GÜMRÜK KIYMETİ, GÜMRÜKLENMİŞ DEĞER İLE GÜMRÜKÇE TAHSİL EDİLEN YA DA KONTROLÜ YAPILAN BAŞLICA VERGİ VE FONLAR (1)

I- TANIMLAR

Cif Kıymet veya eşyanın cif kıymeti: Eşya bedeli + sigorta bedeli + navlun ücreti toplamından oluşmaktadır.

Eşyanın Gümrük Kıymeti: Kısaca, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24.maddesine göre ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

Mukimlik belgesi: Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması’na (ÇVAÖ) taraf diğer ülkede gelir elde eden kişi veya firmaların, mukimi olduğu ülkenin yetkili makamlarından aldığı ve o kişi veya kurumun ilgili ülkede yerleşik ve vergi mükellefi olduğunu gösteren resmi belgedir.

A.TR Dolaşım Belgesi: Türkiye veya Toplulukta serbest dolaşımda bulunan eşyanın Katma Protokolde öngörülen tercihli rejimden yararlanabilmesini sağlamak üzere, ihracatçı ülke yetkili kuruluşlarınca düzenlenip gümrük idaresince vize edilen belgeyi,

Menşe İspat Belgeleri: Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar çerçevesinde tercihli rejimden yararlanmak üzere ihracatçı ülke yetkili kuruluşlarınca düzenlenip gümrük idaresince vize edilen ve malın menşeini belirleyen EUR.1 dolaşım sertifikası, EUR-MED dolaşım sertifikası, EUR-MED fatura beyanı veya fatura beyanını, 

Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu: Avrupa’da, aynı menşe kurallarını havi Serbest Ticaret Anlaşmaları ile birbirlerine bağlanmış ülkeler arasında oluşturulan ve taraf ülkeler menşeli eşya kullanılarak elde edilen işlem görmüş ürünün Kümülasyona tabi bir diğer ülkeye tercihli rejim kapsamında ithaline imkan sağlayan ticaret sistemini,

Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyonu: Avrupa’da ve Akdeniz Havzasında, aynı menşe kurallarını havi Serbest Ticaret Anlaşmaları ile birbirlerine bağlanmış ülkeler arasında oluşturulan ve taraf ülkeler menşeli eşya kullanılarak elde edilen işlem görmüş ürünün Kümülasyona tabi bir diğer ülkeye tercihli rejim kapsamında ithaline imkan sağlayan ticaret sistemini, Avrupa Birliği’ne (AB – AT) Üye Ülkeler; Almanya, İtalya, İngiltere, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Danimarka, İspanya, Portekiz, Yunanistan, İrlanda, Avusturya, İsveç, Finlandiya, Polonya, Litvanya, Macaristan, Estonya, Çek Cumhuriyeti, Slovak Cumhuriyeti, Slovenya, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Malta, Letonya, Bulgaristan ve Romanya olup, AT (AB)’ye üye olan bu ülkeler, aynı zamanda

Türkiye Cumhuriyeti ile Avrupa Kömür Çelik Topluluğu (AKÇT) arasında AKÇT’yi Kuran Andlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşma’ya taraf ülkeleri,

EFTA Üyesi Ülkeler; Norveç, İzlanda, İsviçre ve Lihtenştayn’ı,  

STA İmzalanan ve Anlaşmaların Yürürlükte Bulunduğu Ülkeler; EFTA, AKÇT, İsrail, Makedonya, Bosna ve Hersek, Hırvatistan, Filistin, Tunus, Fas, Suriye ve Mısır’ı,

PAMK’a Taraf Ülkeler; Türkiye, AT’ye üye ülkeler ve EFTA üyesi ülkeleri,   

PAAMK’a Taraf Ülkeler: PAMK ülkeleri ile Barselona Sürecine taraf Akdeniz ülkeleri (Fas, Tunus, Cezayir, Filistin, Suriye, Lübnan, Ürdün, Mısır ve İsrail) ve Faroe Adaları’nı,

– Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB): İhracat ile ihracat sayılan satış ve teslimlerde gümrük muafiyetli ithalat ve/veya yurt içi alımlara imkan sağlayan Bakanlıkça düzenlenen belgeyi,

– Dahilde İşleme İzni (Dİİ): İhraç amacıyla gümrük muafiyetli ithalata imkan sağlayan ve gümrük idaresince verilen izini, 

Geçici İthalat Rejimi; Serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması ve bu kullanım sırasındaki olağan yıpranma dışında, herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına imkân sağlayan hükümlerin uygulandığı rejimi,

İfade eder.

II- KIYMET HAKKINDA TEMEL BİLGİLER

Cif kıymet veya eşyanın cif kıymeti; gümrük vergilendirme tekniği açısından en temel (fakat dar olan) matrah tanımıdır. Gümrük kıymeti veya eşyanın gümrük kıymeti ise gümrük vergilendirme tekniği açısından en geniş matrah tanımı olup, kıymete dair hemen her şeyi içine almaktadır. Kısacası, Cif kıymetle gümrük kıymeti aynı şeyler olmayıp, farklı şeylerdir.

Gümrük Vergileri (Gümrük Kanununa göre): Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 8.fıkrasının (a) bendine göre; İlgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü ifade eder. Diğer bir değişle gümrük vergileri; a) Eşyanın ithalinde veya ihracında ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri,

b) Tarım politikası veya tarım ürünlerinin işlenmesi sonucu elde edilen bazı ürünlere uygulanan özel düzenlemeler çerçevesinde ithalatta veya ihracatta alınacak vergileri ve diğer mali yükleri,

Kapsamaktadır.

Gümrük vergileri (Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğine göre): İlgili mevzuat uyarınca eşyanın ithali veya ihracında uygulanan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergisi, eş etkili vergiler ve mali yüklerin tümünü ifade eder.

Gümrük Vergileri (Kaçakçılık Kanunu’na göre ise): 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 2/a.maddesine göre; Gümrük idaresi veya başka idarelerce, eşyanın ithali veya ihracına bağlı olarak uygulanan vergiler ile diğer malî yükümlülükleri ifade eder.

İthalat Vergileri: Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 9.fıkrasına göre; a) Eşyanın ithalinde ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri, b) Tarım politikası veya tarım ürünlerinin işlenmesi sonucu elde edilen bazı ürünlere uygulanan özel düzenlemeler çerçevesinde ithalatta alınacak vergileri ve diğer mali yükleri ifade eder.

– İthalat vergileri (ithalatta/ithalattan alınan vergiler) çok çeşitli olup, Gümrük vergisi, İlave Gümrük Vergisi, Özel Tüketim Vergisi, Katma Değer Vergisi vb., ithalat vergilerine örnek olarak gösterilebilir.

İhracat Vergileri: Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 10.fıkrasına göre; a) Eşyanın ihracatında ödenecek gümrük vergisi ile diğer eş etkili vergiler ve mali yükleri, b) Tarım politikası veya tarım ürünlerinin işlenmesi sonucu elde edilen bazı ürünlere uygulanan özel düzenlemeler çerçevesinde ihracatta alınacak vergileri ve diğer mali yükleri ifade eder.

– İhracatta DFİF Kesintisi, Telafi Edici Vergi (TEV), ihracat vergilerine örnek olarak gösterilebilir.

Gümrüklenmiş Değer (Gümrük Kanununa göre): Gümrük Kanunu’nun 3.maddesinin 26.fıkrasına göre; Uluslararası Kıymet Sözleşmesine göre belirlenecek; İthal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamını, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile gümrük vergileri toplamını ifade eder.

Gümrüklenmiş Değer (Gümrük Uzlaşma Yönetmeliğine göre): Uluslararası kıymet sözleşmesine göre belirlenecek; ithal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ile ilgili mevzuat uyarınca eşyanın ithalinde uygulanan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergisi, eş etkili vergiler ve mali yüklerin tümünün toplamını, İhraç eşyası için FOB kıymeti ile ilgili mevzuat uyarınca eşyanın ihracında uygulanan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergisi, eş etkili vergiler ve mali yüklerin tümünün toplamını ifade eder.

Gümrüklenmiş Değer (Kaçakçılık Kanununa göre): 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 2/b.maddesine göre; Uluslararası kıymet sözleşmesine göre belirlenecek; ithal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamını, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile gümrük vergileri toplamını ifade eder.

– Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine –(ilgili eşyanın GTİP’ine)- göre hesaplanır. Eşya ticaretine ilişkin özel hükümlerle belirlenmiş diğer önlemler, gerektiği takdirde, söz konusu eşyanın tarife pozisyonuna göre uygulanır.

Yukarıda da görüldüğü üzere; “Gümrüklenmiş Değer” tanımında, Gümrük Kanunu ile Kaçakçılık Kanunu açısından herhangi bir fark olmamakla beraber; Gümrüklenmiş değerin bir parçasını oluşturan “Gümrük Vergileri” tanımı ise üç farklı şekilde tarif edilmiştir. Şöyle ki:

1) Gümrük Kanunu’na göre;  “İlgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümü”,

2) Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’ne göre; “İlgili mevzuat uyarınca eşyanın ithali veya ihracında uygulanan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergisi, eş etkili vergiler ve mali yüklerin tümü”,

3) Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na göre ise; “Gümrük idaresi veya başka idarelerce, eşyanın ithali veya ihracına bağlı olarak uygulanan vergiler ile diğer malî yükümlülüklerin (tümü)” olarak belirtilmiştir. Sonuçta, mevcut mevzuat ve uygulamada, gümrük vergilerinden kaynaklanan Gümrük Kanunu’na göre ayrı, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’ne göre ayrı, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na göre ayrı olmak üzere üç farklı/üç ayrı “Gümrüklenmiş Değer”, yani “Eşyanın Gümrüklenmiş Değeri” ortaya çıkmakta, en geniş, en kapsamlı “Eşyanın Gümrüklenmiş Değeri” lafzı ve tarifinin 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda yapıldığı (Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda yer aldığı) anlaşılmaktadır.

– 4458 sayılı Gümrük Kanunu’na göre karşımıza çıkan çeşitli uygulamalar, gümrük vergi ve resimleri ile bunlara ilişkin cezaların {{(Örneğin: Gümrük Kanunu’nun 106/2.maddesi “Eşyanın Gümrüklenmiş Kıymeti Üzerinden Sigorta Ettirilmesi”, Kanun’un 177 ilâ 180.maddeleri başta olmak üzere “Tasfiye Hükümlerinin Uygulanması”, Kanun’un 235, 236, 238.maddeleri kapsamında “Eşyanın Gümrüklenmiş Değeri Üzerinden Ceza Uygulanması”, Gümrük Yönetmeliği’nin 538.maddesi kapsamında “Antrepolarda yapılan sayım sonucunda noksan çıkan eşyanın gümrük vergilerinin tahsili veya teminatından mahsup edilmesi ile Kanunun 236.maddesi uyarınca işlem yapılması, vb.) hesaplanması/tarh, tebliği, tahakkuku, teminata bağlanması ve çeşitli teminat işlemleri, erteleme, taksitlendirilme ve tahsil vb işlemleri, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda yer alan vergi ve cezaların uygulanması, çeşitli mali ve cezai işlemlerim yerine getirilmesi (Örneğin: Kaçak Eşyaya Mahsus Tespit Varakası’nın düzenlenmesi, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 2, 5, 12, 13, 15, 16, 16-A, 23.maddeleri, vb. tadbik edilmesi)}} uygulanması sırasında, hesaplama (tarh), tebliğ, tahakkuk, taksitlendirme, erteleme, teminata bağlama, tahsil ve benzeri aşamalarında çok dikkatli davranılmalı, özellikle Gümrük Kanunu’na göre ayrı bir “Gümrüklenmiş Değer”, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’ne göre ayrı bir “Gümrüklenmiş Değer”, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’na göre ayrı bir “Gümrüklenmiş Değerin” ortaya çıktığı (var olduğu) unutulmamalı, birbirine karıştırılmamalı, birbiri yerine kullanılmamalı, Ticaret Bakanlığı’nca Gümrük Kanunu, Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ve Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’ne yer alan “Gümrük Vergileri” ile “Gümrüklenmiş Değer” deyimlerindeki farklılıkların ortadan kaldırılması, ilgili mevzuatta yeknesaklığın ve birliğin sağlanması için en kısa süre içinde gerekli ve yeterli kanuni düzenlemelerin yapılması gerekir.     

III- GÜMRÜK KIYMETİYLE İLGİLİ BAZI MEVZUAT HÜKÜMLERİ

Eşyanın Gümrük Kıymeti: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 24.maddesine göre ithal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28. maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.

– Fiilen ödenen veya ödenecek fiyat, ithal eşyası için alıcının, satıcıya veya satıcı yararına  yaptığı veya yapması gereken ödemelerin toplamıdır. Bu fiyat, ithal eşyasının satış koşulu olarak, alıcının satıcıya veya satıcının bir yükümlülüğünü karşılamak üzere üçüncü bir kişiye yaptığı veya yapacağı tüm ödemeleri kapsar. Ödemeler, para transferi şeklinde olabileceği gibi, akreditif veya ciro edilebilir bir kıymetli evrak kullanılarak ya da doğrudan veya dolaylı olarak yapılabilir.

– 24.madde hükümlerine göre gümrük kıymeti belirlenirken, ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına 27.maddede belirtilen ilaveler yapılır/katılır.

– Bu maddeye (Gümrük Kanunu’nun 27.maddesine) göre fiilen ödenen veya ödenecek fiyata yapılacak ilaveler için nesnel ve ölçülebilir veriler esas alınır.

– Gümrük kıymetinin belirlenmesinde, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata bu maddede (Gümrük Kanunu’nun 27.maddesinde) öngörülenler dışında hiçbir ilave yapılamaz.

– 27 nci maddeye göre yapılan ilaveler dışında, alıcının pazarlama dahil kendi hesabına yaptığı faaliyetler, satıcı yararına veya satıcı ile yapılan bir anlaşma yoluyla da olsa, satıcıya yapılan dolaylı bir ödeme olarak değerlendirilmez. Bu tür işlemlere ilişkin giderler, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti sırasında fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmez.

– Gümrük Kanunun 24.maddesi hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymeti, Kanun’un 25.maddesinde belirtilen diğer yöntemlerin sırasıyla uygulanması suretiyle belirlenir. 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymeti, Kanun’un 26.maddesinde belirtilen hükümlere göre belirlenir. Kanun’un 24, 25 ve 26.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymeti ise, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT)’ın VII’inci maddesi, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma, Bu Anlaşmaya göre oluşturulan Gümrük Kıymeti Teknik Komitesi’nin Kararları, Gümrük Kıymeti Yorum Notları, Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği’nin eşyanın gümrük kıymetine ilişkin diğer hükümleri ile bu hükümlere uygun prensip ve yöntemlerle ve Türkiye’deki mevcut veriler esas alınarak belirlenir.

– Yurtdışında üretilerek veya ürettirilerek Türkiye’ye ithal edilen ürünlerin ithalatı/ithalat beyanı sırasında, yukarıda ayrıntıları belirtilen gümrük kıymet unsurlarından belli olmayanlar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten (serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescilinden) sonra belli olacak olanlar ile sözleşme gereği fiyatın sonradan gözden geçirilmesi sonucunda ortaya çıkacak kıymet farklarının varlığı durumunda ise; Gümrük Yönetmeliğinin 53.maddesine göre (İstisnai kıymetle) beyan/işlem yapılarak, vergi hesaplama (tarh), tebliğ ve tahakkukunun da mevcut belgelerde belirtilen kıymet unsurları ve tutarları dikkate alınarak yapılması, ithalat sonrasında söz konusu gümrük kıymet unsurlarının gerçekleşmesi, netleşmesi, miktar ve tutarlarının belli olmasını müteakip -(İthal eşyasının Gümrük Kıymetine veya İthalatta Katma Değer Vergisi matrahına girmesi gereken, ancak gümrük beyannamesinin tescili anında beyan sahibi tarafından mevcudiyetinin bilinmesi mümkün olmayan kıymet veya matrah unsurları için)- en geç söz konusu kıymet veya matrah unsurunun en geç muhasebe kayıtlarına girdiği tarihi takip eden ayın yirmialtısına kadar ithalatın yapıldığı gümrük müdürlüğüne, Gümrük Yönetmeliği’nin 53 ve 150/3.maddeleri kapsamında tamamlayıcı beyanda bulunulur ve vergileri de aynı süre içinde ödenir.

Öte yandan:  Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının (ÇVÖA) hükümlerinin dikkate alınabilmesi ve anlaşma hükümleri çerçevesinde stopaj kesintisi yapılmaması ya da stopaj oranının indirimli olarak uygulanabilmesi için mukimlik belgesinin ibrazı şarttır. Mukimlik belgesinin istenilen kanuni şartları taşımaması veya mukimlik belgesinin ibraz edilmemesi ya da edilememesi durumunda ise; İç mevzuat hükümleri (Gelen oran olan % 25) uygulanmakta (İlgili ÇVÖA hükümleri uygulanmamakta), stopaj tevkifatı normal stopaj oranı üzerinden yapılmaktadır. {{3 Seri No’lu Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Sirküleri ile Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 02.05.2012 tarih ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-KVK 30-1497 sayılı Özelgesi (Muktezası), Yine GİB İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 15.07.2014 tarih ve 62030549-125[30-2012/266]-1874 sayılı özelgesi, konu hakkındaki özelgelere örnek olarak verilebilir}}. Gayri maddi hak kazançları vb. nedeniyle yurt dışına yapılan ödemelerden Türkiye’de kesilen stopajların mukim ülke mükellefleri tarafından iade alınması veya mahsubu mümkün olup, Türkiye’deki mükellefimiz (ithalatçı), kestiği stopaja ilişkin bilgileri bağlı bulunduğu vergi dairesinden resmi yazı ekinde alır, gerekirse bunları ilgili ülke/mukim ülke konsolosluğuna tasdik ettirir ve yurt dışındaki firmaya gönderir, yurt dışındaki gayri maddi hak sahibi firma bu belgeleri mukimi olduğu kendi ülkesinde ilgili vergi dairesine sunarak, ikili anlaşma (ÇVÖA) gereği ödeyeceği vergiden mahsup eder veya geri alır. 

– Mukimlik belgesi: Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması’na (ÇVAÖ) taraf diğer ülkede gelir elde eden kişi veya firmaların, mukimi olduğu ülkenin yetkili makamlarından aldığı ve o kişi veya kurumun ilgili ülkede yerleşik ve vergi mükellefi olduğunu gösteren resmi belgedir. – Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesi uyarınca istisnai kıymetle beyan yapılan hallerde, tamamlayıcı beyanın gümrük idaresine verilmesi gerektiği süreden önce istisnai kıymete ilişkin ödemenin (mal ithaline ilişkin ortaya çıkan ilave gümrük kıymet farkının) yurt dışına transferinin gerçekleştirilmesi, gerçekleştirilmiş olması gerekir. Aksi takdirde, bu tutar üzerinden Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/16, 2013/6 ve 2017/20 sayılı Genelgeleri kapsamında, (8/4/2015 Tarihli ve 2015/7511 Sayılı Kararnamenin Eki Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Kesintileri Hakkında Karar eki “Vadeli İthalatında KKDF Kesintisi Oranı % 0 ‘Sıfır’ Olarak Belirlenen Mallar Listesi”nde – ‘Liste 1’de belirtilen GTİP’ler hariç) KKDF tahakkuk ve tahsili, ayrıca hesaplanan KKDF tutarı üzerinden varsa ÖTV ile bunlara (KKDF + ÖTV tutarına) tekabül eden KDV’nin tahsili gerekir.

– İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

– Yurt dışında üretilen veya ürettirilen ürünlerin Türkiye’ye ithali sırasında; Söz konusu ürünlerin ithalat kıymetine eklenmesi gereken gümrük kıymet unsurlarından, özellikle sermaye malı, üretim hattı, üretim tezgahı, makine, kalıp, fikstür, çeşitli üretim araçları ve benzeri ekipmanlar ile Türkiye dışında gerçekleştirilen mühendislik, geliştirme, sanat ve çizim çalışmaları, plan ve taslak hazırlama hizmetleri, vb. kıymet unsurları toplanıp tespit edilerek, bu tespit edilen kıymetten ithal eşyasına pay verilir. İthal eşyasına verilecek payın belirlenmesinde:

1) İlgili kıymet unsurunun toplam tutarı bir defada ithal edilen ürünün kıymetine eklenerek yada,

2) İlgili kıymet unsurundan ithal eşyasına pay verilmek, suretiyle ithalat gerçekleştirilebilir. Bu yöntemlerin uygulanması sırasında, içinde bulunulan özel koşullar ve genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ile ithalatçı firmanın sunduğu bilgi, belge ve firma talebi göz önünde bulundurulur.

– İlave edilecek gümrük kıymet unsuru veya unsurları ile tutar veya tutarları belirlendikten sonra, bu kıymetten ithal eşyasına pay verilmesi aşamasına geçilir. Bu konuda çeşitli olasılıklar mevcuttur.
Bu olasılıklar:

(1) İthalatçı tüm kıymet üzerinden vergiyi bir defada ödemek istiyorsa, kıymet tümüyle ilk sevkiyata ilave edilir.

(2) İthalatçı kıymetin ilk sevkiyata kadar üretilen birim sayısına göre paylaştırılmasını talep edebilir.

(3) Üretimle ilgili olarak bir üretim planı, sözleşme veya taahhüdün söz konusu olduğu durumlarda ise; İthalatçı söz konusu kıymeti, gerçekleştirilmesi kararlaştırılan toplam üretime (toplam ithal edilecek miktara) paylaştırılmasını talep edebilir. Kısacası, kullanılacak pay verme yöntemi, ithalatçının sağladığı bilgi ve belgeler ile ithalatçının talebine bağlıdır.

V- GÜMRÜKÇE TAHSİL EDİLEN YA DA KONTROLÜ YAPILAN BAŞLICA VERGİ VE FONLAR

A- ORTAK MEVZUAT HÜKÜMLERİ

Gümrükçe Tahsil Edilen Ya Da Kontrolü Yapılan Başlıca Vergi Ve Fonlara İlişkin Özet Tablo:

Sıra No:	Vergi Türü:	Matrah/ Matrahı:	Vergi Oranı:	Takip ve Tahsilini Yapan Birim:	Beyan Edilmeyen Matrah Farkına Uygulanan Ceza:	ÖTV  Matrahına  Girip Girmadiği:	KDV  Matrahına  Girip Girmadiği:
1	Gümrük Vergisi (GV)	Gümrük Kıymeti	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
2	İlave Gümrük Vergisi (İGV)	Gümrük Kıymeti	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
3	Ek Mali Yükümlülük (EMY)	Muhtelif (Kıymet, Cif Kıymet, Ağırlık, Kg,  Adet, Çift, vb.)	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer

4	Toplu Konut Fonu (TKF)	Muhtelif (Cif Kıymet, Ağırlık, Kg,  Adet, Çift, vb.)	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
5	Katma Değer Vergisi (KDV)	3035 sayılı KDV Kanunu’nun 21.maddesinde belirtilen hususlar	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	–	–
6	Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)	Muhtelif (Örneğin: (II), (III) [(B) cetvelindekiler hariç] ve (IV) sayılı listelerdeki mallar için verginin matrahı; bunların teslimi, ilk iktisabı ve ithalinde, hesaplanacak özel tüketim vergisi hariç, katma değer vergisi matrahını oluşturan unsurlardanteşekkül eder).	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrük İdaresi/ Bazı durumlar- da Vergi Daireleri	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	–	Girer
7	Tek ve Maktu Vergi (TMV)	Muhtelif	Muhtelif/ Çeşitli	Gümrülk İdaresi	Muhtelif (Örneğin: Söz konusu eşyaların, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (IV) sayılı listede yer alan eşya olması durumunda, aşağıda belirtilen Tek ve maktu vergiye ilave olarak % 20 oranında daha, tek ve maktu bir vergi tahsil edilir).	–	–
8	Telafi Edici Vergi (TEV)	Gümrük Kıymeti	Muhtelif	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
9	Dampinge Karşı Vergi	Muhtelif (Cif Kıymet, Ağırlık, Kg,  Adet, Çift, vb.)	Muhtelif	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
10	Sübvansiyona Karşı (Telafi Edici) Vergi	Muhtelif (Cif Kıymet, Ağırlık, Kg,  Adet, Çift, vb.)	Muhtelif	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
11	Tütün Fonu	Muhtelif	Muhtelif (2009/15685 Sayılı Bazı Mallara Uygulanacak Tütün Fonu Tutarlarının Belirlenmesine Dair Karar Gereği, Tütün Fonu (% 0) Sıfırlanmıştır.	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer

12	Çevre Katkı Payı (ÇEV)	Muhtelif	muhtelif	Çevre ve Şehircilik Bakanlığı	4458 sayılı Gümrük Kanunu, Teknik Düzenlemeler Rejimi Kararının ilgili hükümleri ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili diğer mevzuat uygulanır.	Girer	Girer
13	TRT Bandrolü	İhalatta, serbest dolaşıma giriş beyannamesindeki (özel tüketim vergisi hariç) katma değer vergisi matrahı üzerinden,	Muhtelif	Gümrük İdaresi/ TRT	–	Girer	Girer
14	Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF)	Eşya Fatura Bedeli	İthalatta (Vadeli Akraditif, Kabul Kredili Akreditif, Mal Mukabili Ödeme (% 6)	Gümrük İdaresi	Gümrük Kanunu’nun  234.maddesi	Girer	Girer
15	Kültür Fonu	Muhtelif (imalat veya ithalat bedelleri üzerinden yapılacak kesinti)	Muhtelif	Kültür Bakanlığı	–	Girer	Girer
16	Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF)	Muhtelif (Örnek: Fob Kıymet, Kg, vb.).	Muhtelif	Gümrük İdaresi	–	–	–
17	Serbest Bölgeler (Özel İşlem) Fonu	Muhtelif	% 0,01 ve % 0,09	Ticaret Bakanlığı (Serbest Bölge Müdürlüğü)	–	Girer	Girer
18	Türkiye Tanıtım Grubu Kesintisi	Fob İhraç Tutarı	Muhtelif	TİM/ İhracatçı Birlikleri	–	–	–
19	Damga Vergisi (DV)	Muhtelif (Maktu, Nisbi)	Muhtelif	Hazine ve Maliye Bakanlığı	213 Vergi Usül Kanunu’nun 355.maddesi	Girer	Girer

– Gümrük mevzuatında yükümlüler; Kendilerine tebliğ edilen ek tahakkuk ve cezalar için vergi türü itibariyle itiraz veya uzlaşma yollarına başvurmadan ödeme yapabildikleri gibi, söz konusu ek tahakkuk ve cezalara vergi türü itibariyle ayrı ayrı itiraz edebilmekte veya uzlaşma talebinde bulunabilmektedirler.

Bununla birlikte, her bir vergi türü ve buna bağlı cezanın hukuki dayanakları birbirinden farklı olup, bu sebeple, farklı vergi türlerine ilişkin ceza kararı düzenlenirken bu cezaların mahsuplaştırılması mümkün bulunmamaktadır. Ayrıca, Gümrük Yönetmeliği’nin 14 nolu eki Gümrük Beyanname Kullanma Talimatı’nda da, her bir verginin farklı kodunun bulunduğu ve beyannamenin bu şekilde doldurulması gerektiği, her vergi matrahının kendine isabet eden vergi oranı ile işleme tabi tutularak ödenecek vergi tutarının hesaplandığı, bütçe tekniği açısından da her verginin devlet hazinesinde farklı kod ile muhasebeleştirildiği ve alındı makbuzlarında her vergi, için ayrı ayrı açıklama yazılarak ödenecek vergi tutarlarının belirtildiği göz önüne alındığında, Gümrük Kanunu’nun ilgili hükümleri çerçevesinde, vergi kaybının oluşup oluşmadığı incelenirken her verginin kendi içinde değerlendirilmesi ve eksik tahsil edilen her bir vergi türü için tahakkuk ettirilecek her bir cezanın, ceza kararında ayrı ayrı gösterilmesi gerekmektedir. Bu sebeple, Gümrük Kanununun 234.maddesi çerçevesinde cezai durum oluşması halinde, farklı vergi türlerine ilişkin cezaların mahsuplaştırılarak buna göre tahakkuk oluşturulması mümkün değildir.

– Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir. Özet beyan kapsamındaki eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek, buna ilişkin işlemler;     a) Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırk beş gün,

b) Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün,

İçinde tamamlanır.

– 1. Beyan sahibinden kaynaklanan sebeplerle 46.maddede belirtilen süreler içerisinde, tescil edilmiş beyanname kapsamı eşyanın;

a) Muayenesine başlanamaması veya devam edilememesi,

b) Beyan edildiği gümrük rejimine tabi tutulması için verilmesi gereken belgelerin verilmemiş olması,

c) Ödenmesi veya teminat altına alınması gereken ithalat veya ihracat vergilerinin ödenmemesi veya teminatın verilmemesi,

Hallerinde, eşya muayene edilir. Muayene sonucunda gümrük idarelerince alınacak para cezasını veya diğer takipleri gerektiren veya gerektirmeyen durumlar bir tutanağa bağlanır ve daha sonra eşya 177 ilâ 180.madde hükümlerine göre tasfiye edilir.

2. Gümrük antrepolarında bulunan eşya için, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilmesine ilişkin beyanname verilmesi halinde, gümrük işlemlerinin beyannamenin tescil tarihinden itibaren otuz gün içinde bitirilmesi gerekir. Bu süre içinde işlemleri bitirilemeyen eşya ile ilgili olarak 1.fıkra hükümleri uygulanır.

– Gümrük Yönetmeliğinin 124.maddesinin eşyanın yanlış rejimde beyan edilmesi nedeniyle tesliminden sonra beyannamenin iptaline ilişkin olduğu, 499.maddesinin ise beyannamelerin iptali durumunda vergilerin geri verilmesini düzenleyen özel bir madde olduğu göz önüne alındığında; Bir gümrük beyannamesinin iptal edilmesi halinde vergilerin geri verilebilmesi için 499.maddede yer alan şartların mevcut olması gerekir. Gümrük Kanununda beyanname iptali üzerine geri verme talebinde bulunulması için tanınan 46 ve 70.’inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen süreler, beyanname iptali için başvurulması gereken sürelerle aynı olup;

– Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırk beş (45) gün,

– Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi (20) gün,

– Gümrük antrepolarında bulunan eşya için, gümrük işlemlerinin beyannamenin tescil tarihinden itibaren otuz (30) gün içinde, ilgili beyannamenin/işlemin iptal edilerek,

Geri verme başvurusunda bulunulması gerekir. Bu itibarla, Gümrük Kanununun 212.maddesi uyarınca, beyanname iptali nedeniyle yapılan geri verme başvuruları değerlendirilirken Gümrük Yönetmeliğinin 499.maddesi uyarınca, talebin Kanunun 46 ve 70.maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen süreler içerisinde yapılıp yapılmadığına dikkat edilmesi gerekir.

– Gümrük Kanunu’nun 241/1.maddesinin uygulamasında her bir kalemin esas alınması yerine beyannamenin kendisinin esas alınmasının uygun olacağı görüşüne  Müfettişliğimizcede katılınmakta olup; Bu konuda ne 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 63.maddesi, aynı Kanunun 241/.maddesi, Gümrük Yönetmeliğinin 584.maddesi ile Gümrük Yönetmeliği Ek-82’de (Kanunun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca usulsüzlük cezası gerektiren fiiller) ne de Bakanlıkça yayımlanan diğer Yönetmelik ve Tebliğlerde konuya ilişkin olarak açıkça bir cezai müeyyide öngörülmemiştir.

Diğer taraftan, Gümrük Yönetmeliği Ek-82’nin 7 nci maddesi; “Ceza gerektiren başkaca bir durum bulunmaması kaydıyla, Gümrük Beyannamesinin Ek-14’e uygun olarak doldurulmaması” hükmüne amir olup, söz konusu madde metninde beyanın Ek-14’e uygun olmasından değil, beyannamenin Ek-14’e uygun olarak doldurulmamasından bahsedildiği ve tanzim edilen beyannamelerde Ek-14’e uyumsuzluğun bir yada birden fazla hususta olabileceği hususu göz önüne alındığında; Usulsüzlük cezasının tatbiki açısından her bir beyanı esas almak yerine Yönetmeliğin 82 nolu ekinin 7.fıkrasında belirtildiği üzere beyannamenin kendisinin esas alınması gerekmektedir.

…

Devam Edecek

Kocaeli, 02.01.2026

Kerim Çoban
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi