İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği onayı/kaydı: İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından gümrük beyannamesi onay/kayıt işlemleriyle ilgili olarak verilecek onay, kayıt ve/veya elektronik onayı/kaydı,

İhraç müsaadesi: Ülke ekonomisinin ihtiyaçları, iç ve dış piyasa arz ve talep durumu, satış şekli ile alıcı ülke ve firmaların Ülkemiz ile olan ticari ve ekonomik ilişkileri gibi hususlar göz önünde tutularak Bakanlıkça verilen ihraç iznini,

Kayda bağlı ihracat: Gümrük beyannamesinin, ihracattan önce İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alındığı ihracat şeklini,

Kesin satış: Konsinye ihracatta malın nihai kullanıcıya satılmasını,

Konsinye ihracat: Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere yurt dışındaki alıcılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine ve/veya e-ihracat kapsamında yurt dışı pazaryerlerine, e-ticaret sitelerine veya diğer e-ticaret platformlarına mal gönderilmesini,

Mal: Her türlü eşya, madde, ürün veya değeri,

Offset: Kamu kuruluşları tarafından açılan uluslararası ihaleler çerçevesinde, ihaleyi kazanan firma veya kuruluş tarafından, Türkiye’de üretilen malların, gelir ve giderleri Türkiye’de kaydedilen yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinin ve diğer hizmetlerin yeni alıcılara ihracatı veya mevcut alıcılara yönelik ihracat artışı ile taahhüt gereğince Türkiye’nin mevcut ihracat potansiyelinin geliştirilmesine yönelik Bakanlıkça onaylanan diğer işlemleri,

Takas: İhraç veya ithal edilen mal veya hizmet bedelinin, kısmen veya tamamen mal, hizmet veya döviz ile karşılanması işlemini,

Ticari kiralama: Malların kira bedeli karşılığı belirli bir süre kullanılmak üzere geçici olarak Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılmasını,

Transit ticaret: Yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, Ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoya satılmasını,

İfade eder. (İhracat Yönetmeliği’nin 4.maddesi). 

Soru 1: Konsinye İhracat Nedir? Nasıl Yapılır?

Cevap:  

Konsinye İhracat; Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere yurt dışındaki alıcılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesini ifade eder.

– İhracat Rejim Kararına göre, ihracatçı olabilmek/ ihracat yapabilmek için, ihraç edilecek mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne (İBGS) üye olunması gerekir. Örneğin tekstil ürünleri ihracat edebilmek için İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne üye olunması gerekir.

– İhracat işleminin başlaması için ihracatçıların, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine onaylattıkları gümrük beyannamesi ile ihracatın yapılacağı gümrük idaresine başvurmaları gerekir. (İhracat Yönetmeliğinin 5.maddesi).

Konsinye İhracat:

1) Konsinye ihracat başvuruları ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine yapılır ve doğrudan İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince sonuçlandırılır.
2) İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince konsinye ihracat olarak onaylanmış gümrük beyannamelerinin otuz gün içinde gümrük idarelerine sunulması gerekir.
3) İhracatçılar, konsinye olarak gönderilen malların kesin satışının yapılmasından sonraki yüz yirmi gün içinde durumu, kendileri tarafından düzenlenmiş kesin satış faturası veya örneği ve gerekli diğer belgeler ile birlikte izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ve aracı bankaya bildirir.
4) İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği, verdikleri konsinye ihracat izinlerine ait bilgileri, malın kesin satışının kendilerine bildirilmesinden itibaren beş gün içinde aracı bankaya ve konsinye ihracata ilişkin gümrük beyannamesinin tescil edildiği gümrük idaresine bildirir.
5) Konsinye olarak gönderilen malın ihraç tarihinden itibaren bir yıl içinde kesin satışının yapılması gerekir. Bu süre, haklı ve zorunlu nedenlere istinaden müracaat edilmesi halinde, izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince iki yıl daha uzatılabilir.
6) Konsinye olarak gönderilen malın, konsinye ihraç izin süresi içinde satılamaması halinde, malın gümrük mevzuatı çerçevesinde beşinci fıkrada belirtilen süre içinde yurda getirilmesi gerekir.
7) Basitleştirilmiş gümrük beyannamesi kapsamında konsinye ihracat yapılmasına ilişkin usul ve esaslar 22/4/2022 tarihli ve 31817 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Posta ve Hızlı Kargo Yoluyla Taşınan Eşyanın Gümrük İşlemlerine İlişkin Tebliğ (Seri No: 1)’e tabidir. Bu kapsamda gerçekleştirilen konsinye ihracat işlemlerinde konsinye olarak gönderilen malın ihraç tarihinden itibaren bir yıl içinde kesin satışının yapılması gerekir. Bu süre uzatılmaz. (İhracat Yönetmeliği’nin 9.maddesi).

Konsinye İhracatta Beyanname Tescili:

1) İleri bir tarihte satılmak üzere dış alıcılara, komisyonculara ya da ihracatçıların dış ülkelerdeki şube ve temsilciliklerine emaneten mal gönderilmesi olarak tanımlanan konsinye ihracatta, BİLGE sisteminde beyanname tescil edildiğinde, “mal mukabili” ödeme şeklinin işaretlenmesi ve ihracat beyannamesinin 44 nolu sütununa “Konsinye ihracattır” ibaresinin konulması suretiyle işlem yapılması gerekmektedir.
2) 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kararın 13.maddesinin birinci fıkrası: “Türkiye’de yerleşik kişilerin, yurt dışında yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbesttir.” hükmünü amir olup, ayni sermaye ihracatlarına ilişkin gümrük beyannamelerinde ödeme şekli sütununda bedelsiz ödeme şekline ilişkin kodun işaretlenmesi, beyannamenin 44 nolu sütununa ihracatın ayni sermaye ihracatı olduğuna dair şerh düşülmesi suretiyle işlemlerin sonuçlandırılması icap etmektedir.

3) Gümrük beyannamesi üzerinde münhasıran ihraç eşyasının imalatçısına ilişkin bilgilerin kaydedilmesi için oluşturulan bir alan bulunmamaktadır. Bununla birlikte, ihracatçı firmaların isteğine bağlı olarak beyannamenin 44 nolu alanına imalatçı firma bilgilerinin kaydedilmesi mümkün bulunmaktadır. Buna göre, dahilde işleme rejimi kapsamı dışında kalan ihracatlara ilişkin gümrük beyannamelerinin 44 nolu alanına imalatçı firma bilgilerinin kaydedilmiş olması halinde beyannamenin onay ve kontrolüne ilişkin işlemlere devam edilecek, imalatçı firma bilgisinin düzeltilmesi ya da değiştirilmesine yönelik taleplerin karşılanmayacağı hususunda beyan sahiplerinin bilgilendirilmesi gerekir (Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2013/31 Sayılı Genelgesi). 

1) Konsinye yoluyla yapılacak ihracatta bedellerin kesin satışı müteakip; uluslararası fuar, sergi ve haftalara bedelli olarak satılmak üzere gönderilen malların bedellerinin ise gönderildikleri fuar, sergi veya haftanın bitimini müteakip 180 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.
2) İlgili mevzuat hükümlerine göre yurt dışına geçici ihracı yapılan malların verilen süre veya ek süre içinde yurda getirilmemesi veya bu süreler içerisinde satılması halinde satış bedelinin süre bitiminden veya kesin satış tarihinden itibaren 90 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur. (Merkez Bankası İhracat Genelgesi’nin 7.maddesi.).

Konsinye Satış Suretiyle İhraç Edildikten Sonra Geri Gelen Eşyanın Beyanı:

1) Konsinye satış suretiyle ihraç edilen eşyanın çıkışında, gönderildiği yerde satılmayıp geri gelmesi ihtimali göz önünde bulundurularak ayniyet tespitine ilişkin tüm destekleyici bilgiler gümrük beyannamesine eklenir.
2) Bu suretle ihraç edilen eşyanın geri gelmesi halinde Gümrük Yönetmeliği’nin 448.madde hükümlerine {Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edildikten sonra geri gelen eşyanın beyanı, beyanın kontrolü ve diğer işlemler 180 ila 195.madde hükümlerine göre yapılır. Yükümlü, ilgili gümrük idaresine eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesinden ihracına ilişkin gümrük beyannamesi ve ayniyet tespitine ilişkin diğer belgeleri ibraz eder} göre işlem yapılır (Gümrük Yönetmeliği’nin 449.maddesi).

– Bu Karar kapsamında yapılan konsinye ihracat kapsamında kesin satış faturasında belirtilen FOB birim ihraç fiyatının gümrük beyannamesinde belirtilen FOB birim ihraç fiyatının % 50’sinin altında olması halinde mahsup işlemlerinden/ ihracat iadesinden yararlandırılmaz (Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Para-Kredi Ve Koordinasyon Kurulunun 06/04/2018 Tarihli Ve 2018/12 Sayılı Kararın 12.maddesi). 

Soru 2: Ayni Sermaye İhracatı Nasıl Yapılır?Cevap:

32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kararın 13.maddesinin birinci fıkrasına göre: Türkiye’de yerleşik kişilerin, yurt dışında yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbesttir. Ayni sermaye ihracatlarına ilişkin gümrük beyannamelerinde ödeme şekli sütununda bedelsiz ödeme şekline ilişkin kodun işaretlenmesi, beyannamenin 44 nolu sütununa ihracatın ayni sermaye ihracatı olduğuna dair şerh düşülmesi suretiyle işlemlerin sonuçlandırılması gerekir.

Soru 3: Ön İzne Bağlı İhracat Nedir?
Cevap:

İhracı uluslararası anlaşma, kanun, kararname ve ilgili sair mevzuat uyarınca belli bir merciin ön iznine bağlı malların ihracatında, ilgili mercilerden ön izin alındıktan sonra ihracat mevzuatı hükümlerine göre işlemler tekemmül ettirilir. (İhracat Yönetmeliği’nin 6.maddesi).

Soru 4: Kayda Bağlı İhracat Nedir?
Cevap:

 1) İhracı kayda bağlı mallar, Bakanlıkça yayımlanacak Tebliğ ile belirlenir.
2) İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ kapsamındaki malların ihracından önce gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınması gerekir.
3) İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınmış gümrük beyannamesinin gümrük idarelerine sunulma süresi, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin onay tarihinden itibaren uzatılmamak üzere otuz gündür. Ancak, ülkemiz ihraç ürünlerine miktar kısıtlaması uygulayan ülkelere yapılan, kısıtlama kapsamındaki malın ihracına ait kayıt meşruhatı düşülerek onaylanmış gümrük beyannamelerinin gümrük idarelerine sunulma süresi, otuz günden daha kısa veya daha uzun olarak Bakanlıkça belirlenebilir. (İhracat Yönetmeliği’nin 7.maddesi).

Soru 5: Yurtdışı Fuar ve Sergilere Katılımda İhracat Nasıl Yapılır?
Cevap:

1) Ülkemizi temsilen katılınacak uluslararası yurt dışı fuar ve sergiler Bakanlık tarafından belirlenir.
2) Uluslararası ticari fuarlara ve sergilere, gerek ülkemizi temsilen ulusal düzeyde gerekse bireysel olarak katılacak firma ve kuruluşlarca yurt dışına gönderilecek bedelli veya bedelsiz mallar ile yurt dışında düzenlenecek bilim, sanat, kültür veya tanıtım amaçlı fuar/sergi, konferans, seminer gibi etkinliklere kişi veya kuruluşlarca gönderilecek bedelli veya bedelsiz malların yurt dışına çıkışıyla ilgili başvurular doğrudan ilgili gümrük idarelerine yapılır. Gümrük idareleri söz konusu malların yurt dışına çıkışı için yapılan talepleri ilgili mevzuat çerçevesinde inceleyip sonuçlandırır.
3) Gümrük idareleri, yukarıda belirtilen amaçlarla yurt dışına çıkışına izin verdikleri bedelli ve/veya bedelsiz mallar (bilim, sanat, kültür, tanıtım amaçlı fuar/sergi hariç) ile ilgili gümrük beyannamelerinin onaylı bir örneğini, beyannamenin kapanış tarihinden itibaren, en geç onbeş gün içinde firmanın beyan ettiği İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine gönderir.
4) Uluslararası ticari fuar ve sergilerde sergilenmek üzere yurt dışına çıkarılan malların kesin satışına ilişkin talepler, geçici çıkışa esas gümrük beyannamesinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince onaylanmasını müteakip gümrük idarelerince sonuçlandırılır.
5) Gümrük idareleri, özel organizatör kuruluşların ülkemizi temsilen ulusal düzeyde katılacağı ticari nitelikli fuarlarda ve sergilerde, yürürlükteki Yurt Dışında Fuar Düzenlenmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Tebliğ hükümleri gereğince, organizatör kuruluşa Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) verilmiş olan “Yeterlilik Belgesi” veya “Geçici Yeterlilik Belgesi” (kamu ve meslek kuruluşları ile vakıflarca düzenlenen fuarlarda bahse konu belgeler aranmaz) ile birlikte ilgili fuarın ulusal katılım organizasyonunun söz konusu kuruluşça yapılmasının onaylandığını gösterir uygunluk yazısını ararlar.
6) Yukarıda belirtilen hususlar dışında kalan talepler Bakanlıkça incelenip sonuçlandırılır. (İhracat Yönetmeliği’nin 10.maddesi).

Soru 6: İthal Edilmiş Malın İhracı Nasıl Yapılır?
Cevap:

Gümrük mevzuatı çerçevesinde serbest dolaşıma girmiş yeni veya kullanılmış malın ihracı genel esaslar çerçevesinde yapılır. Ancak, ihracatın desteklenmesine yönelik mevzuat, yatırım mevzuatı ile gümrük mevzuatının mahrecine iade hükümleri saklıdır. (İhracat Yönetmeliği’nin 11.maddesi).

Soru 7: Serbest Bölgelere İhracat Nasıl Yapılır?
Cevap:

Serbest bölgelere yapılacak ihracat, ihracat mevzuatı hükümlerine tabidir. Ancak, Dahilde İşleme Rejimi, KDV uygulamaları ve Türkiye İhracat Kredi Bankası uygulamalarına dair mevzuat hükümleri saklıdır. (İhracat Yönetmeliği’nin 12.maddesi).

Soru 8: Diğer İhracat Şekilleri ve Transit Ticaret Nedir?
Cevap:

1) Kayda bağlı ihracat, bedelsiz ihracat, savunma sanayii dışındaki alanlarda offset kapsamında yapılacak ihracat ile yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik kapsamında yapılacak ihracata ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
2) Ticari kiralama yoluyla yapılacak ihracat gümrük mevzuatı hükümlerine tabidir.
3) Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Bakanlığın madde politikası itibariyle transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği mallar transit ticarete konu olamaz. İthalat ve ihracat yapılması yasaklanmış ülkelerle transit ticaret yapılamaz.
4) Takas ve bağlı muamele işlemleri yürürlükteki ihracat ve ithalat rejimleri çerçevesinde yürütülür.
5) E-ihracat kapsamındaki mal ihracıyla ilgili işlemler, dış ticaret ve gümrük mevzuatı hükümlerine tabidir. (İhracat Yönetmeliği’nin 13.maddesi).

Alıcısı Tarafından Kabul Edilmeyen Mallar

1) Alıcısı tarafından kabul edilmeyen mallar karşılığında aynı bedel ve şartlarla mal ihracına ilişkin talepler, durumu gösterir belgelere istinaden gümrük mevzuatı çerçevesinde giriş ve çıkışta ayniyeti tespit edilmek suretiyle gümrük idarelerince sonuçlandırılır.
2) Alıcısı tarafından kabul edilmeyen malların başka bedel ve şartlarla aynı veya farklı alıcılara satışına ilişkin talepler, durumu gösterir belgeler ve yeni satış sözleşmesine ait İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince onaylı faturanın ibrazından sonra gümrük idarelerince sonuçlandırılır.
3) Gümrük idarelerince sonuçlandırılan talepler ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ve mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine bildirilir.
4)Alıcısı tarafından kabul edilmeyen malların bozulabilir nitelikte olması halinde, bu tür talepler İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği veya daha sonra İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine bilgi vermek kaydıyla Bakanlık yurt dışı teşkilatınca sonuçlandırılır. Bakanlık yurt dışı teşkilatınca sonuçlandırılan talepler, ilgili gümrük idaresine bildirilir.

5) Yukarıda yer alan hususlar, ihracatın desteklenmesine yönelik mevzuat kapsamında yapılmış olması halinde, ait olduğu mevzuat hükümlerine tabidir. (İhracat Yönetmeliği’nin 14.maddesi).

Alıcısına Teslim Edilemeyen Mallar Ve Malların Terk Edilmesi

1) Yanma, çalınma gibi haklı ve zorunlu nedenlerle alıcısına teslim edilemeyen mallara ilişkin ihracat talepleri, durumu gösteren belgelere dayanılarak Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) sonuçlandırılır.
2) Geri getirilmesinde ekonomik yarar görülmeyen malların terk edilmesine ilişkin talepler, durumu gösteren belgelere dayanılarak Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) sonuçlandırılır.
3) Yukarıda belirtilen hususlar, ihracatın desteklenmesine yönelik mevzuat kapsamında yapılmış olması hâlinde, ait olduğu mevzuat hükümlerine tabidir. (İhracat Yönetmeliği’nin 15.maddesi).

Gümrük İdarelerince Yapılacak İşlemler

1) Otomasyona geçmiş gümrük idareleri, ihracat işlemlerinde tescil onayı yapılmadan önce, gümrük beyannamesi üzerinde İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin elektronik ortamda oluşturdukları “Birlik Onay Kodu”nu ararlar. “Birlik Onay Kodu” doğrulanmayan gümrük beyannamelerine istinaden mal çıkışı yapılmaz.
2) Otomasyona geçmemiş gümrük idareleri ise, ihracat işlemlerinde gümrük beyannamesi üzerinde İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin onayını/kaydını ararlar. İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği onayı/kaydı bulunmayan gümrük beyannamelerine istinaden mal çıkışı yapılmaz.
3) Gümrük idareleri, ihracatı müteakip durumu ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine bildirir.
4) Gümrük idarelerince tescil edilen gümrük beyannameleri üzerinde herhangi bir değişiklik yapılması veya gümrük beyannamelerinin iptal edilmesi halinde, bu husus işlemi yapan gümrük idaresi tarafından onayı/kaydı veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine, mükellefin bağlı bulunduğu vergi dairesine ve Türkiye İstatistik Kurumuna bildirilir.  (İhracat Yönetmeliği’nin 17.maddesi).

Kocaeli, 30.11.2025

Kerim ÇOBAN
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi