeliği, ilgili Tebliğler, ilgili Genelgeler ve Tasarruflu yazılar hükümlerine uygun hareket edilmesinin, mümkünse eşya için gözetim belgesi alınmasının ve ilgili Gümrük idaresine ibraz edilmesinin,

2) Gözetim belgesi alınamaması veya gözetim belgesinin ilgili Gümrük idaresine ibraz edilememesi durumunda ise; Gözetim kıymetine ulaşmak için fazladan beyan edilen kıymetin –olması gerektiği miktarda beyan edilmesi- aradaki kıymet farkının çok abartılı, yüksek, fahiş miktarda beyan edilmemesinin,

3) İthalat (Serbest dolaşıma giriş rejimi beyanı) sırasında ilgili navlun faturası ve sigorta poliçesinin gümrük idaresine ibraz edilmesi, ancak, navlun makbuzu ve/veya sigorta poliçesinin ibrazının imkansız olduğu veya kabul edilebilir nitelikte bulunmadığı hallerde, nedenleri de belirtilerek verilecek bir dilekçe ile bu durumun bildirilmesi suretiyle; emsal navlun ve/veya sigorta giderinin (FOB kıymetinin % 10 unun navlun ve % 3 ünün sigorta bedeli olarak) fiilen ödenen veya ödenecek fiyata eklenmesinin,

İthalattan sonra ilgili navlun faturası ve/veya sigorta poliçesinin ithalatçıya intikal etmesine müteakip, navlun ve/veya sigorta tutarının emsal beyandan yüksek olması durumunda; aradaki farkın (Gümrük Yönetmeliğinin 53/5.maddesi gereği) İlgili Gümrük İdaresine beyan edilmesinin,

4) Gümrük Kanunu’nun 211.maddesinde yapılan değişiklikle; -(28.07.2021 / 31551 sayılı R.G. 7333 Sayılı Kanun)- Artık, ticaret politikası önlemlerine tabi eşyanın gümrük kıymetinin yükümlünün kendi beyanı ile artırılması sonucunda ödenen veya tahakkuk ettirilen vergilerin, geri verilmesine veya kaldırılmasına ilişkin talepler Gümrük İdaresi tarafından kabul edilmemektedir. Bu hususta çeşitli yargı kararlarıda (Anayasa Mahkemesi Kararı) mevcut olup; böyle durumlarda ilgili Ek Tahakkuk ve Ceza Kararlarında mümkünse Gümrük Kanununun 242.maddesine göre itiraz edilmemesi ve yargı yoluna gidilmemesi, bunun yerine Gümrük Kanununun 244.maddesi ve Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği hükümlerine göre Uzlaşmaya gidilmesinin,

5) Onaylanmış Kişi Statüsü (OKS) veya Yerkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) sahibi olan firmalar ya da bu belgeleri almayı düşünen firmalar açıcından; Gümrük Kanununa (Güm.Kan. 324, 235, 236, 237, 238, 239 vb. Maddeleri) göre uygulanacak ceza kararları bir risk oluşturduğundan, ilgili ceza kararlarına itiraz edilmemesi ve yargı yoluna gidilmemesi, bunun yerine Gümrük Kanununun 244.maddesi ve Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği hükümlerine göre Uzlaşmaya gidilmesinin,

6) Gümrük Kanunun 234’üncü maddesinin l’inci fıkrasının (b) bendinde, serbest dolaşıma giriş rejimine veya bir geçici muafiyet düzenlemesine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda, kıymeti üzerinden gümrük vergisine tabi eşyanın beyan edilen kıymeti, muayene ve denetleme sonucunda, bu Kanunun 23 ila 31’inci maddesinde yer alan hükümler çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunduğu takdirde, bu noksanlığa ait gümrük vergisinden

Sayfa 153 / 165

başka bu vergi farkının 3 katı para cezası alınacağı hükme bağlanmış olup; bu hükme göre, para cezası uygulanabilmesi için, ortada bir vergi farkının olması ve bu farkın muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda ortaya çıkması gerekmektedir. Eşyada gözetim kıymetinin üstünde bir vergi farkı olmadığından Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi uyarınca ceza uygulanmaması gerekir.

Ama, Gümrük idaresi malesef fazla beyan edilen gözetim kıymetini dikkate almayadak navlun farkı üzerinden (beyan edilmeyen Gümrük kıymet farkı ve ödenmeyen vergi farkı olduğunu kabul ederek) Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi uyarınca ceza uygulamaktadır.

Aslında, açıklanan durumlar çerçevesinde, 4458 sayılı Gümrük Kanunu 234/1-b maddesi uyarınca cezai müeyyide tatbik edilmesinin, Gümrük Kanununa ve hukuka aykırı olduğu,

Değerlendrilmektedir.

Soru 125: Ortak Depolama Nedir?

Cevap 125: Ortak depolama; Serbest dolaşımda bulunan eşya ile serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın aynı antrepoya konulmasıdır.

– Gümrük antrepolarına; a) Serbest dolaşıma girmemiş eşya, ithalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmadan,
b) Gümrük antreposuna konulması halinde ihracata bağlı önlemlerden yararlanabilen serbest dolaşımda bulunan eşya,
Konulabilir.

– Gümrük antrepo rejimi hükümlerinin uygulanmasını olumsuz etkilememesi ve gümrük idarelerinden gerekli iznin alınması şartıyla, gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek eşya dışında kalan serbest dolaşımda bulunan eşya ile serbest dolaşımda bulunmayan eşya aynı antrepoda depolanabilir.

Ancak, bu depolama her bir eşyanın gümrük statüsünün belirlenmesini imkânsız kılıyor ise, sadece aynı gümrük tarife pozisyonunda yer alan, aynı ticari niteliğe ve aynı teknik özelliklere sahip eşyanın birlikte depolanmasına izin verilir. Bu durumda antrepolarda gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulacak eşya, beyan sahibinin tercihine bağlı olarak ya serbest dolaşımda bulunan ya da serbest dolaşımda bulunmayan eşya sayılır. (Gümrük Yönetmeliği’nin 337.maddesi).

– Gümrük antrepo rejimi hükümlerinin uygulanmasını olumsuz etkilememesi ve gümrük idarelerinden gerekli iznin alınması şartıyla, gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek eşya dışında kalan serbest dolaşımda bulunan eşya ile serbest dolaşımda bulunmayan eşya aynı antrepoda depolanabilir.

Sayfa 154 / 165

Sonuç olarak; İlgili Gümrük İdaresinden izin almak şartıyla; Antrepodan yapılan ithalatlarda, kapanmış beyannameye (SDGB ve/veya Antrepo beyannamesi) ait eşyalar/millileşmiş eşya ile serbest dolaşımda bulunmayan eşya aynı antrepoya birlikte konulabilir, aynı antrepoda birlikte depolanabilir. Millileşmiş eşya ilgili/içinde bulunduğu antrepodan parsiyel olarak, perder pey çekilebilirler.

Öte yandan, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 22.05.2019 tarih ve 44545309 sayılı yazısında; “Antrepo rejimi kapsamında işlem görüp serbest dolaşıma giriş işlemleri tamamlanmış eşyanın antrepodan çıkarılacağı süreye ilişkin bir düzenleme bulunmadığı” belirtilmiş olup; Söz konusu eşyalar ile Ortak Depolama İzni alınan eşyalar, diğer Gümrüklenmemiş eşyalarla birlikte uzun süre antrepoda kalabilir.

Soru 126: İzinle Antrepoya Konulabilecek Eşyalar Nelerdir?

Cevap 126: 1) Aşağıda yazılı eşya gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüklerinin izni ile gümrük antrepolarına konulabilir:
a) Türkiye’ye girmesi veya Türkiye’den transit geçirilmesi yasak olan yabancı ülke eşyası,
b) Gerek üzerlerinde, gerek iç veya dış ambalajlarında üretildiği ülkeden başka bir ülke ürünü olduğu izlenimini veren isim ve simgeler taşıyan eşya,
c) İhracatta kullanılacak olanlar hariç, yerli mamul ve mahsullerimizde kullanılmak üzere ve bunların yabancı menşeli olduğunu gösterecek veya bu izlenimi uyandıracak, üzerleri yabancı dille basılı veya yazılı her türlü boş zarf, şerit, etiket, damga ve benzeri eşya ile Türkiye’de düzenlenebilecek belgeleri yabancı ülkelerde düzenlenmiş gibi gösterebilecek yabancı firmalara ait üzerleri imzalı veya imzasız olsun proforma faturalar hariç boş faturalar,
ç) Fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması mevzuatına göre marka, coğrafi işaret, endüstriyel tasarım hakları ile fikir ve sanat eserleri kanunu kapsamına giren haklarla ilgili olarak hak sahibinin yetkilerine tecavüz eder mahiyetteki eşya,
d) Geçici depolama yerlerinde veya gümrük idaresince izin verilen yerlerde kanuni süresini doldurduğu için tasfiyesi gereken veya sahipleri tarafından geçici depolama yerlerinde gümrüğe terk edilen veya geçici depolama yerlerinde yapılan yoklamalar sonunda fazla çıkan eşya.

Soru 127: Gümrük Antrepo Rejiminde Eksik Beyan ve Eksik Beyanın Tamamlanması Nedir?

Cevap 127: 1) Gümrük idareleri, Onaylanmış Kişi Statü Belgesi veya Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi kişilerin/ firmaların beyannameye eklenmesi gereken belgelerden bazılarının eklenmediği

Sayfa 155 / 165

ve/veya beyannameye yazılması gereken bazı bilgilerin yazılmadığı gümrük beyanını, 163.maddede yer alan hükümlere uyulması kaydıyla kabul edebilirler.
2) Eksik beyan usulü, eşyanın F tipi antrepolara alınmasında uygulanmaz.
3) Eksik beyanda bulunan kişilerin söz konusu beyanlarında, aşağıdaki unsurların bulunması zorunludur.
a) Eşyanın teşhisini mümkün kılacak her türlü bilgi ve belge,
b) Eşyanın miktarı,
c) Eksik belgeyle beyan usulünün D tipi antrepo için kullanılması durumunda, eşyanın niteliğine, kıymetine ilişkin bilgi ile eşyanın tarife pozisyonunun derhal ve kesin şekilde saptanması için gerekli ayrıntılı bilgi.
4) 142, 143, 144 ve 146.madde hükümleri duruma göre uyarlanarak uygulanır.
Gümrük antrepo rejiminde eksik beyanın tamamlanması;
5) Gümrük idareleri tarafından beyan kabul edildiğinde eksik olan bilgi veya belgelerin tamamlanması için beyan sahibine tanınan süre, beyannamenin tescil tarihinden itibaren bir ayı geçemez. Gerekli görüldüğü durumlarda bu süre gümrük idaresince uzatılabilir. Bu şekilde verilecek ek süre üç ayı geçemez.

Soru 128: Antrepolardaki Eşyalar Başkasına Devredilebilirmi?

Cevap 128: 1) Gümrük antrepolarında depolanan eşya satış suretiyle başkasına devredilebilir. Gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağın satış suretiyle devrine, devralan tarafından serbest dolaşıma sokulacak olması durumunda izin verilmez.

2) Eşyanın mülkiyeti ile ilgili olarak devri önleyici haciz ya da ihtiyati tedbir kararı gibi hukuki bir engelin varlığı halinde bu durum açıklığa kavuşturulmadan işlem yapılamaz.

3) Eşyanın devri ile birlikte gümrük vergileri ile para cezaları da dâhil eşya ile ilgili hukuki sorumluluklar devralana geçer ve antrepo stok kayıtlarında gerekli değişiklikler yapılır.

Eşyanın beş iş günü içerisinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması durumunda devre konu eşya için devralan tarafından yeni bir antrepo beyannamesi verilir. Devir işlemine ilişkin belgeler, eşyanın gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ya da yeni antrepo beyannamesi verilmesi sırasında gümrük idaresine ibraz edilir. Eşyanın beş iş günü içerisinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması ya da yeni antrepo beyannamesi verilmemesi halinde bu sürenin aşıldığı tarihten itibaren devralana, aşılan her gün için Kanunun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

4) Özel antrepoda bulunan eşyanın devrine ilişkin talepler, eşyanın devrini müteakip beş iş günü içinde gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulmak suretiyle antrepodan çıkarılması şartıyla kabul edilir. Belirtilen süre içinde eşyanın antrepodan çıkarılmaması halinde bu sürenin aşıldığı tarihten itibaren antrepo işleticisine ve devralana ayrı ayrı olmak üzere, aşılan her gün için Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

Sayfa 156 / 165

5) Devralanın onaylanmış kişi veya yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip olması ya da aşağıdaki koşulları taşıması ve ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerince yıllık kontroller sonucunda (b) ile (ç) bentlerindeki koşulların sağlandığının tespit edilmesi halinde gümrük antrepolarında depolanan solvent ve baz yağın satış suretiyle devrinde birinci fıkranın ikinci cümlesi uygulanmaz:
a) Devralan firmanın en az iki yıldır faaliyette bulunması.
b) Usulsüzlük ve vergi cezaları ile ilgili olarak;
1) Geriye dönük son bir yıl içinde işlem gören beyanname sayısının % 2’sini aşan sayıda vergi kaybına neden olan gümrük mevzuatı ihlali nedeniyle ceza uygulanmamış olması,
2) Geriye dönük son bir yıl içinde işlem gören beyanname sayısının % 5’ini aşan sayıda gümrük mevzuatının ihlali nedeniyle usulsüzlük cezası uygulanmamış olması.
c) Gümrük ve vergi mevzuatları uyarınca haklarında ödenmemiş herhangi bir vergi, ceza ve fer’i amme borcu bulunmaması.
ç) Yönetim Kurulu üyeleri, sermayesinin yüzde onundan fazlasına sahip gerçek kişiler ile gümrük ve dış ticaret işlemlerinde temsil yetkisini haiz çalışanlarının; devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, güveni kötüye kullanma, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, hileli iflas, yalan tanıklık, suç uydurma ve iftira suçları ile ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçlarından mülga 765 sayılı Türk Ceza Kanunu ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanununa, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından 213 sayılı Vergi Usul Kanununa, mülga 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna, mülga 4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa, 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanununa, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununa, 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanuna, 2313 sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanuna, 3298 sayılı Uyuşturucu Maddelerle ilgili Kanuna muhalefetten ceza veya mahkûmiyet kararı bulunmaması gerekir.

Soru 129: İşleme Faaliyetleri Yapılabilecek Antrepo Tipleri Nelerdir?

Cevap 129: 1) Dahilde işleme ve Gümrük kontrolü altında işleme rejimleri kapsamındaki eşyanın, gümrük antrepo rejimine tabi tutulmadan antrepolarda işlenmesine izin verilebilir. Ancak bu işleme faaliyetleri;
a) İhracat ve serbest dolaşıma giriş rejimlerinde basitleştirilmiş usul uygulanacak ise, dahilde işleme rejiminin şartlı muafiyet sistemi veya gümrük kontrolü altında işleme rejimi altında işleme faaliyetleri, A, C ve D tipi antrepolarda,

Sayfa 157 / 165

b) (a) bendinde belirtilen basitleştirilmiş usul uygulanmıyor ise, dahilde işleme ve gümrük kontrolü altında işleme faaliyetleri, tüm antrepo tiplerinde,
İzin alınması şartıyla yapılabilir.
2) Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimi izni alınmadan, birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen gümrük antrepolarında anılan rejimlere ilişkin işleme faaliyetlerine başlanılmaz. Ayrıca, alınacak izin belgesinde işleme faaliyetlerinin yapılacağı gümrük antreposunun tipi de belirtilir.
3) Ancak, bu faaliyetlerin, eşdeğer eşya kullanılmaksızın uygulanan dahilde işleme veya gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine ilişkin olması durumunda, serbest dolaşımda bulunan eşyanın, ortak depolamaya ilişkin 337.madde hükümleri çerçevesinde antrepoya konulmasına izin verilmez.
4) Ortak depolamaya ilişkin 337.madde ile dördüncü fıkra hükümlerinin saklı kalması ve işlemlerin yürütülmesini olumsuz etkilememesi kaydıyla, gümrük idareleri, antrepo rejimine tabi serbest dolaşımda bulunmayan eşya ile dahilde işleme ve gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tabi ithal eşya veya işlem görmüş ürünlerin birlikte depolanmasına izin verebilir.
5) Kayıtlar, gümrük idaresine, herhangi bir zamanda tabi tutulduğu rejim kapsamında bulunan eşya veya ürünlerin tamamının durumlarını kesin olarak izleme imkânı sağlamalıdır.

Soru 130: Rejimlere Geçişlerde Uygulanacak Hükümler Nelerdir?

Cevap 130: (1) Antrepo rejimine tabi olan veya olmayan eşyanın Dahilde işleme ya da Gümrük kontrolü altında işleme rejimine yahut bu rejimlerden Antrepo rejimine veya Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimlerini sona erdiren yeni rejimlere geçişlerinde aşağıdaki beyan usullerine ilişkin hükümler uygulanır;
a) Antrepo rejimine tabi tutulmadan antrepoya konulan Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tabi tutulacak eşya hakkında, 166.maddede belirtilen kayıt usulü uygulanır. Bu durumda eşyanın taşınmasına ilişkin belgelere, Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme kayıtlarına yapılan giriş sıra numarası ve tarihi yazılır.
b) Antrepo rejimine tabi olarak depolanan eşyanın, Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tabi tutulması halinde, 166.maddede belirtilen kayıt usulü uygulanır. Bu durumda, antrepo rejimi, Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme kayıtlarına yapılan girişle ibra edilir. Bu girişe ilişkin sıra numarası ve tarih gibi referanslar antrepo stok kayıtlarına geçirilir.
c) Antrepo rejimine tabi tutulmadan depolanan Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimlerine tabi, değişmemiş eşya veya işlem görmüş ürünlerin antrepo rejimine tabi tutulması halinde, 166.maddede belirtilen kayıt usulü uygulanır. Bu durumda Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimleri antrepo stok kayıtlarına yapılan girişle ibra edilir. Bu kayıtlara girişlere ilişkin sıra no ve tarih gibi referanslar Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme kayıtlarına geçirilir. Ayrıca antrepo stok kayıtlarına, 536.maddede belirtilen ibarelerden uygun olanları yazılır.

Sayfa 158 / 165

ç) Antrepolarda işleme tabi tutulan, Dahilde işleme veya Gümrük kontrolü altında işleme rejimine tabi değişmemiş eşya veya işlem görmüş ürünlerin;
1) Yeniden ihraç işlemine tabi tutulmasında, 166.maddede belirtilen kayıt usulü,
2) Serbest dolaşıma sokulmasında, 149.maddede öngörülen kayıt yoluyla beyan usulü,
3) Yeniden ihracat veya Serbest dolaşıma giriş dışında başka bir rejime tabi tutulmasında ilgili normal veya basitleştirilmiş usule ilişkin hükümler,
uygulanır.
(2) Birinci fıkra uyarınca antrepolardan çıkarılan değişmemiş eşya veya işlem görmüş ürünlerin antrepo stok kayıtlarına kaydedilmesine gerek yoktur.

Soru 131: 241/1.maddesine göre ceza tatbiki herbir kalem bazındamı, yoksa beyanname bazındamı uygulanması gerekir?

Cevap 131: Gümrükler Genel Müdürlüğünün 12.06.2017 / 25713879 tarih ve sayılı tasarruflu yazısına göre; 241/1.maddesine göre ceza tatbiki kalem bazında değil, beyanname bazında uygulanması gerekir.

Soru 132: İthalatta Yurt Dışı Kıymet Araştırması Gümrük İdaresi Tarafından Ne Zaman Sonuçlandırılır?

Cevap 132: Yurt dışı kıymet araştırması bir yıl içimde sonuçlanmaz ise, bir yıl içinde cevap alınamaz ise Gümrük İdaresi tarafından araştırma sonlandırılarak eldeki bilgi ve belgelere göre işlem yapılması gerekir.

Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2012/29 sayılı Genelgesinin C bölümünün {“3.8. Yurt dışı araştırması sonucuna göre yapılacak işlem:” başlığının (c) fıkrasına göre; “Beyana göre yapılan tahakkuklar ile idarece tahakkuk ettirilen vergiler arasındaki farkın, yükümlüsünce Gümrük Yönetmeliğinin 587 nci maddesinde belirtildiği şekilde teminata bağlanarak eşyanın çekilmesi veya referans/veri kıymetler göz önünde bulundurularak teminat alınması durumlarında, talepte bulunulduğu tarihten itibaren bir yıl içerisinde Yurt Dışı Araştırmasının sonuçlanmaması halinde, gümrük idaresinde mevcut verilere göre değerlendirme yapılır ve işlem sonuçlandırılır. Bu süreden sonra cevaplar çerçevesinde vergi farkı ortaya çıkan hallerde, gerekli işlemler yerine getirilir.”}.

Yani, Yurt dışı araştırması sonucu bir yıl içinde gelmez ise (herhangi bir cevap alınamaz ise), ilgili Gümrük idaresi mevcut/ eldeki verilere göre değerlendirme yaparak işlem (Kıymet araştırması) sonuçlandırılır.

Sayfa 159 / 165

Soru 133: Gözetim Uygulaması, Bir Ticaret Politikası Önlemi midir?

Cevap 133: Gözetim uygulamasının bir ticaret politikası önlemi olarak değil, ithalatın seyrinin izlenmesine dönük bir uygulama şeklinde düzenlendiği halde, ticaret politikası önlemleri arasında sayıldığı anlaşılmaktadır. Gözetim uygulamasının yasal bir dayanağı bulunmamaktadır. Kaldı ki, mevcut uygulamaya bakıldığında gözetim uygulamasının bir ticaret politikası önlemi olarak değil, kıymet kriterli bir uygulama olduğu anlaşılmaktadır. Gözetim uygulaması bir ticaret politikası önlemi olmadığı gibi idari düzenlemelerde ticaret politikası önlemleri arasında sayılmış olmasının da yasal ve hukuksal hiçbir dayanağı bulunmamaktadır. Gözetim önlemleri (Gözetim uygulaması) bir korunma önlemi değildir. “İthalatta gözetim uygulanmasına ilişkin mevzuat” DTÖ Anlaşmaları içinde yer almamaktadır. İthalatta gözetim uygulaması bir dış ticaret politikası önlemi değildir.

Dış ticaret politikası önlemleri; benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticilerin ithalattan ciddi zarar görmesinin önüne geçmek amacıyla başvurulan önlemlerdir.

Gümrükler Genel Müdürlüğünün 2019/1 sayılı Genelgesinde de; Gözetim uygulamasının bir kıymet belirleme yöntemi olarak benimsendiği, ilgili mevzuata ve uluslararası anlaşmalara aykırı olarak bir ticaret politikası önlemi olarak kabul edildiği ve uygulandığı görülmektedir.

Soru 134: Antrepo Beyannamelerinde ve Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamelerinde Yurt İçi Giderleri Nasıl Beyan Edilmelidir?

Cevap 134: Özellikle Antrepo rejiminin uygulanması (Eşyanın antrepoya alınması/ Antrepo beyannamesinin tescili) sırasında ve sonrasında eşyanın Serbest dolaşıma sokulması (SDGB’nin tescili) sırasında; gerçekçi davranılmalı, belgeye dayanmayan, belgesi olmayan ya da belgesinde yer alan tutardan daha fazla miktarda Yurt İçi Giderlerinin (Boşaltma, tahmil, tahlil, ardiye, depolama, demoraj, vb. giderler) beyan edilmemesi gerekir.

Şayet, Antrepo beyannamesinde afaki (gerçekleşenden daha fazla miktarda) Yurt içi giderleri beyan edilmesi durumunda, sonrasında bu eşyanın ithali sırasında tescil edilen “SDGB’de Daha Düşük Yurt İçi Gideri beyan edilmesi” durumunda; İlgili Gümrük İdaresi tarafından aradaki Yurt İçi Giderleri Farkına tekabül eden KDV ile varsa ÖTV tahsil edilir ve ayrıca, Gümrük Kanununun 234.maddesi gereği 3 kat para cezası uygulanır.

Diğer taraflar, söz konusu aykırılıkların ve eksik matrah unsurlarının gümrük idaresince tespit edilmesinden önce, beyan sahibince ilgili gümrük idaresine bildirilmesi durumunda ise bahse konu cezalar yüzde on (% 10) oranında uygulanır.

Sayfa 160 / 165

Bundan Böyle, Antrepo beyannamesi ve/veya SDGB’nin tescili sırasında depolama, tahmil-tahliye, liman giderleri, demoraj gibi yurt içi giderleri ile ithalatta katma değer vergisi matrahına giren diğer KDV matrah unsurlarının tescil anında belli olan gerçek tutarlarının “Yurt İçi Gider Olarak” beyan edilmesi,

Gümrük Yönetmeliği’nin 53.Maddesinin 6.fıkrasından hareketle; Gümrük beyannamesinin (Antrepo ve/veya SDGB’nin) tescil tarihi itibarıyla mevcut bilgi ve belgelere istinaden beyanda bulunulan ancak tutarı kesin olarak belirlenemeyen ardiye, depolama, tahmil-tahliye, liman giderleri, demoraj gibi ithalatta katma değer vergisi matrah unsurları için, en geç söz konusu matrah unsurunun firmanın muhasebe kayıtlarına intikal ettirildiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar ilgili/ beyannamenin tescil edildiği Gümrük idaresine beyanda bulunulması ve vergilerin de aynı süre içinde ödenmesi,

– İthalatta KDV Matrahına Giren; Ardiye, Depolama, Demoraj, vb. giderlerin tespiti/ hesaplanması sırasında Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar (tescil tarihi dahil) yapılan kısmın dikkate alınması (KDV matrahına katılması), beyanname tescil tarihinden sonraki kısma tekabül eden tutarların KDV matrahına katılmaması/ beyan edilmemesi, ayrıca Demoraj faturalarında “Free döneme” tekabül eden tutarında KDV matrahına katılmaması/ beyan edilmemesi,

Gerekir.

Soru 135: Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Tahsil Edilmiş Banka Transfer Yazıları ve Dekontları, Yurt İçi Giderlerine (KDV Matrahına) Katılmalımıdır?

Cevap 135: 3065 Sayılı KDV Kanunu’nun 17.Maddesinin 4.Fıkrasının (Diğer İstisnalar) E Bendi Gereği: [ Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamına giren işlemler ve sigorta aracılarının sigorta şirketlerine yaptığı sigorta muamelelerine ilişkin işlemleri ile 5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (p) bentlerinde belirtilen kurumların kredi teminatı sağlama işlemleri] KDV’den istisnadır.

Bundan böyle; Özellikle döviz transferleri (Mal bedeli ödemeleri) başta olmak üzere banka transfer yazılarına dikkat edilerek, Banka ve Sigorta Muamelesine tabi olan (BSMV tahsil edilen) işlemler 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 17/4-e.maddesi gereği KDV’den istisna olduğu için, BSMV tahsil edilen söz konusu dekont/ yazı tutarlarının ithalatta KDV matrahına katılmaması gerekir.

Soru 136: Antrepolarda Akaryakıt Ürünleri Karıştırılabilir mi?

Sayfa 161 / 165

Cevap 136: Bilindiği üzere, “Antrepolarda Akaryakıt Karıştırma İşlemleri” 02.08.2019 tarih ve 30850 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğinde açıklanmıştır.

Daha sonra, 18.01.2020 tarih ve 31012 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği ile 1 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğinde bazı değişiklikler yapılmış olup,

Aşağıda da görüldüğü üzere: 2 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği ile Yapılan değişiklikler; 1 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğinde yayımlanan konunun (Antrepolarda Akaryakıt Karıştırma İşlemleri) aslında, özünde herhangi bir değişiklik getirmemiştir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Konu hakkındaki 05.02.2021/ 61239735 tarih ve sayılı dağıtımlı yazısının sonuç bölümünde: “… Bu itibarla, ihrakiye teslimi lisansı sahibi olmayan firmalarca Gümrük Genel Tebliği (Antrepolarda Akaryakıt Karıştırma İşlemleri – seri no: 1) kapsamında transit akaryakıt antrepolarında gerçekleştirilen karıştırma işlemleri neticesinde elde edilen akaryakıt ürünlerinin mezkûr Tebliğ kapsamı ihrakiye lisansına sahip firmalara söz konusu antrepolarda satış ve devri ile ihrakiye olarak teslimi mümkündür.” Denilmektedir.

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün Bu yazıyla da: İhrakiye teslimi lisansı sahibi olmayan firmalarca Gümrük Genel Tebliği (Antrepolarda Akaryakıt Karıştırma İşlemleri – seri no: 1) kapsamında transit akaryakıt antrepolarında gerçekleştirilen karıştırma işlemleri neticesinde elde edilen akaryakıt ürünlerinin mezkûr Tebliğ kapsamı ihrakiye lisansına sahip firmalara söz konusu antrepolarda satış ve devri ile ihrakiye olarak tesliminin mümkün olduğu açıklanmıştır.

Sonuç olarak (Bize Göre) :

1- Antrepoya alınmış farklı gümrük tarife istatistik pozisyonu ve vergi oranına tabi akaryakıt ürünlerinin birbirleriyle karıştırılmasına antreponun bağlı bulunduğu gümrük müdürlüğünce izin verilebilir. İzin sürecinde gümrük gözetim ve denetiminin sağlanmasını teminen gümrük idaresince istenilen her türlü bilgi, belge ibraz edilir ve ilave tedbirler alınır.

2- Karıştırma işlemi öncesinde ürünlerin hangi oranlarda karıştırılacağı ve karışım sonucu elde edilecek nihai ürün hususunda gümrük idaresi bilgilendirilir ve işlem, gümrük idaresinin gözetim ve denetimi altında gümrük memuru nezaretinde gerçekleştirilir.

– Eşyanın hangi oranlarda karışıma tabi tutulduğu stok kayıtlarında ayrıntılı olarak gösterilir. Karıştırma işleminin sona erdiği günü takip eden işgünü mesai bitimine kadar yeni bir antrepo beyannamesi tescil edilir.

– Karıştırma işlemi sonucu elde edilen üründen numune alınarak tahlile gönderilir ve eşyanın GTİP’i tespit edilir.

– Karışım sonucunda elde edilen ürüne ilişkin tahlil sonucu ve antrepo beyannamesinde yer alan GTİP ve kıymet bilgileri çerçevesinde gümrük vergilerini karşılayacak şekilde teminat verilir.

Sayfa 162 / 165

– Tanklarda karışıma tabi tutulan eşyanın çıkışı, transit rejimi hükümlerine göre sağlanır.

– Antrepodan çıkışta taşıma belgelerinde karışıma giren her ürünün miktarı ve menşei yazılarak nihai ürün için “karıştırılmış”/ “BLENDED” ifadelerine yer verilir.

3- Deniz yoluyla gelen serbest dolaşımda olmayan farklı gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTİP) ve vergi oranına tabi akaryakıt ürünlerinin, transit akaryakıtların depolandığı antrepolarda birbirleriyle karıştırılarak yurt dışına transit edilebilir, Transit hükümleri kapsamında, İhrakiye olarak Yurt Dışı Sefer yapan gemilere ve uçaklara (Yurt dışı sefer yapan Türk ve Yabancı Bandıralı Gemilere ve Uçaklara) verilebilir.

4- Söz konusu karışım/ antrepoda devir alınan eşya; Öz olarak, tebliğ gereği olarak her ne kadar transit olarak (vergisiz) Yurt dışı sefer yapan Türk ve Yabancı Bandıralı Gemilere İhrakiye olarak verilmekle birlikte; Kalan kısım, verilemeyen kısım, bize göre Gümrük Vergileri ödenerek Serbest Dolaşıma Sokulabilir. Çünkü, söz konusu eşya/ eşyalar, Türkiye’ye girmesi ve/veya Türkiye üzerinden transit edilmesi yasak bir eşya değildir.

Ayrıca, söz konusu eşyanın/ eşyaların ithali, belli kuruluşların vereceği ve gümrük idaresine ibrazı veya beyanı zorunlu olan lisans, izin, uygunluk belgesi veya bu belgeler yerine geçen bilgiye bağlı olan bir eşya değildir. Bu nedenle Gümrük Vergileri ödenerek Serbest Dolaşıma Sokulabilir.

– Serbest Dolaşıma sokulduktan (eşya millileştirildikten) sonra da her türlü tasarrufa konu yapılabilir. Eşya ilgili tarafından/ kendisi tarafından tüketilebilir, İhracat / ihrakiye olarak gemilere ve uçaklara verilebilir, İç piyasaya satılabilir, vb.

5- Gümrük Vergileri ödenerek Serbest Dolaşıma Sokulması, Eşyanın ilgili tarafından tüketilmesi, İhracat/ ihrakiye olarak gemilere ve uçaklara verilmesi veya İç piyasaya satılması sebebiyle; Gümrük Kanunu’nun 235.maddesi veya benzeri bir ceza uygulanması Mevzuat açısından mümkün değildir/ mevzuata aykırıdır.

Soru 137: Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) Nedir?

Cevap 137: Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin 5 ilâ 8’inci maddelerinde belirlenmiş koşulları sağlayan, gümrük mevzuatına göre serbest bölgeler dâhil Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik ve en az üç yıldır fiilen faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişiler ile 9.maddede belirtilen kamu kurum ve kuruluşlarına gümrük mevzuatının öngördüğü basitleştirilmiş uygulamalardan ve Türkiye Gümrük Bölgesine eşya giriş ve çıkışı sırasında yapılan emniyet ve güvenlik kontrollerine ilişkin kolaylaştırmalardan yararlanmak üzere yetkilendirilmiş yükümlü statüsü tanınır.

– Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü (YYS): gümrük yükümlülüklerini yerine getiren, kayıt sistemi düzenli ve izlenebilir olan, mali yeterlik, emniyet ve güvenlik standartlarına sahip bulunan kendi oto kontrolünü

Sayfa 163 / 165

yapabilen, güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde birtakım kolaylık ve imtiyazlar sağlayan uluslararası bir statüdür.

– Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası düzenlendiği tarihten sonraki ilk iş günü geçerli hale gelir. Askıya alma, geri alma ve iptal yaptırımlarından herhangi biri uygulanmadığı sürece sertifikanın geçerlik süreci sınırsızdır.

– Karşılıklı Tanıma Anlaşması; Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsüne sahip firmaların bu kolaylaştırmalardan sadece kendi ülkelerinde değil yetkilendirilmiş yükümlü uygulamasının yürütüldüğü diğer ülkelerde de yararlanabilmesine olanak sağlayan uluslararası bir sözleşmedir.

Soru 138: Yeşil Hat Nedir? Avantajları Nelerdir?

Cevap 138: Yeşil hat, eşyanın gümrük kontrollerine tabi tutulmamasını sağlayan, ülkemizde sadece YYS sahibi firmalara sunulan bir basitleştirme sistemidir. Sadece YYS (AEO) firmalarına sunulan bir imkândır.

– Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası sahibi kişilerin/firmaların gümrük işlemlerinde yeşil hat prosedürü uygulanır. Bu uygulama ile firmaların gümrük idarelerindeki ithalat ve ihracatlarında eşyaların fiziki kontrolü ve belge kontrolü yapılmaksızın işlemler gerçekleştirilir.

– Böylece eşyaların gümrükte bekleme süresi ortadan kalkacağı gibi eşyaların muayenesi sırasında veya muayene edilmesi için oluşan boşaltma tahmil, tahliye, mesai, yolluk, tahlil, ardiye, demoraj vb. ödemeleri gibi maliyetler ile insan unsurundan kaynaklanan usulsüzlükler oluşmaz veya en aza iner.

– Eksik beyanın yeşil hatta işlem görmesi; Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikasına sahip firmaların yeşil hatta işlem gören eksik beyan usulüne konu beyannamelerine ilişkin belgeler gümrük idaresine ibraz edilmez. Bu belgeler gümrük idaresince istenildiğinde ibraz edilmek üzere ilgili firmada muhafaza edilir.

– Kâğıtsız gümrük işlemleri yapılabilir, yeşil hattan yararlanarak gümrük işlemlerinizi gümrük idaresine gitmeden yapabilirsiniz.

– Beyannamenin belge kontrolüne tabi tutulması halinde kontrolün öncelikle yapılması ile,

– Beyanname kapsamı eşyanın muayeneye tabi tutulması halinde muayenenin öncelikle yapılması sağlanır.

Soru 139: İthalatta Yerinde Gümrükleme İzni Nedir?

Sayfa 164 / 165

Cevap 139: İthalatta Yerinde Gümrükleme İzni; [İthalatta yerinde gümrükleme: Eşyanın ithalat gümrük idaresine getirilmeden, giriş gümrük idaresinden doğrudan firmanın kendi tesislerine sevk edilmesi ve ithalat işlemlerinin firmanın kendi tesislerinde basitleştirilmiş usul çerçevesinde yapılmasıdır.

– Yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası (YYS) sahibi kişilere/ firmalara, ek koşulları karşılamak şartıyla, eşyayı ithalat gümrük müdürlüğüne sunmaksızın ithalat işlemlerini 124’üncü madde uyarınca uygun bulunan tesislerinde gerçekleştirmek üzere izin verilir.

– İthalatta yerinde gümrükleme izninde; bir anlamda gümrük idaresi gibi kendi tesisinizde gümrük işlemlerini yaparak, ithalat işlemleri için ilgili gümrük idaresine/ müdürlüğüne gidilmemektedir. {İthalatta yerinde gümrükleme izninin kullanılabilmesi için 140.maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde yer alan gümrük vergileri ve cezaların tazmin edilmesini teminen, Ek-27/B’de yer alan örneğe uygun olarak, gümrük idaresine beş yüz bin Avro tutarında nakit teminat veya teminat mektubu verilmiş olması gerekmektedir}.

– İthalatta Yerinde Gümrükleme İzninin Avantajları Nelerdir?

– Eşyaların, gümrük idaresine sunulmaksızın şirket tesisinde gümrük işlemlerinin tamamlanabilmesi, eşyaların doğrudan şirket tesisine sevkiyatı ve tesise alınması, üretime sunulması, pazarlanması, müşterilere teslimi,

– Ürünlerin firma tesisinde yer alan güvenli depolama alanında 20 gün süre ile bekletilebilmesi, vb. nedenlerle yurtiçi maliyetler düşer veya tamamen ortadan kalkar, zamandan kazanılır/ zaman tasarrufu sağlanır, müşteriler, tedarikçiler, taşıyıcılar, vb. taraflar nezdinde YYS belgesi sahibi firmanın saygınlığı ve prestiji artar.

Soru 140: Cif Kıymetle, Gümrük Kıymeti Aynı Şeyler mi? Yoksa Farklı Şeyler midir?

Cevap 140: Cif Kıymet Veya Eşyanın Cif Kıymeti: Eşya bedeli + sigorta bedeli + navlun ücreti toplamından oluşmaktadır.

Eşyanın Gümrük Kıymeti: Kısaca, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24.maddesine göre ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

Cif kıymet veya eşyanın cif kıymeti, gümrük vergilendirme tekniği açısından en temel (fakat dar olan) matrah tanımıdır.

Gümrük kıymeti veya eşyanın gümrük kıymeti ise gümrük vergilendirme tekniği açısından en geniş matrah tanımı olup, kıymete dair hemen her şeyi içine almaktadır.

Kısacası, Cif kıymetle gümrük kıymeti aynı şeyler değil, farklı terimlerdir.

Kocaeli, 29.12.2025

Sevgi ve Muhabbetle, Sağlıcakla Kalınız.

Kerim ÇOBAN
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

Sayfa 165 / 165

GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET SORULARI VE CEVAPLARI (140 Soru, 140 Cevap)

GÜMRÜK VE DIŞ TİCARET SORULARI VE CEVAPLARI (140 Soru, 140 Cevap)

Leave a Reply Cancel reply