GÜMRÜKÇE TAHSİL EDİLEN YA DA KONTROLÜ YAPILAN VERGİ VE FONLAR (4)
02.01.2026
E- TOPLU KONUT FONU
Toplu Konut Fonu (TKF), asıl dayanağını Anayasa’nın 167.maddesinin ikinci fıkrası ile bu fıkraya dayanılarak çıkarılan 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’dan alan bir ek mali yükümlülüktür.
Anayasanın 167.maddesinin ikinci fıkrası, “Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koymaya ve bunları kaldırmaya kanunla Bakanlar Kuruluna (Cumhurbaşkanlığı’na) yetki vermiştir.”
Yerli üreticinin korunması ve ithalattan kaynaklanacak vergi kayıplarının önlenmesi amacıyla, işleme konu eşyanın ithalatı gümrük vergisi dışında benzer etki oluşturan ek mali yükümlülük uygulamasına tabi tutulabilir. Gözetim Uygulaması gibi ek mali yükümlülük de ithalatı kısıtlayıcı önlemler arasında yer almaktadır. Uluslararası ticaret anlaşmaları nedeniyle gümrük vergilerinde değişikliğe gitmek oldukça zordur. Bu nedenle, yerli üreticinin korunması veya ithalattan kaynaklanacak vergi kayıplarının önlenmesi amacıyla, bahsi geçen uluslararası anlaşmalara da bağlı kalmak kaydıyla, ticarete konu eşyanın ithalatında ek mali yükümlülük denilen uygulamaya gidilmektedir.
Toplu Konut Fonu, yukarıda tanımlanan biçimde bir tür “Ek Mali Yükümlülük”tür. Toplu Konut Fonu oldukça eskiye dayanan bir uygulama olup, 02.03.1984 tarih ve 2985 sayılı Toplu Konut Kanununda yer alan bir fondur. Dolasıyıyla yeni değil, aksine oldukça eskiye dayanan bir ek mali yükümlülüktür.
– 1995/7606 sayılı İthalat Rejimi Kararı’nın III sayılı liste kapsamı maddelerin karşılarında (T1), (T2) işaretlerinin bulunduğu durumlarda, işlenmiş tarım ürünlerinin bünyesinde yer aldığı kabul edilen ve Bileşim Tablosunda (EK:1) belirtilen temel tarım ürünleri miktarlarının esas alınması suretiyle tespit edilecek kod numaralarına, (EK:2)’de yer alan tabloda tekabül eden toplu konut fonu miktarları tahsil olunur.
Toplu Konut Fonu ödenerek ithal edilecek maddeler gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte geçerli miktar ve oranlar kadar fona tabidir. Ancak; Gümrük Kanununun 167.maddesi çerçevesinde gümrük vergilerinden muaf olarak gerçekleştirilecek ithalat fona tabi değildir.
Fon tutarları, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte gümrük idarelerince tahsil edilir. Bu fonların, ilgililerce süresi içinde yatırılmaması durumunda, 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.
İthalat Rejimi Kararı eki listelerde yer alan maddelerin karşılarında nisbi (% olarak) Toplu Konut Fonu bulunduğu takdirde, fon, ithal edilen malın ABD Doları cinsinden değerinin karşılığı Türk Lirası üzerinden, maktu (EURO/100 Kg/net) bulunduğu takdirde de, EURO cinsinden hesaplanacak fon miktarının karşılığı Türk Lirası üzerinden tahsil edilir.
Fon ödenerek ithal edilecek maddelerin belirlenmesi ile fon tutarlarının yeniden düzenlenmesi, Ticaret Bakanlığının önerisi üzerine Cumhurbaşkanlığınca kararlaştırılır.
Yurda geçici olarak getirilen ve gümrük vergileri teminata bağlanan maddeler ile Gümrük Vergisi muafiyeti olan maddelerin gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte fona tabi olanlarının Fon tutarları teminata bağlanır. Teminata bağlanan bu maddelerin yurt dışına çıkarılmaları durumunda teminatları ilgililerine iade olunur. Kesin ithallerinde ise, önceden teminata bağlanan fon tutarları tahsil edilir. Ayrıca, süresi içerisinde yurt dışı edilmeyen maddelere ait teminata bağlanan fonlar, Toplu Konut Fonuna gelir kaydolunur.
– İthalat Rejim Kararı eki III Sayılı Liste (İşlenmiş Tarım Ürünleri) ile IV Sayılı Liste’de (Balıkçılık ve Su Ürünleri) yer alan eşyalar için bu listelerde belirtilen miktarlarda/tutarlarda Toplu Konut Fonu (TKF) tahsil edilir. – Bunların dışında zaman zaman alınan kararlarla Ek mali yükümlülük olarak Toplu konut fonu ihdas edilebilir.
Örneğin (1): 28.04.2011 Tarih ve 27918 Sayılı RG’de Yayınlanan Ek Mali Yükümlülük Olarak İlave Toplu Konut Fonu Tahsili Hakkında 2011/1436 Sayılı Karar gereği; Avrupa Birliği ve Türkiye’nin diğer ülkelerle imzaladığı Serbest Ticaret Anlaşmalarının; Anlaşma hükümleri, ülkeler ve eşya açısından farklılık arz etmesi sonucunda ülkemiz aleyhine ortaya çıkan tarife farklılığının giderilmesini sağlamak amacıyla ekli tabloda yer alan eşyanın, aynı tabloda belirtilen ülke menşeli olarak A.TR belgesi eşliğinde ithal edilmesi halinde, ek mali yükümlülük olarak karşılarında gösterilen oranda ilave Toplu Konut Fonu tahsil edilir.
– 1) 4458 sayılı Gümrük Kanunu, İthalat Rejimi Kararı ve ilgili diğer mevzuatın, Toplu Konut Fonu’nun tarhına, tahakkukuna, tahsiline, geri verilmesine, takibine ve teminata bağlanmasına ilişkin hükümleri, bu Karar kapsamında uygulanacak ek mali yükümlülüğün tarhı, tahakkuku, tahsili, geri verilmesi, takibi ve teminata bağlanması işlemlerinde de uygulanır.
2) Bu Kararın tatbikinde; ithalatçı veya temsilcisi tarafından, ekli tabloda belirtilen ürünlerin ithalatı sırasında, ithal edilen ürünün menşesine ilişkin olarak bu Kararda yer almayan ülkelerin beyan edilmesi halinde, gümrük idarelerince A.TR belgesi dışında ayrıca bir menşe ispat belgesi talep edilmez. Bu kapsamdaki beyandan ithalatçı sorumlu olup, gümrük idareleri ile Bakanlıkça sonradan kontrol kapsamında ithalatçıdan ilave bilgi ve belge talep edilebilir.
TABLO
| G.T.İ.P. | MADDE İSMİ | TOPLU KONUT FONU (CIF BEDELİNİN %’Sİ) |
| MEKSİKA | ||
| 8703.22.10.10.00 | Binek otomobilleri | 10 |
| 8703.23.19.11.00 | Silindir hacmi 1500 cm3.ü geçen fakat 1600 cm3.ügeçmeyenler | 10 |
| 8703.32.19.11.00 | Silindir hacmi 1500 cm3.ü geçen fakat 1600 cm3.ügeçmeyenler | 10 |
| 8703.32.19.12.00 | Silindir hacmi 1600 cm3.ü geçen fakat 2000 cm3.ügeçmeyenler | 10 |
Örneğin (2): 01.06.2017 Tarih ve 30083 Sayılı RG’de Yayınlanan Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Olarak İlave Toplu Konut Fonu Tahsili Hakkında 2017/10236 Sayılı Karar gereği; Ekli tabloda yer alan eşyanın, aynı tabloda belirtilen ülke menşeli olarak A.TR belgesi eşliğinde ithal edilmesi halinde, ek mali yükümlülük olarak karşılarında gösterilen oranda ilave Toplu Konut Fonu tahsil edilir.
– 4458 sayılı Gümrük Kanunu, İthalat Rejimi Kararı ve ilgili diğer mevzuatın, Toplu Konut Fonunun tarhına, tahakkukuna, tahsiline, geri verilmesine, takibine ve teminata bağlanmasına ilişkin hükümleri, bu Karar kapsamında uygulanacak ek mali yükümlülüğün tarhı, tahakkuku, tahsili, geri verilmesi, takibi ve teminata bağlanması işlemlerinde de uygulanır. Bu Karar kapsamındaki beyandan ithalatçı sorumludur. Sonradan kontrol kapsamında ithalatçıdan menşe ispat belgeleri ile ilave bilgi ve belge talep edilebilir.
TABLO
| G.T.İ.P. | MADDE İSMİ | TOPLU KONUT FONU (CIF BEDELİNİN YÜZDESİ) |
| GÜNEY AFRİKA | ||
| 8703.23.19.11.00 | Silindir hacmi 1500 cm3 ü geçen fakat 1600 cm3 ti geçmeyenler | 10 |
| 8703.32.19.11.00 | Silindir hacmi 1500 cm3 ü geçen fakat 1600 cm3‘ ü geçmeyenler | 10 |
Örneğin (3): 14.12.2017 Tarih ve 30270 Sayılı RG’de Yayınlanan Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Olarak İlave Toplu Konut Fonu Tahsili Hakkında 2017/10929 Sayılı Karar Gereği; Ekli tabloda yer alan eşyaların, aynı tabloda belirtilen ülke menşeli olarak A.TR belgesi eşliğinde ithal edilmesi halinde, ek mali yükümlülük olarak karşılarında gösterilen oranda ilave Toplu Konut Fonu tahsil edilir. Bu Karar kapsamındaki beyandan ithalatçı sorumludur. Sonradan kontrol kapsamında ithalatçıdan menşe ispat belgeleri ile ilave bilgi ve belge talep edilebilir.
TABLO
| GTİP | MADDE İSMİ | TOPLU KONUT FONU (CIF BEDELİNİN YÜZDESİ) |
| FİLDİŞİ SAHİLİ CUMHURİYETİ ve GANA CUMHURİYETİ | ||
| 1803.10.00.00.00 | Yağı alınmamış | 9,6 |
| 1803.20.00.00.00 | Tamamen veya kısmen yağı alınmış | 9,6 |
| 1804.00.00.00.00 | Kakao yağı (katı ve sıvı) | 7,7 |
| 1805.00.00.00.00 | Kakao tozu (ilave şeker veya diğer tatlandırıcı maddeler içermeyenler) | 8 |
Örnek: Gümrük Müfettişinlerince yapılan Sonradan Kontrol İncelemesinde C firmasının, Uzakdoğu’dan yaptığı ithalatlarda 15.000.000-USD tutarında “Beyan Edilmeyen Gümrük Kıymet Farkı” (kalıp, tasarım, yurt dışı mühendislik gideri, yurt dışı kara taşıması ve gümrükleme, ambalaj ve yurt dışı elleçleme gideri, iskonto, vb.) tespit edildiği, söz konusu eşyaların Cif kıymetinin ise 10.000.000-USD olduğu, bahse konu gümrük kıymet farkına ilişkin ithalatlarda ortalama % 5 Gümrük Vergisi (GV), % 18 KDV, ile Cif kıymet üzerinden % 15 Toplu Konut Fonuna tabi olduğunu varsayalım.
İlgili gümrük idaresince/idarelerince; 750.000-USD Gümrük vergisi, 1.500.000-USD Toplu konut fonu ile 3.450.000-USD (karşılığı TL) KDV ile (Gümrük yükümlülüğünün başladığı tarih ile vergilerin kesinleştiği tarih arasındaki süre için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51.maddesine göre tespit edilen gecikme zammıoranında faiz uygulanır) ilgili gecikme faizinin tahakkuk, tebliğ ve tahsili, ayrıca, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre caza tadbik edilmesi, yani tahakkuk eden vergi farklarının 3 katı para cezası uygulanması gerekir.
F- KATMA DEĞER VERGİSİ (KDV)
3065 sayılı Karma Değer Vergisi (KDV) Kanunu’nda Verginin konusunu teşkil eden işlemler: Türkiye’de yapılan aşağıdaki işlemler katma değer vergisine tabidir;
1. Ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler,
2. Her türlü mal ve hizmet ithalatı,
3. Diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler:
a) Posta, telefon, telgraf, teleks ve bunlara benzer hizmetler ile radyo ve televizyon hizmetleri,
b) Her türlü şans ve talih oyunlarının tertiplenmesi ve oynanması,
c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar, yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi, gösterilmesi,
d) Müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışlar ile 10/2/2005 tarihli ve 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimi,
e) Boru hattı ile hampetrol, gaz ve bunların ürünlerinin taşınmaları,
f) Gelir Vergisi Kanununun 70 inci maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri,
g) Genel ve katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine, belediyeler ve köyler ile bunların teşkil ettikleri birliklere, üniversitelere, dernek ve vakıflara, her türlü mesleki kurulaşlara ait veya tabi olan veyahut bunlar tarafından kurulan veya işletilen müesseseler ile döner sermayeli kuruluşların veya bunlara ait veya tabi diğer müesseselerin ticarî, sınaî, ziraî ve meslekî nitelikteki teslim ve hizmetleri,
h) Rekabet eşitsizliğini gidermek maksadıyla isteğe bağlı mükellefiyetler suretiyle vergilendirilecek teslim ve hizmetler.
– Ticari, sınaî, ziraî faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre; Gelir Vergisi Kanununda açıklık bulunmadığı hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edilir.
– Bu faaliyetlerin kanunların veya resmî makamların gösterdiği gerek üzerine yapılması, bunları yapanların hukukî statü ve kişilikleri, Türk tabiyetinde bulunup bulunmamaları, ikametgâh veya işyerlerinin yahut kanunî merkez veya iş merkezlerinin Türkiye’de olup olmaması işlemlerin mahiyetini değiştirmez ve vergilendirmeye mani teşkil etmez. İthalatın kamu sektörü, özel sektör veya herhangi bir gerçek veya tüzelkişi tarafından yapılması veya herhangi bir şekil ve surette gerçekleştirilmesi, özellik taşıması vergilendirmeye tesir etmez.
Teslim : 1) Teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket edenlerce, alıcıya veya adına hareket edenlere devredilmesidir. Bir malın alıcı veya onun adına hareket edenlerin gösterdiği yere veya kişilere tevdii teslim hükmündedir. Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi halinde, malın nakliyesinin başlatılması veya nakliyeci veya sürücüye tevdi edilmesi de mal teslimidir.
2) Bir mal üzerindeki tasarruf hakkının iki veya daha fazla kimse tarafından zincirleme âkit yapılmak suretiyle, malın bu arada el değiştirmeden doğrudan sonuncu kişiye devredilmesi halinde, aradaki safhaların her biri ayrı bir teslimdir.
3) Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri şekillerdeki dağıtımlar da mal teslimidir.
4) Kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin mutat olduğu hallerde teslim bunlar dışında kalan maddeler itibariyle yapılmış sayılır. Bunların yerine aynı cins ve mahiyette kap ve ambalajlar ile döküntü tali maddelerin geri verilmesinde de aynı hüküm uygulanır.
5) Trampa iki ayrı teslim hükmündedir. Bu Kanunun uygulanmasında arsa karşılığı inşaat işlerinde; arsa sahibi tarafından konut veya işyerine karşılık müteahhide arsa payı teslimi, müteahhit tarafından arsa payına karşılık arsa sahibine konut veya işyeri teslimi yapılmış sayılır.
Teslim Sayılan Haller: Aşağıdaki haller teslim sayılır;
a) Vergiye tabi malların her ne suretle olursa olsun, vergiye tabi işlemler dışındaki amaçlarla işletmeden çekilmesi, vergiye tabi malların işletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye, teberru gibi namlarla verilmesi,
b) Vergiye tabi malların, üretilip teslimi vergiden istisna edilmiş olan mallar için her ne suretle olursa olsun kullanılması veya sarfı,
c) Mülkiyeti muhafaza kaydıyla yapılan satışlarda zilyedliğin devri.
Hizmet ve Hizmet Sayılan Haller: 1. Hizmet, teslim ve teslim sayılan haller ile mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir. Bu işlemler; bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, imal etmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak, bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek gibi, şekillerde gerçekleşebilir.
2. Bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların her biri ayrı işlem olup, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirilirler.
3. Vergiye tabi bir hizmetten, işletme sahibinin, işletme personelinin veya diğer şahısların karşılıksız yararlandırılması hizmet sayılır.
İşlemlerin Türkiye’de Yapılması: İşlemlerin Türkiye’de yapılması;
a) Malların teslim anında Türkiye’de bulunmasını,
b) Hizmetin Türkiye’de yapılmasını veya hizmetten Türkiye’de faydalanılmasını,
Uluslararası Taşıma İşleri: Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık ile transit taşıma işlerinde, hizmetin iç parkura isabet eden kısmı Türkiye’de yapılmış sayılır.
Mükellef: 1. Katma Değer Vergisinin Mükellefi;
a) Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanlar,
b) İthalatta mal ve hizmet ithal edenler,
c) Transit taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar,
ç) Müzayede mahallerinde yapılan satışlarda bu satışları yapanlar,
d) PTT İşletme Genel Müdürlüğü ve radyo ve televizyon kurumları,
e) Her türlü şans ve talih oyunlarını tertip edenler,
f) 1 inci maddenin 3 üncü fıkrasının (c) bendine giren hallerde bunları tertipleyenler veya gösterenler,
g) Gelir Vergisi Kanununun 70.maddesinde belirtilen mal ve hakları kiraya verenler,
h) İsteğe bağlı mükellefiyette talepte bulunanlardır.
2. Vergiye tabi bir işlem söz konusu olmadığı veya katma değer vergisini fatura veya benzeri vesikalarda göstermeye hakkı bulunmadığı halde; düzenlediği bu tür vesikalarda katma değer vergisi gösterenler, bu vergiyi ödemekle mükelleftirler. Bu husus kanuna göre borçlu oldukları vergi tutarından daha yüksek bir meblağı gösteren mükellefler için de geçerlidir. Bu gibi sebeplerle fazla veya yersiz hesaplanan ve Hazineye ödenen vergi, Hazine ve Maliye Bakanlığının belirleyeceği usul ve esaslara göre işlemi yapan mükellefe iade edilir. Şu kadar ki söz konusu iadenin yapılabilmesi için işlemle ilgili beyanların düzeltilmesi ve fazla veya yersiz hesaplanan verginin satıcı tarafından alıcıya geri verilmesi şarttır.
Vergi Sorumlusu: 1. Mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, işyerinin, kanunî merkezi ve iş merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir. Şu kadar ki Türkiye’de ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi bulunmayanlar tarafından katma değer vergisi mükellefi olmayan gerçek kişilere elektronik ortamda sunulan hizmetlere ilişkin katma değer vergisi, bu hizmeti sunanlar tarafından beyan edilip ödenir. Maliye Bakanlığı elektronik ortamda sunulan hizmetlerin kapsamı ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
2. Fiilî yada kaydî envanter sırasında belgesiz mal bulundurulduğu veya belgesiz hizmet satın alındığının tespiti halinde, bu alışlar nedeniyle ziyaa uğratılan katma değer vergisi, belgesiz mal bulunduran veya hizmet satın alan mükelleften tahsil edilir.
Belgesiz mal bulundurdukları veya hizmet satın aldıkları tespit edilen mükelleflere, bu mal ve hizmetlere ait alış belgelerinin ibrazı için tespit tarihinden itibaren 10 günlük bir süre verilir. Bu süre içinde alış belgelerinin ibraz edilememesi halinde, belgesi ibraz edilemeyen mal ve hizmetlerin tespit tarihindeki emsal bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi, alışlarını belgeleyemeyen mükellef adına re’sen tarhedilir. Bu tarhiyata vergi ziyaı cezası uygulanır. Ancak belgesiz alınan mal ve hizmetleri satanlara, bu satışlarla ilgili olarak, vergi inceleme raporuna dayanılarak katma değer vergisi tarhiyatı yapıldığı takdirde, ziyaa uğratılan vergi ve buna ilişkin ceza ayrıca alıcılardan aranmaz.
3. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara teslimine ait katma değer vergisinin ödenmesinden lisanslı depo işleticileri sorumludur.
Vergiyi Doğuran Olay: a) Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde, malın teslimi veya hizmetin yapılması,
b) Malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi,
c) Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, her bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılması,
d) Komisyoncular vasıtasıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda, malların alıcıya teslimi,
e) Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi halinde, malın nakliyesine başlanması veya nakliyeci veya sürücüye tevdii,
f) Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağıtım veya kullanımlarında bunların bedellerinin tahakkuk ettirilmesi,
g) İthalatta, Gümrük Kanununa göre gümrük vergisi ödeme mükellefiyetinin başlaması, gümrük vergisine tabi olmayan işlemlerde ise gümrük beyannamesinin tescili,
h) İkametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanlar tarafından yabancı ülkeler ile Türkiye arasında yapılan taşımacılık ile transit taşımacılıkta gümrük bölgesine girilmesi veya gümrük bölgesinden çıkılması,
k) 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin temsil ettiği ürünlerin depodan çekilmesi.
Anında meydana gelir.
– 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11 ve 12.maddesinde İhracatla ilgili istisnanın, 13.maddesinde Araçlar, Petrol aramaları ve Teşvik belgeli yatırımlarda İstisnasının, 14.maddesinde Taşımacılık istisnasının, 15.maddesinde Diplomatik istisnaların, 16.maddesinde İthalat istisnasının, 17.maddesinde Sosyal ve askeri amaçlı istisnalarla diğer istisnaların yer aldığı anlaşılmaktadır.
Teslim ve Hizmet İşlemlerinde Matrah: 1. Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedeldir.
2. Bedel deyimi, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenlerden bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya bunlarca borçlanılan para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade eder.
3. Belli bir tarifeye göre fiyatı tespit edilen işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hallerde tarife ve bilet bedeli Katma Değer Vergisi dahil edilerek tespit olunur ve vergi müşteriye ayrıca intikal ettirilmez.
İthalatta Matrah: İthalatta verginin matrahı, aşağıda gösterilen unsurların toplamıdır: a) İthal edilen malın gümrük vergisi tarhına esas olan kıymeti, gümrük vergisinin kıymet esasına göre alınmaması veya malın gümrük vergisinden muaf olması halinde sigorta ve navlun bedelleri dahil (CIF) değeri, bunun belli olmadığı hallerde malın gümrükçe tespit edilecek değeri,
b) İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar,
c) Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemeler,
ç) 4760 sayılı Kanunun 16.maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca teminat karşılığı ithal edilen malın teminatının hesaplanmasına esas özel tüketim vergisi tutarı.
Düzeltme İşlemleri : Bu kanuna göre vergisi ödenmeden veya eksik ödenerek yurda sokulan eşyaların hiç alınmamış veya eksik alınmış Katma Değer Vergileri hakkında Gümrük Kanunundaki esaslara göre işlem yapılır. Ancak, indirim hakkı tanınan işlemlere konu eşyanın serbest dolaşıma girdiği tarihin içinde bulunduğu veya sonraki vergilendirme dönemlerine ilişkin olarak vergi dairesine verilen beyannamelere göre ödenen katma değer vergisi (sorumlu sıfatıyla ödenenler hariç), ithalde hiç ödenmemesi veya eksik ödenmesi nedeniyle tahsili gereken katma değer vergisinden düşülür.
İthal edilen eşya ile ilgili olarak; katma değer vergisinden müstesna olduğu halde yanlışlıkla alınan veya fazla alındığı anlaşılan katma değer vergisi, indirim hakkına sahip olmayan mükelleflere, Gümrük Kanununa göre iade olunur.
Matrah Farklarına Uygulanacak İşlemler : Mükelleflerin ithalde beyan ettikleri matrahla tahakkuk veya inceleme yapanların veyahut teftişe yetkili kılınanların buldukları matrahlar üzerinden hesaplanan vergi farkları hakkında Gümrük Kanunu uyarınca Gümrük Vergisindeki esaslar dairesinde ceza uygulanır.
Maktu Vergi : Gümrük Vergisinin maktuen alındığı hallerde, tek ve maktu tarife, ithalde alınacak Katma Değer Vergisi de dahil edilmek suretiyle tespit olunur.
– İthalatta KDV Matrahı Noksanlığında Aşağıda Belirtildiği Şekilde İşlem Yapılır: 1. Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21 inci maddesinde yer alan unsurların noksan beyan edilmesi durumunda Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 51.maddesi delaletiyle Gümrük Kanunu’nun 234.maddesi uygulanır.
2. EUR-1, FORM A, A.TR Dolaşım Belgeleri gibi tavizli vergi uygulamasına esas teşkil eden belgelerin (ceza kanunları hükümleri saklı kalmak kaydıyla) sahte olduğunun veya kabul edilebilir nitelikte olmadığının tespiti gibi durumlarda 2008/1 sayılı Genelge hükümlerine göre işlem tesis edilir. Ancak, KDV Kanunu’nun 51 inci maddesi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi ile temas ettiğinden, KDV vergi farkı açısından % 5’i aşma koşulu aranmaz.
3. Noksan alındığı anlaşılan gümrük vergisi, KDV matrahına dahil unsurlardan olduğundan, noksan alınan gümrük vergilerinden dolayı KDV matrahının düşük beyan edilmesi sonucu KDV’nin eksik tahsil edilmesi de KDV Kanununun 51 inci maddesi kapsamında bulunmaktadır.
4. Tarife sınıflandırmasında yanlışlık ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda ayrıca ceza öngörülmeyen rejim ihlali gibi nedenlerle Katma Değer Vergisi uygulanmamasına veya Katma Değer Vergisi uygulanacak miktarın noksan tespit edilmesine neden olunan durumlarda da KDV Kanununun 51 inci maddesi delaletiyle Gümrük Kanununun 234 üncü maddesi uygulanacaktır. Örneğin, tarife sınıflandırmasında yanlışlık yapıldığının anlaşılması ve tespit edilen GTİP’de vergi oranının daha yüksek olması durumunda, fark gümrük vergileri nedeniyle KDV matrahının noksan beyanı söz konusu olacaktır.
5. Keza, sınır ticareti kapsamında bulunmayan eşyanın bu kapsamda işleme tabi tutulması halinde de, KDV matrahını oluşturacak unsurlar teşekkül ettirilmeyeceğinden KDV matrahının noksan beyanı söz konusu olacaktır.
6. Katma Değer Vergisi Kanununun 40/4.maddesi, “İthalatta alınan Katma Değer Vergisi, gümrük giriş beyannamesindeki beyan üzerine tarholunur. Bu fıkra hükmüne göre tarhiyata esas alınacak beyannamelerde, vergi matrahının unsurları ile vergi oranının açıkça gösterilmesi gereklidir.” hükmünü amirdir.
Diğer taraftan, bazı mevzuat düzenlemeleri gereği değişikliklerin (Örneğin: ÖTV oranlarında artış olması ancak söz konusu değişikliklerin henüz sisteme tanıtılamamış olması gibi) henüz yapılmadığı hallerde de, gerek KDV Kanununun 40/4, gerekse de Gümrük Kanununun 61/3.maddesi uyarınca, yükümlülerin beyanlarını o tarihte yürürlükte bulunan mevzuata uygun olarak yapmaları gerekir.
Bu çerçevede, KDV matrahına dahil edilmesi gereken bir unsurun (örneğin; ithalat sırasında ödenmesi ve KDV Kanunu 21/b.maddesi kapsamında matraha dahil edilmesi gereken vergi, resim, harç ve paylar), BİLGE Sistemi tarafından hesaplanmaması nedeniyle matraha dahil edilmemesi sonucunda eksik tahsil edilen KDV ile ilgili olarak, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 40/4 üncü ve Gümrük Kanunu’nun 61/3’üncü maddesi hükmü uyarınca ve anılan KDV Kanununun 51.maddesi delaletiyle Gümrük Kanununun 234.maddesi uygulanır. Kişisel Görüşümüz: KDV Kanunu’nun 21.maddesinden hareketle; KDV matrahına giren [Cif Kıymet ve/veya Gümrük Kıymetinin, Cif Kıymet ve/veya Gümrük Kıymeti unsurlarından bir veye birkaçının (Örneğin; boşaltma, tahmil, tahliye, ardiye, demoraj, tahlil, ekspertiz ücreti, vb.) hiç beyan edilmelesi veya eksik beyan edilmesi, ithalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve payların (örneğin; Gümrük Vergisi, İlave Gümrük Vergisi, Tek ve Maktu Vergi, Dampinge Karşı Vergi, Subvansiyona Karşı Telafi Edici Vergi, Katma Değer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi, Ek Mali Yükümlülük, Toplu Konut Fonu, Tütün Fonu, Ek Fon, Kaynak Kullanım Destekleme Fonu, Çevre Katkı Payı, Telafi Edici Vergi, TRT Bandrol Ücreti, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu, Çevre Katkı Payı, Damga Vergisi, Türkiye Tanıtım Grubu Kesintisi, Kültür Fonu, Serbest Bölge Fonu, Antrepo ve Geçici Depolama Yeri Açılış ve İşletme Harçları, vb.) hiç ödenmemesi veya eksik ödenmesi, Gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenler ile mal bedeli üzerinden hesaplanan fiyat farkı, kur farkı gibi ödemelerin (Fiyat Farkı, Kur Farkı, Gümrük Fazla Mesai ve Yolluk Ücretleri, Tahlil ve Analiz Giderleri, Test ve Deneme Giderleri, demoraj ve ardiye, elleçleme giderleri vb.) beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi] unsurların hiç beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 48 ve 51.maddedelinden hareketle 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre işlem yapılmasını (ceza uygulanmasını) gerektirir.
Örnek: Gümrük Müfettişlerince yapılan Firma İncelemesinde D firmasının, Uzakdoğu’dan yaptığı ithalatlarda 10.000.000-USD tutarında “Beyan Edilmeyen Gümrük Kıymet Farkı” (kalıp, tasarım, yurt dışı mühendislik gideri, yurt dışı kara taşıması, ambalaj ve yurt dışı elleçleme gideri, vb.) ile 2.000.000-USD tutarında “Beyan Edilmeyen Yurt İçi Gider” (Boşaltma-tahmil, hamaliye, ardiye, demoraj, tahlil ve ekspertiz ücreti, yolluk ve fazla mesai ücreti, vb.) tespit edildiği, söz konusu gümrük kıymet farkına ilişkin ithalatlarda ortalama % 5 Gümrük Vergisi (GV), % 20 KDV, % 10 İlave Gümrük Vergisi (İGV) ile % 20 ÖTV olduğunu varsayalım.
İlgili gümrük idaresince/idarelerince; 500.000-USD Gümrük vergisi, 1.000.000-USD İlave gümrük vergisi ile 2.700.000-USD ÖTV, 3.240.000-USD (karşılığı TL) KDV ile (Gümrük yükümlülüğünün başladığı tarih ile vergilerin kesinleştiği tarih arasındaki süre için 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51.maddesine göre tespit edilen gecikme zammıoranında faiz uygulanır) ilgili gecikme faizinin tahakkuk, tebliğ ve tahsilinin yapılması ayrıca, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre caza tadbik edilmesi, yani tahakkuk eden vergi farklarının 3 katı para cezası uygulanması gerekir.
Verginin Gider Kaydedilemeyeceği: Mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisi ile mükellefçe indirilebilecek Katma Değer Vergisi, Gelir ve Kurumlar Vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak kabul edilmez.
Ticaret BakanlığıBİLGE Sistemi detaylı beyan modülünde 44 no’lu alanında beyan edilen, “3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu” ve “Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği” kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından düzenlenen “Vergi Dairesi İstisna Belgesi”nin 02.05.2016 tarihinden itibaren Tek Pencere Sistemi e-belge uygulaması kapsamına alınması uygun bulunmuş olup, bu tarihten itibaren; 1) Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, yükümlüsünce yapılan belge başvurularının değerlendirilmesi neticesinde düzenlenen 0940 “TPS-Vergi Dairesi İstisna Belgesi” kodlu belgeler Tek Pencere Sistemi aracılığıyla Ticaret Bakanlığı’na gönderilir.
2) Ticaret Bakanlığı’na bu şekilde gönderilen belgeler için Tek Pencere Sistemi tarafından verilecek 23 haneli belge numarası/belge satır numarası (Örnek: Referans No: 16545419880849000000392/1) ile belge tarihi yükümlü tarafından beyannamenin 44 nolu kutusunda “Belge Referans No” ve “Belge Tarihi” alanlarında beyan edilir.
3) Söz konusu belgeye ilişkin bilgiler Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Bakanlığımıza (Ticaret Bakanlığı’na) doğrudan elektronik ortamda iletildiğinden, beyanname ekinde ayrıca kâğıt ortamında ıslak imzalı belge aranmaz. Gümrük işlemleri sırasında ihtiyaç duyulması durumunda belge içeriğinin ilgili memurlarca Tek Pencere Sistemi üzerinden sorgulanması mümkün bulunmaktadır. – KDV Kanunu’nun (13-ı).maddesine göre; Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından tescil edilen gübreler ve gübre üreticilerine bu ürünlerin içeriğinde bulunan hammaddelerin teslimi ile küspe (Türk Gümrük Tarife Cetvelinin 2303.10 tarife pozisyon numarasında sınıflandırılan nişastacılık artıkları ve benzeri artıklar ile 2303.30.00.00.00 gümrük tarife istatistik pozisyon numarasında sınıflandırılan biracılık ve damıtık içki sanayinin posa ve artıkları hariç), tam yağlı soya (fullfat), kepek, razmol, balık unu, et unu, kemik unu, kan unu, tapyoka (manyok), sorgum ve her türlü fenni karma yemler (kedi-köpek mamaları hariç), saman, yem şalgamı, hayvan pancarı, kök yemler, kuru ot, yonca, fiğ, korunga, hasıl ve slajlık mısır, üçgül, yemlik lahana, yem bezelyesi ve benzeri hayvan yemleri (yeşil ve kuru kaba yemler ve bunların pellet şeklinde veya mevsimsel ihtiyaçlara göre bir bağlayıcı kullanılarak veya kullanılmadan işlem görmüş olanları dâhil) teslimi KDV’den istisna olmasına karşın,
söz konusu eşyaların gerek yurt içi tesliminden ve gerekse ithalinden sonra kısmen de olsa tarımsal amaç dışında kullanılabilmesinin mümkün olduğu, dolayısıyla, Gümrük Tarife Cetveli’nin 23.faslında yer alan yemlerin tarımsal amaç dışında (Örneğin sanayi, tıp, eczacılık, kozmetik v.b. gibi) kullanmak üzere satın alanlara teslim edilmesi durumunda 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin 1 numaralı fıkrasının (ı) bendinde yer alan istisnadan yararlanılması mümkün değildir. Bu nedenle, bu kapsamdaki benzer ürünlerin tarımsal amaç dışında kullanılmayacağına dair ithalatçı firmalardan dilekçe alınması ve bu dilekçenin bir örneğinin mükellefin KDV yönünden bağlı olduğu Vergi Dairesine gönderilmesi kaydıyla bahse konu istisna kapsamında ithaline izin verilmesinde yasal açıdan bir sakınca bulunmamaktadır.
– Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının 09/08/2010 Tarih ve 73071 Sayılı Yazısına Göre; Serbest bölgede bulunan ve serbest dolaşımda olmayan (ithalat vergilerine tabi) eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla bu bölgelere konulması gerektiğinden, bu kapsamda, serbest bölgelerde kullanılan yada tüketilen serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın KDV Kanununun 16/1-c.maddesi uyarınca KDV’den istisna tutulmasının mümkün olmadığı, serbest dolaşımda bulunan bir eşyanın ise bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı imkanlardan yararlanması kaydıyla serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mal olarak değerlendirilebileceği ve serbest dolaşımda bulunan eşyanın serbest bölgedeki bir alıcıya tesliminde KDV Kanununun 11/1-a ve 12.maddeleri uyarınca KDV istisnası uygulanabileceği ve söz konusu ihracat teslimlerinin Serbest Bölge İşlem Formu (SBİF) ile tevsik edilebileceği anlaşılmaktadır.
…
Devam Edecek.
Kocaeli, 02.01.2026
Kerim Çoban
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi