2006/12) EK-4 Dip notlarında aynen;  “Ekspertiz raporu (İzin süresi içerisinde alınmış, üzerinde ilgili dahilde işleme iznine ilişkin beyanname tarih ve sayısı belirtilmiş, ilgili en az iki mühendis tarafından imzalanmış ve ilgili birimin yetkilileri tarafından tasdik edilmiş) (**)…

(**): Ekspertiz raporu, Dahilde İşleme İzni kapsamında ihraç edilen işlem görmüş ürünün ithal edilen eşyadan elde edilmediğine ilişkin karinelerin bulunması halinde istenir. İzin kapsamındaki üretimin kapasite raporu konusu üretimden farklılık gösteren özel bir üretim olması durumunda ekspertiz raporu düzenlenir ve bu durum ekspertiz raporunda belirtilir. Ayrıca, izin kapsamındaki ekspertize konu her bir ithal girdi ile her bir işlem görmüş üründen en az bir numunenin alınması veya numune alınmasının mümkün bulunmadığı durumlarda firma tesisinde inceleme yapılması gerekmekte olup; bu numuneler veya incelenen eşya ile ilgili ithalata ve ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinin tarih ve sayılarının ekspertiz raporunda belirtilmesi gerekmekledir. Ekspertiz raporuna konu olan eşyadan alınacak numunenin veya numune alınmasının mümkün bulunmadığı durumlarda firma tesisinde yapılacak incelemenin izin süresi içerisinde yapılması, bu durumun ilgili kurum yetkilileri tarafından izin süresi içerisinde tasdik edilmiş bir yazıyla (ekspertiz raporu ekinde sunulan) tevsik edilmesi ve numune alınması veya yerinde yapılan incelemeye ilişkin yazı tarihi ile ekspertiz raporunun düzenleme tarihi arasında azami 3 (üç) aylık bir sürenin olması halinde, ekspertiz raporunun izin süresi içerisinde alınması şartı aranmaz.

II. Gümrükler Genel Müdürlüğünün 16.01.2024 tarihli ve 92896306 sayılı yazısı (DİR-Ayniyet Tespiti)

     Bu itibarla, gümrük idarelerince;

– DİİB ile ilgili ayniyet tespitlerinin yaptırılması her ne kadar doğrudan DİİB sahibinin sorumluluğunda olsa da, DİİB özel şartlarında yer alan ibarelerin kontrolünün yapılması ve ayniyet tespitine ilişkin bir husus bulunması halinde muayene ve hat kriterine bakılmaksızın gerekli tespitlerin yaptırılması,

– DİİB/Dİİ `de eşya için ayniyet şartı öngörülmüş ise 31, 41, 51 ile başlayan rejim kodları kapsamında tescil edilen IM ve EX beyannamelerle ilgili olarak, ilgili muayene memurunca tespit yerine getirildikten sonra “ayniyet tespitine tabidir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne yapılan işlem hakkında açıklama (fotoğraf eklendi, ekspertiz raporu eklendi, laboratuvar analizine gönderildi. vb.) girilmesi, ayniyet öngörülmemiş ise “ayniyet tespitine tabi değildir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne ayniyete tabi olmama nedenine ilişkin açıklama (belge özel şartında bulunmamaktadır, kod-7 ayniyetten muaftır vb.) girilmesi/ yazılması,

– Asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin MÜMKÜN ve sonucun OLUMLU olması halinde:

“…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP’li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde, bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı …….GTİP’li ithal girdinin kullanıldığı tespit edilmiştir.” şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

– Asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin MÜMKÜN ve sonucun OLUMSUZ olması halinde:

– “…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP’li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı                                                                                                                                                                                         Sayfa 2 / 7

…….GTİP’li ithal girdinin kullanılmadığı (ya da eşyanın bünyesinde beyan edilenden daha az oranda/miktarda ithal girdi kullanıldığı) tespit edilmiştir.” şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

– Ancak, asıl işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan girdinin, ilgili DİİB/Dİİ kapsamında ithal edilen girdi olduğunun tespitinin yapılmasının MÜMKÜN OLMAMASI halinde:

– “…/… tarihli ………. sayılı ihracat beyannamesi muhteviyatı …. GTİP’li eşyaya ilişkin kimyagerlik tahlilinde/ laboratuvar analizi/ fotoğraf/ ekspertiz raporu/ numune karşılaştırılması/ teknik özellik bilgilerinin kontrolü neticesinde, bahse konu ihraç eşyasının bünyesinde …. GTİP’li eşya kullanıldığı tespit edilmiş olmakla birlikte, söz konusu eşyanın …. sayılı DİİB/Dİİ kapsamı …….GTİP’li ithal girdi olup olmadığına yönelik ayniyet tespiti yapılamamıştır.” şeklinde tespit tutanağı düzenlenmesi,

Yönünde işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

III. Gümrükler Genel Müdürlüğünün 27.07.2018 tarihli ve 36140531 sayılı yazısı (Ayniyet Tespiti – BİLGE – Muayene Onay)

Bilindiği üzere, dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın ihraç edilen mamul bünyesinde kullanıldığına dair hat ve muayene kriterlerine bakılmaksızın gerçekleştirilen ayniyet tespit işlemi, belge/izin kapatmalarında da dikkate alınmakta, söz konusu tespit yapılmaksızın gümrük işlemlerinin tekemmülü halinde ise firmalara yönelik cezai yaptırımlar söz konusu olabilmektedir.

Ayniyet tespit işlemlerinin unutulmasının önüne geçilmesini teminen, 06.08.2018 tarihi itibarıyla BİLGE sistemi muayene ekranına yalnızca 31, 41, 51 ve 52 rejim kodları kapsamında tescil edilen IM ve EX türü beyannamelerle sınırlı ve zorunlu olmak üzere “ayniyet tespitine tabidir” ve “ayniyet tespitine tabi değildir” şeklinde seçmeli butonlar (Ek-1) eklenecek olup butonlardan birisi seçilerek açıklama girilmeden işlemler tamamlanamayacaktır.

Buna göre, rejim kapsamı ayniyet tespit işlemleri aynı şekilde yürütülmeye devam edilecek olup ilgili muayene memurunca;

Dahilde işleme izninde yahut belgesinde eşya için ayniyet öngörülmüş olması halinde tespit yerine getirildikten sonra “ayniyet tespitine tabidir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne yapılan işlem hakkında açıklama (fotoğraf eklendi, ekspertiz raporu eklendi, laboratuvar analizine gönderildi vb.) girilecektir.

Eşya için ayniyet tespiti öngörülmemesi halinde ise “ayniyet tespitine tabi değildir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne ayniyete tabi olmama nedenine ilişkin açıklama (belge özel şartında bulunmamaktadır, kod-7 ayniyetten muaftır vb.) girilecektir.

IV. Gümrükler Genel Müdürlüğünün 23.06.2015 tarih ve 8774202 sayılı yazısı (DİİB- Ayniyet tespiti ile ilgili 2015/8 sayılı Genelgenin uygulanması hk.) 

“…   Bu çerçevede 2015/8 sayılı ”Dahilde İşleme İzin Belgesinde Ayniyet Tespiti” konulu Genelgemiz uyarınca; DİİB’in ”Özel Şartlar” kısmında ayniyet tespiti şartının bulunduğu hallerde, diğer bir deyişle ayniyet tespitine ilişkin hususların Dahilde İşleme İzin Belgesi taahhüt hesabının kapatılmasında dikkate alınacak olması halinde, bu tespitlerin yaptırılmasından doğrudan belge sahibi firmalar sorumludur ve firmalarca bu tespitin yapılmasının talep edilmesi durumunda da, gümrük idarelerince hat ve muayene kriterlerine bakılmaksızın söz konusu Genelge’de belirtildiği şekilde işlem tesis edilmesi gerekmektedir…”

                                                                                                                                                                                                                     Sayfa 3 / 7

V. Uludağ Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün 07.10.2019 tarihli ve 48242623 sayılı yazısı (2017/17 Sayılı Genelge – YYS ve OKS Ayniyet hk.):

“Bakanlığımız Gümrükler Genel Müdürlüğünden alınan 04.10.2019 tarihli ve 47920096 sayılı yazılarında;  “2017/17 sayılı dahilde işleme izni kapsamında yapılan ayniyet işlemleri hakkında Genelgenin III. maddesi “Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) sahibi kişiler ile Onaylanmış Kişi Statüsüne (OKS) İlişkin Gümrük Genel Tebliği’nin (Sıra No: l) 42/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulları taşıyan ve mezkur maddede belirtilen kolaylıklardan faydalanma hakkı bulunan yükümlüler yukarıda belirtilen ayniyet tespitine ilişkin uygulamalardan istisna tutulmuşlardır.” hükmünü amirdir.

Bölge Müdürlüklerinden gelen muhtelif yazılarda, ayniyet istisnasının izin kapsamında işlem yapan temsilci ithalatçı ve/veya aracı ihracatçılara da sağlanıp sağlanmayacağı hususunda tereddüt yaşandığı iletilmektedir”.

Ayniyet tespitine ilişkin istisna, Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) sahibi kişiler ile Onaylanmış Kişi Statüsüne (OKS) İlişkin Gümrük Genel Tebliği’nin (Sıra No: l) 42/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulları taşıyan kişilere ait izinlere sağlanmıştır. Ayniyet istisnası sağlanan izinler kapsamında gerçekleştirilen ithalat ve ihracat işlemlerinin, temsilci ithalatçı veya aracı ihracatçı firmalar tarafından gerçekleştirilmek istenilmesi halinde, söz konusu firmaların YYS veya OKS sahibi yükümlü olup olmadığına bakılmaksızın temsilci ithalatçı veya aracı ihracatçı firmalar da ayniyet tespitine ilişkin uygulamalardan istisna tutulmuştur. İzin sahibi firmanın Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) sahibi kişi veya Onaylanmış Kişi Statüsüne (OKS) İlişkin Gümrük Genel Tebliği’nin (Sıra No:l) 42/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulları taşıyan firma olmaması halinde ise, temsilci ithalatçı veya aracı ihracatçı firmalar YYS veya OKS sahibi olsalar dahi ayniyet tespitinin yaptırılması gerekmektedir.” denilmektedir.
Bu itibarla, söz konusu talimatlı yazı doğrultusunda işlem yapılabilmesini teminen iş bu yazımızın Müdürlüğünüz ilan panosuna asılarak firmalara gerekli duyurunun yapılması hususunda,

VI. Genelge No: 2017/17 (Dahilde İşleme İzni Kapsamında) yapılan Ayniyet İşlemleri:

         “… II- İthalat Gümrük İdaresince Yapılacak İşlemler

Dahilde İşleme İzni kapsamında ithal edilecek eşyanın aşağıda belirtilen tedbirlerin alınması suretiyle geçici ithaline izin verilecektir.

1- Tamir amaçlı geçici ithal edilen makine ve taşıt araçlarının seri/şasi/motor numaralarının ve modelinin gümrük beyannamesinin 44 no.lu hanesine kaydedilmesi ve bu işlemlerin yapılmasını işaret eden Kod-1 ‘in kullanılması, Kod-l’e göre tespit yapılmasının mümkün olmaması halinde Kod- 4’te belirtilen ayniyet tespit yönteminin kullanılması,

2 – ” Karkas” niteliğindeki kullanılmış lastiklerin ithalatında jant çapı, üretim numarası, imal tarihi ve marka bilgisini içeren ek bilgi formunun (Kod-2) beyannameye eklenmesi,
                                                                                                                                                                                                                     Sayfa 4 / 7

3-a) Ticaret politikası önlemlerine (İthalat Rejimi Kararının 4 üncü maddesinde belirtilen mevzuat çerçevesinde alınan önlemler) tabi eşya,

b) Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri kapsamı eşya,

c) İthalat Rejimi Kararının 7 nci maddesinde belirtilen “eski, kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu (defolu) ve yatık (zamanla dayanıklılığını yitirmiş) mallar,

İçin numune alınması, fotoğrafının eklenmesi ya da ayrıntılı teknik tanımının yapılması (Kod 3 veya 4) ya da ekspertiz raporunun ibrazı. (Kod-5) şeklindeki ayniyet tespit yöntemlerinden birinin seçilmesi,

4- Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin (İhracat: 2006/12) 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamında ithal edilen tekstil ana hammaddelerinden numune alınması (Kod-3) veya fotoğrafının eklenmesi ya da ayrıntılı teknik tanımının yapılması (Kod-4), bunların mümkün olmaması halinde ise Gümrük Yönetmeliğinin 196.maddesinin altıncı fıkrası hükmü de dikkate alınmak suretiyle eşyanın hangi hatta işlem gördüğüne bakılmaksızın laboratuvar tahliline tabi tutulması (Kod-6)

5- Dahilide İşleme Rejimi Tebliğinin (İhracat: 2006/12) 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında ithali yapılan kıymetli maden ve taşlar için ayar raporu (Kod-8) aranması,

6- Numunesinin alınması mümkün olmayan eşyanın, tanınmasına yarayacak özelliklerinin ve gerek görülmesi halinde fotoğrafları içeren bir tutanakla tespitinin yapılması,

7- Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin (İhracat: 2006/12) 14.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yardımcı maddeler (tela, etiket, düğme, fermuar, çıtçıt, rivet, askı, kuşgözü, şerit, kordela, lastik vb.) için Dâhilde İşleme İzni Talep Formunun 10 no.lu “Diğer Hususlar” bölümüne (Kod-7) ibaresinin yazılması,

Gerekmekte olup, (Kod-3) kapsamı numunelerin ithalata ilişkin gümrük beyannamesine eklenmesi gerekmektedir.

VII- İhracat Gümrük İdaresince Yapılacak İşlemler

Dahilde İşleme İzin Talep Formunun 10 no.lu hanesindeki meşruhat kontrol edilerek, bu meşruhata göre idarece memur görevlendirilmesi, teknik inceleme yaptırılması, ekspertiz raporu hazırlanması, laboratuvar tahlili vb. işlemlerin tekemmül ettirilerek ayniyet tespitini müteakiben eşyanın ihracına izin verilecektir. Bununla birlikte, bir dahilde işleme izni kapsamında geçici olarak ithal edilecek eşyanın ithali esnasında uygulanacak ayniyet tedbirleri saklı kalmak üzere, ilgili izin kapsamında yapılacak ihracatlarda, üretim sürecinin (işlemlerin) aynı olması ve eşyanın değişmemesi kaydıyla tek bir ihracat partisinden numune alınarak ekspertiz raporunun düzenlenmesi ve düzenlenen bu ekspertiz raporunun yapılacak sonraki ihracatlar için, beyannamenin tescil edildiği tarihte ihracat beyannamesine eklenmesi mümkündür. Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası sahibi kişiler ile Onaylanmış Kişi Statüsüne İlişkin Gümrük Genel Tebliği’nin (Sıra No:1) 42/A maddesinin birinci fıkrasında belirtilen koşulları taşıyan ve mezkur maddede belirtilen kolaylıklardan faydalanma hakkı bulunan yükümlüler yukarıda belirtilen ayniyet tespitine ilişkin uygulamalardan istisna tutulmuşlardır.    …”

                                                                                                                                                                                                                     Sayfa 5 / 7

 II- SONUÇ

4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 68/1 “Gümrük idareleri, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimi şartlarına uyulmasını sağlamak üzere zorunlu olan hallerde, eşyanın ayniyetini tespite yönelik önlemleri alırlar. “ hükmünü ihtiva etmektedir. Dolayısıyla Kanun, eşyanın ayniyetinin tespiti hususunda açıkça gümrük idaresini görevlendirmiştir.

Gümrük Yönetmeliği’nin ayniyet tespiti başlıklı 195/1. maddesine göre; “Gümrük idareleri, zorunlu olan hallerde, gümrüğe sunulan ve gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım talep edilen eşyanın, bu işlem veya kullanım şartlarına uyulmasını sağlamak amacıyla, başka kurumlarda ekspertizini yaptırmak da dahil olmak üzere ayniyetinin tespitine yönelik önlemleri alırlar. Muayeneden sonra değiştirilmemeleri için mühür, kurşun mühür, etiket gibi belirleyici araçları eşyanın ve kapların veya taşıtların üzerine tatbik edebilirler.”

Dahilde İşleme İzni Kapsamında yapılan Ayniyet İşlemleri konulu gümrükler Genel Müdürlüğünün Genelge No: 2017/17 sayılı genelgesine bakıldığında;  İhracat Gümrük İdaresince Yapılacak İşlemler başlığı altında yer alan “Dahilde İşleme İzin Talep Formunun 10 no.lu hanesindeki meşruhat kontrol edilerek, bu meşruhata göre idarece memur görevlendirilmesi, teknik inceleme yaptırılması, ekspertiz raporu hazırlanması, laboratuvar tahlili vb. işlemlerin tekemmül ettirilerek ayniyet tespitini müteakiben eşyanın ihracına izin verilecektir.”  

Ayniyet tespit işlemlerinin unutulmasının önüne geçilmesine teminen, 06.08.2018 tarihi itibarıyla BİLGE sistemi muayene ekranına yalnızca 31, 41, 51 ve 52 rejim kodları kapsamında tescil edilen IM ve EX türü beyannamelerle sınırlı ve zorunlu olmak üzere “ayniyet tespitine tabidir” ve “ayniyet tespitine tabi değildir” şeklinde seçmeli butonlar (Ek-1) eklenecek olup butonlardan birisi seçilerek açıklama girilmeden işlemler  tamamlanamayacaktır. 

Dahilde işleme izninde yahut belgesinde eşya için ayniyet öngörülmüş olması halinde tespit yerine getirildikten sonra “ayniyet tespitine tabidir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne yapılan işlem hakkında açıklama (fotoğraf eklendi, ekspertiz raporu eklendi, laboratuvar analizine gönderildi vb.) girilecektir.

Eşya için ayniyet öngörülmemesi halinde ise “ayniyet tespitine tabi değildir” butonu işaretlenerek açıklama bölümüne ayniyete tabi olmama nedenine ilişkin açıklama (belge özel şartında bulunmamaktadır, kod-7 ayniyetten muaftır vb.) girilecektir.

Hükümlerine amirdir.

Görüldüğü gibi, eşyanın ayniyet tespitini ve bu amaçla gerekirse başka kuramlarda ekspertiz yaptırmak gümrük idaresinin asli görevidir. İdare, gümrüğe sunulan ve gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım talep edilen eşyanın, bu işlem veya kullanım şartlarına uyulmasını sağlamak amacıyla gerekirse ayniyet tespitini yaptırmak zorundadır. 

Dahilde İşleme Rejimi kapsamında geçici ithalat beyannamesi ile ithal edilen eşya izinde belirtildiği şekilde rejim hükümlerine tabi tutulmuş ve işleme faaliyeti neticesinde; rejim hükümlerine uygun olarak uygun olarak beyan edilerek, hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde Türkiye gümrük bölgesinden fiili ihracatı gerçekleştirilmiştir. Eşyanın hangi hattan işlem göreceğine gümrük idaresi karar vermektedir. Sarı hattan Kırmızı hat kriterine çevirmekte yine idarenin görev ve sorumluluğundadır.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Sayfa 6 / 7

Diğer taraftan; 2006/12) EK-4 Dip notlarında:  “Belge kapsamındaki üretimin kapasite raporu konusu üretimden farklılık gösteren özel bir üretim olması durumunda ekspertiz raporu düzenlenir ve bu durum ekspertiz raporunda belirtilir” açıklamasına rağmen, İhracatçı firmaların kapasite raporunda yer alan üretime konu iş ve işlemler için gümrük idarelerince ekspertiz raporu talep edilemez. Başka bir ifade ile yükümlünün ekpertiz raporu düzenletme zorunluluğu da bulunmamaktadır.

Sonuç olarak; Gümrük idaresine ve onun görevlilerine ait olan ayniyat tespitinin gümrük mükelleflerine yaptırılması ve buradan hareketle ortada bir vergi kaybı olmadığından, ek tahakkuk kararı alınamaz, ancak vergi kaybı olması ve eşyanın gümrük gözetiminden çıkarılması halinde uygulanabilecek Gümrük Kanunun 238 maddesine göre ceza uygulanması,  Gümrük Kanununa ve Hukuka aykırı olduğundan cezanın kaldırılması ve teminatın çözülmesi gerektiğinden Gümrük Kanunu un 242.maddesine göre süresi içinde itiraz edilmesi ve itirazın ret kararı ile sonuçlanması halinde 30 gün içinde dava yoluna gidilmesi halinde davanın kazanılabileceği değerlendirilmektedir.

Ankara, 10.12.2025

Kerim Çoban                                                                                                                                            Sefa Yayla
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi                                                                                                Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

                                                                                                                                                                                                                     Sayfa 7 / 7