20.12.2025
I- Gümrük Kıymeti
4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 24.Maddesine Göre İthal Eşyasının Gümrük Kıymeti: “1. İthal eşyasının gümrük kıymeti, eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28’inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. Şu kadar ki, eşyanın satış bedelinin gümrük kıymetine esas alınabilmesi, aşağıdaki koşullara bağlıdır: a) Eşyanın alıcısı tarafından elden çıkartılması veya kullanımı, …
d) Alıcı ve satıcı arasında bir ilişki bulunmamalı; ilişkinin varlığı durumunda ise, satış bedeli bu maddenin 2 nci fıkrası hükümlerine göre gümrük kıymeti olarak kabul edilebilir nitelikte olmalıdır.
a) Yukarıdaki fıkra hükümlerini uygulayarak satış bedelinin belirlenmesinde, alıcı ile satıcı arasında bir ilişkinin varlığı, satış bedelinin reddedilmesi için tek başına yeterli bir neden oluşturmaz. Böyle durumlarda, satışa ilişkin koşullar incelenerek, bu ilişkinin fiyatı etkilemediği belirlenirse, satış bedeli kabul edilir. …
c) (b) bendinde sayılan kıymetler, beyan sahibinin girişimi ile ve yalnız kıyaslama amacıyla kullanılır. (b) bendi hükümlerine dayanarak eşyanın satış bedelinin yerini alacak bir kıymet tespit edilemez. …
b) 27’inci maddeye göre yapılan ilaveler dışında, alıcının pazarlama dahil kendi hesabına yaptığı faaliyetler, satıcı yararına veya satıcı ile yapılan bir anlaşma yoluyla da olsa, satıcıya yapılan dolaylı bir ödeme olarak değerlendirilmez. Bu tür işlemlere ilişkin giderler, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti sırasında fiilen ödenen veya ödenecek fiyata ilave edilmez”.
Gümrük Kanunu’nun 27.Maddesine Göre: 1. 24’üncü madde hükümlerine göre gümrük kıymeti belirlenirken, ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına aşağıdaki ilaveler yapılır;
a) Aşağıdaki unsurların eşyanın fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına dahil edilmemiş, ancak alıcı tarafından üstlenilen bölümü;
i) Satın alma komisyonları dışındaki komisyonlar ve tellâliye,
ii) Gümrük işlemleri sırasında söz konusu eşya ile tek eşya muamelesi gören kapların maliyeti,
iii) İşçilik ve malzeme giderleri dahil ambalaj bedeli;
b) İthal eşyasının üretiminde ve ihraç amacıyla satışında kullanılmak üzere, alıcı tarafından doğrudan veya dolaylı olarak, bedelsiz veya düşük bedelle sağlanan, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş olan aşağıda sayılan mal ve hizmetlerin kıymetinden verilecek uygun miktardaki pay;
i) İthal eşyasına katılan malzeme, aksam, parça ve benzerleri,
ii) İthal eşyasının üretimi sırasında kullanılan araç, gereç, kalıp ve benzeri aletler,
iii) İthal eşyasının üretimi sırasında tüketilen maddeler,
iv) İthal eşyasının üretimi için gereken ve Türkiye dışında gerçekleştirilen mühendislik, geliştirme, sanat ve çizim çalışmaları, plan ve taslak hazırlama hizmetleri.
c) Kıymeti belirlenecek eşyanın satış koşulu gereği, alıcının doğrudan veya dolaylı olarak ödemesi gereken, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş olan royalti ve lisans ücretleri.
d) İthal eşyasının tekrar satışı veya diğer herhangi bir şekilde elden çıkartılması ya da kullanımı sonucu doğan hâsılanın, doğrudan veya dolaylı olarak satıcıya intikal eden kısmı.
e) 28 inci maddenin (a) bendi hükmü saklı kalmak üzere, ithal eşyası için Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleri ile eşyanın giriş liman veya yerine kadar nakliyesi ile ilgili olarak yapılan yükleme ve elleçleme giderleri.
2. Bu maddeye göre fiilen ödenen veya ödenecek fiyata yapılacak ilaveler için nesnel ve ölçülebilir veriler esas alınır.
3. Gümrük kıymetinin belirlenmesinde, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata bu maddede (27.maddede) öngörülenler dışında hiçbir ilave yapılamaz. …
Gümrük Kanunun 24.Maddesi Hükümlerine Göre Belirlenemeyen Gümrük Kıymeti; Kanun’un 25.maddesinde belirtilen diğer yöntemlerin sırasıyla uygulanması suretiyle belirlenir. 25.madde hükümlerine göre belirlenemeyen gümrük kıymeti, Kanun’un 26.maddesinde belirtilen hükümlere göre belirlenir. Kanun’un 24, 25 ve 26.madde hükümlerine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymeti ise, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT)’ın VII’inci Maddesi, Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII.Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma, Bu Anlaşmaya göre oluşturulan Gümrük Kıymeti Teknik Komitesi’nin Kararları, Gümrük Kıymeti Yorum Notları, Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği’nin eşyanın gümrük kıymetine ilişkin diğer hükümleri ile bu hükümlere uygun prensip ve yöntemlerle ve Türkiye’deki mevcut veriler esas alınarak belirlenir.
II- Transfer Fiyatlandırması
1) 5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13.Maddesinde Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Tanımlanmış Olup, Buna Göre: (1) Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır. Alım, satım, imalat ve inşaat işlemleri, kiralama ve kiraya verme işlemleri, ödünç para alınması ve verilmesi, ikramiye, ücret ve benzeri ödemeleri gerektiren işlemler her hal ve şartta mal veya hizmet alım ya da satımı olarak değerlendirilir. …
(3) Emsallere uygunluk ilkesi, ilişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedelin, aralarında böyle bir ilişkinin bulunmaması durumunda oluşacak fiyat veya bedele uygun olmasını ifade eder. …
(4) Kurumlar, ilişkili kişilerle yaptığı işlemlerde uygulayacağı fiyat veya bedelleri, aşağıdaki yöntemlerden işlemin mahiyetine en uygun olanını kullanarak tespit eder:
a) Karşılaştırılabilir fiyat yöntemi: Bir mükellefin uygulayacağı emsallere uygun satış fiyatının, karşılaştırılabilir mal veya hizmet alım ya da satımında bulunan ve aralarında herhangi bir şekilde ilişki bulunmayan gerçek veya tüzel kişilerin birbirleriyle yaptıkları işlemlerde uygulayacağı piyasa fiyatı ile karşılaştırılarak tespit edilmesini ifade eder.
b) Maliyet artı yöntemi: Emsallere uygun fiyatın, ilgili mal veya hizmet maliyetlerinin makul bir brüt kâr oranı kadar artırılması suretiyle hesaplanmasını ifade eder.
c) Yeniden satış fiyatı yöntemi: Emsallere uygun fiyatın, işlem konusu mal veya hizmetlerin aralarında herhangi bir şekilde ilişki bulunmayan gerçek veya tüzel kişilere yeniden satılması halinde uygulanacak fiyattan, makul bir brüt satış kârı düşülerek hesaplanmasını ifade eder.
ç) Emsallere uygun fiyata yukarıdaki yöntemlerden herhangi birisi ile ulaşma olanağı yoksa mükellef, işlemlerin mahiyetine uygun olarak kendi belirleyeceği diğer yöntemleri kullanabilir.
(5) İlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanacak fiyat veya bedelin tespitine ilişkin yöntemler, mükellefin talebi üzerine Hazine ve Maliye Bakanlığı ile anlaşılarak belirlenebilir. Bu şekilde belirlenen yöntem, üç yılı aşmamak üzere anlaşmada tespit edilen süre ve şartlar dahilinde kesinlik taşır. …
2) Mevzuata Uygun (Grup İçi Hizmet ve Mal Alımının) Transfer Fiyatlandırmasının Özellikleri:
Türkiye/Türkiye’de yapılan transfer fiyatlandırması düzenlemeleri açısından aşağıdaki belirtilen hususların dikkate alınması gerekir. Bu Hususlar:
1• Hizmetin gerçekten verilmiş (malın satılmış/teslim edilmiş) olup olmadığı.
2• Alıcı şirketin hizmete (ilgili mala) ihtiyacı olup olmadığı.
3• Bu hizmetlerin (malın) fiyatının emsallerine uygun olup olmadığı.
Bu şartları taşıyan bir alış veriş/ mal veya hizmet ithalatı; mevzuat açısından her hangi bir probleme, her hangi bir matrah eksikliğine sebep olmamaktadır.
III- Satıcı Tarafından Alıcıya Yapılan Bir İndirimin İthal Edilen Eşyanın (İthal Eşyasının) Gümrük Kıymetine Katılmaması İçin Gereken Şartlar
Bir indirimin ithalattan önce yapılmış olması, ilgili vesikalarla veya satış sözleşmesiyle bunun yine ithalattan önce yapıldığının ispatlanması,
– Yapılan indirimin ticarette mutat kabul edilen oranlar içinde olmalıdır.
– Yapılan indirim, aynı miktarda mal alan bütün alıcılara uygulanmalıdır.
– İndirim alıcı ile satıcı arasındaki özel ilişkilerden ve herhangi bir muvazaalı işlemden kaynaklanmamalıdır.
– Yapılan indirim, ticari uygulamalar çerçevesinde oluşan mutat oranlarda ve satıcının bulunduğu ülkede benzeri ticari işlemlerde uygulanan oranlarda veya bu oranlara yakın olmalıdır.
IV- ……………. Ticaret A. Ş.’nin Eşya İthalatı
Ülkemiz de dâhil olmak üzere Dünya Ticaret Örgütü’ne üye 150 den fazla ülke, GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması)’ın VII. maddesinin uygulanmasına ilişkin anlaşma (GATT Kıymet Anlaşması) hükümleri çerçevesinde ithal eşyasının gümrük kıymetini belirler. Buna göre gümrük kıymeti belirlenirken uygulanacak ilk ve temel yöntem “satış bedeli” yöntemidir. İlişkili şirketler arasındaki satışta; “satışa ilişkin koşullar” incelenerek, bu ilişkinin fiyatı etkilemediğinin belirlendiği durumlarda satış bedeli kabul edilir. Dünya Ticaret Örgütü’ne üye ülkelerin çoğu ile birlikte Ülkemizde GATT Kıymet Anlaşması’nın bu hükümlerini kendi mevzuatına almış olup, Türk gümrük mevzuatı da, genel itibariyle, GATT kıymet anlaşmasının bu hükümlerini yansıtmaktadır.
Firmamız ……….. Ticaret A. Ş. ile ihracatçı ……………….. Firması arasında ilişki vardır fakat, bu ilişki ticarete konu olan eşyanın fiyatını etkilememektedir. Yine, Firmamız ………….Ticaret A. Ş. ile ihracatçı ……………… Firması arasında 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13.maddesi gereği “Emsallere Uygunluk İlkesi”ne göre hazırlanmış transfer fiyatlandırması sözleşmesi mevcut olup, ……….. Firmasının uyguladığı temel transfer fiyatlandırması yöntemi “Satışlara Dayalı Hedef Gelir Yöntemidir (Tros-Target Return On sales Methd)”dur. Bu yöntem yaklaşık 15 yıldır tüm ………..X Grubu firmalarında kullanılmaktadır.
Firmamızca ithal edilen eşyaların alış fiyatları; İhracatçı ………….. Firması ile Firmamız ………..Ticaret A. Ş.’de dahil dünya çapındaki tüm ithalatçı firmalar arasında uygulanan standartlaştırılmış merkezi sabit brüt liste fiyatları (GLP’ler) üzerinden indirimler uygulanarak belirlenmekte ve en son İhracatçı…………. Firması tarafından Dünya çapındaki alıcı ülkelerin ve alıcı firmaların (satış yaptığı, aralarında hukuki ilişki bulunmayan, ilişkisiz olduğu üçüncü ülkeler ve üçüncü firmalarda dahil) tümüne, tamamına ülke bazında % 3’den aşağı olmamak üzere Genel İndirim sağlanmaktadır. Bu uygulama ve indirimler Dünyadaki tüm …….X Grup Firmaları için aynı şekilde yapılmakta ve uygulanmaktadır.
V- Sonuç Olarak
4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 24.Maddesine Göre İthal Eşyasının Gümrük Kıymeti; eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta 27 ve 28’inci maddelere göre gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. Firmamızın ithal ettiği eşyaların satış bedeli, gümrük kıymeti olarak kabul edilebilir niteliktedir.
İhracatçı ………… Firması ile Firmamız ……………Ticaret A. Ş. arasında alıcı – satıcı ilişkisi vardır ve bu ilişki iki firma arasındaki ticarete konu olan eşyaların fiyatını etkilememektedir.
İhracatçı/Satıcı ……………… Firması, sattığı ürünlerin fiyatını; Dünya çapındaki tüm alıcı/ithalatçı firmalara uyguladığı standartlaştırılmış merkezi sabit brüt liste fiyatları (GLP’ler) üzerinden indirimler uygulanarak belirlenmektedir. En son İhracatçı ……………..Firması tarafından, Dünya çapındaki alıcı ülkelerin tümüne, ülke bazında % 3’den aşağı olmamak üzere Genel İndirimler sağlanmaktadır. Bu uygulama ve indirimler, ilişkili olduğu Dünyadaki tüm ……….X Grup Firmaları ile birlikte, aralarında ilişkili bulunmayan, mal/eşya ve hizmet satışı yaptığı diğer ‘üçüncü’ ülke ve müşterilere, üçüncü firmalar için de aynı şekilde indirimler yapılmakta ve uygulanmaktadır.
Firmamız …………. Ticaret A. Ş.’de bu indirimlerden faydalanarak ithalatlarını gerçekleştirmiştir. İhracatçı/Satıcı ………….. Firması, Dünya çapındaki tüm müşterilerine bu genel indirimleri yapmakta olup, söz konusu indirim, sadece Firmamıza ve Türkiye’ye özgü, bize ve Türkiye’ye yapılan özel bir indirim olmayıp, yukarıda da belirtildiği üzere İhracatçı ………….. Firmasının ilişkili olduğu firmalarda dahil dünyadaki tüm satış yaptığı ülke ve firmalara yaptığı, % 3’den aşağı olmayan genel bir indirimdir. Bu nedenle, söz konusu (en son yapılan % 3’lük) indirim, Gümrük kıymetine girmeyen, gümrük kıymetine katılmayan ve ithal eşyasının kıymetini ve gümrük kıymetini etkilemeyen bir unsurdur.
Kocaeli, 20.12.2025
Kerim ÇOBAN
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
© Çoban Gümrük Denetim Danışmanlık. Tüm Hakları Saklıdır. Powered by Maple Yazılım.