Month: November 2025

GÜMRÜKTE UZLAŞMA

I- TANIMLAR

Alacak: Gümrük Kanunu ve ilgili diğer kanunlar kapsamında gümrük yükümlülüğü doğan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergileri ile para cezalarını,
Bakan Yardımcısı: Gümrükler Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakan Yardımcısını,

Gümrük Vergileri: İlgili mevzuat uyarınca eşyanın ithali veya ihracında uygulanan ve gümrük idarelerince tahsili gereken gümrük vergisi, eş etkili vergiler ve mali yüklerin tümünü,

Kanun: 4458 sayılı Gümrük Kanunu,

Komisyon: Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonları ile Merkezi Uzlaşma Komisyonlarını,

Para Cezaları: Kanun ve ilgili diğer kanunlar uyarınca gümrük idarelerince kesilen tüm para cezalarını,

Uzlaşmanın Temin Edilememesi: Yükümlünün uzlaşma komisyonunun davetine katılmaması, komisyona geldiği halde uzlaşma tutanağını imzalamaması veya tutanağı ihtirazi kayıtla imzalamak istemesi durumunu,

Uzlaşmanın Vaki Olmaması: Uzlaşma komisyonu teklifinin yükümlü tarafından kabul edilmediği durumu,

Vergi Aslına Bağlı Olmayan Para Cezası: Vergi tutarının sadece idari para cezasının hesaplanmasında dikkate alındığı, bir vergi alacağının söz konusu olmadığı para cezası ile gümrüklenmiş değer üzerinden belirlenen para cezasını,

Vergi Aslına Bağlı Para Cezası: Para cezası tutarı belirlenirken, para cezasına dayanak bir vergi alacağının söz konusu olduğu durumdaki para cezasını,

Yükümlü: Kendisine gümrük vergileri ve para cezaları borcu terettüp eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği temsil ve ilzama yetkili kişileri,

İfade eder.  

II- UZLAŞMAYA İLİŞKİN MEVZUAT HÜKÜMLERİ

4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 244.Maddesine Göre: 1) Gümrük idarelerince düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararı muhteviyatı alacaklar için yükümlü veya ceza muhatabı tarafından uzlaşma başvurusu yapılabilir. Uzlaşmanın kapsamına; a) Beyan ile gümrük idaresi tarafından yapılan tespit sonucunda belirlenen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları, b) Gümrük idaresi tarafından tespit edilmesinden önce beyan sahibi tarafından bildirilen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları, c) Bu Kanun ve ilgili diğer kanunlar uyarınca gümrük idaresi tarafından düzenlenen idari para cezaları, girer.
– Uzlaşma talebi, henüz itiraz başvurusu yapılmamış veya itiraz edilmiş olmakla birlikte itirazı henüz sonuçlandırılmamış gümrük vergileri ve idari para cezaları için, tebliğ tarihinden itibaren onbeş (15) gün içinde yapılır. Uzlaşma talebinde bulunulması hâlinde, itiraz veya dava açma süresi durur, uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde süre kaldığı yerden işlemeye başlar, ancak sürenin bitimine beş günden az kalmış olması hâlinde süre beş güne tamamlanır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.

2) Gümrük vergileri ve cezalarına ilişkin fiilin, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda yer alan kaçakçılık suçları ile ilişkili olması hâlinde bu madde hükmü uygulanmaz.
3) Bu madde kapsamında yapılan uzlaşma talepleri, gümrük uzlaşma komisyonları tarafından değerlendirilir.
4) Gümrük uzlaşma komisyonlarının çalışmaları gizlidir. Uzlaşma tutanakları kesin olup gereği idarece derhal yerine getirilir. Vergi yükümlüsü veya ceza muhatabı, üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit olunan hususlar hakkında dava açamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunamaz.
5) Uzlaşılan gümrük vergileri ve cezalar, uzlaşma tutanağının tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. Uzlaşılan vergilere ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hâlinde, genel hükümlere göre işlem yapılır.  
6) Bu madde uyarınca üzerinde uzlaşılan cezalar hakkında 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17.maddesi uyarınca ayrıca peşin ödeme indiriminden yararlanılamaz.

– 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun “itiraz” müessesesini düzenleyen 242.maddesinin birinci fıkrasında yükümlülerin kendilerine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren onbeş (15) gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama verecekleri bir dilekçe ile itiraz edebilecekleri hüküm altına alınmıştır. 
– Bu nedenle, kendilerine tebliğ edilmiş olan ek tahakkuk ve para cezalarının ilişkili olduğu beyannameler üzerine “itirazım vardır” şerhi düşen yükümlülerin bu yöndeki tasarrufları, Gümrük Kanunu’nun 242.maddesi kapsamındaki “itiraz” olarak değerlendirilemez. Yükümlülerin ancak dilekçe ile başvurmaları durumunda itirazları kabul edilir. Yükümlüler, kendilerine tebliğ edilmiş olan ek tahakkuk ve ceza kararlarının ilişkili olduğu beyannameler üzerine “itirazım vardır” şerhi düştükten sonra süresi içerisinde yazılı veya elektronik olarak Gümrük Kanunu’nun 244’üncü maddesine göre uzlaşma talebinde bulunmaları halinde söz konusu uzlaşma talepleri değerlendirmeye alınır.

Uzlaşmanın Kapsamı: 1) Beyan ile gümrük idaresince yapılan muayene ve/veya tespit sonucunda belirlenen veya gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları ile Kanunda ve ilgili diğer kanunlarda öngörülen cezaların tümü uzlaşma kapsamındadır. 
2) Uzlaşmaya konu alacaklar hakkında, yükümlü veya ceza muhatabı tarafından, söz konusu eksiklik veya aykırılıkların; a) Kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten veya Kanun hükümlerini yanlış yorumlamaktan kaynaklandığı, b) İhtilaf konusu olayda yargı kararları ile idarenin görüş farklılığının olduğu, hususları ileri sürülerek uzlaşma talebinde bulunulabilir.
3) Yükümlü tarafından yapılan beyanın; a) İlgili gümrük idaresi tarafından kontrolü, b) İkinci muayeneye yetkili görevliler tarafından kontrolü, c) İkincil kontrol, ç) Sonradan kontrol, d) Ertelenmiş kontrol, kapsamında denetlenmesi sonucu ek tahakkuku yapılarak yükümlüye tebliğ edilen gümrük vergi alacakları ile kesilen ve muhatabına tebliğ edilen para cezalarının tümü uzlaşma kapsamındadır.

Uzlaşmaya Konu Olabilecek Alacaklar: 1) Ek-1’de yer alan gümrük vergileri { Gümrük Vergisi, İlave Gümrük Vergisi, Tek ve Maktu Vergi, Dampinge Karşı Vergi, Subvansiyona Karşı Telafi Edici Vergi, Katma Değer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi, Ek Mali Yükümlülük, Toplu Konut Fonu, Tütün Fonu, Ek Fon, Kaynak Kullanım Destekleme Fonu, Çevre Katkı Payı, Telafi Edici Vergi, TRT Bandrol Ücreti (Ticari olmayan eşya için)} ile Ek-2’de yer alan para cezaları alacakları: [4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234, 235, 236, 237, 238, 239, 241.maddesinde belirtilen, 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesine Hakkında Kanun’un 4.maddesinde belirtilen, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 51.maddesinde belirtilen, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 16. maddesinde belirtilen, Para Cezaları] uzlaşmaya konu edilebilir. Ekli listelerde belirtilmeyen ve gümrük idarelerince tahsili gereken alacaklar ile bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden sonra yapılacak düzenlemelerle getirilen alacaklar da uzlaşmaya konu olabilir.

2) Uzlaşma talebi, yükümlüye tebliğ edilen alacakların tamamı için yapılabileceği gibi vergiler veya cezaların tür itibariyle bir kısmı için de yapılabilir.
3) Şartlı muafiyet rejimlerine ilişkin hükümlerin ihlali sonucunda doğan alacağın yükümlüye tebliğinden itibaren 15 gün içinde, alacağa konu para cezaları uzlaşmaya konu edilebilir.

Uzlaşmaya Konu Olamayacak Alacaklar: 1) Gümrük vergilerinin matrahına giren, ancak aslı gümrük idarelerince takip ve tahsil edilmeyen vergi ve benzeri mali yükler uzlaşmaya konu edilemez (Örneğin: Kültür Fonu).
2) Beşinci maddenin ikinci fıkrası hükmü hariç olmak üzere, aynı tür vergi veya cezanın bir kısmı için uzlaşma talebinde bulunulamaz (Örneğin: Gümrük Vergisinin bir kısmı için uzlaşma talebinde bulunulup, bir kısmı için uzlaşma talebinde bulunmamazlık yapılamaz).
3) İlgili mevzuat uyarınca alacağın tahsilat aşamasına geldiği durumlarda söz konusu alacak uzlaşmaya konu edilemez {Örneğin: Vergi ve para cezalarının ilgili mükellefe tebliğ tarihinden 1 ay (30 gün) geçtiği ve bu süre içinde itiraz yoluna da gitmediği durumda, mükellef uzlaşma talebinde bulunamaz Çünkü süreyi kaçırmış olur}.
4) Alacağın 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 3.maddesinde yer alan kaçakçılık suçlarına ilişkin olması halinde uzlaşma talebinde bulunulamaz (Yani, söz konusu alacak/alacaklar Kaçakçılık Kanunu’nun 3.maddesinde sayılan kaçakçılık fiillerinden biri veya birkaçı ile ilgili olması durumunda, bahse konu alacaklar uzlaşmaya konu edilemez).
5) Dördüncü fıkranın uygulanmasında, uzlaşma komisyonlarının sekreterya hizmetlerini yürüten birimlerince, Gümrük Yönetmeliğinin 579.maddesi dikkate alınarak, uzlaşmaya konu alacağın 5607 sayılı Kanunun 3.maddesinde belirtilen fiillerle ilişkisinin olup olmadığı araştırılır. Bu araştırma sırasında; a) Adli süreç başlamamış olmakla birlikte 5607 sayılı Kanunun 3.maddesi kapsamında takibatta bulunulması talebiyle fezleke veya rapor düzenlenmiş ya da adli makamlara bildirimde bulunulmuş olması, b) Adli mercilerce soruşturma ya da kovuşturma yapılıyor olması, c) İlgili Mahkeme tarafından ceza verilmiş olması, hallerinden birinin varlığının tespit edilmesi durumunda ilişki olduğu sonucuna varılır.
6) İlişki olup olmadığı hususu, uzlaşma sürecinin her aşamasında değerlendirilir. Aksi bir tespit olması durumunda, uzlaşma yapılmaz.
7) Eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin kararlar uzlaşmaya konu edilmez. Ancak, mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilen eşya ile ilgili gümrük vergileri ve para cezaları uzlaşmaya konu edilebilir.

Diğer bir deyişle; Gümrük vergilerinin matrahına giren, ancak aslı gümrük idarelerince takip ve tahsil edilmeyen vergi ve benzeri mali yükler, örneğin Kültür Fonu, Çevre Katkı Payı, vb. için, aynı tür vergi veya cezanın bir kısmı için, tahsil aşamasına gelen alacaklar için, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 3.maddesinde yer alan kaçakçılık suçlarına ilişkin alacaklar için, eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin kararlar için, uzlaşma talebinde bulunulamaz/uzlaşmaya konu edilmez.

Uzlaşma Komisyonlarının Yetkisi: 1) Bu Yönetmelik kapsamına giren başvurularda; konusu 3.000.000-TL’ye kadar olanlar (bu tutar dâhil) için Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Uzlaşma Komisyonları,3.000.000-TL’yi aşanlar için ise Merkezi Uzlaşma Komisyonları yetkilidir.
2) Uzlaşmaya konu aynı nitelikteki alacakların birden fazla Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne bağlı Gümrük Müdürlüklerine ilişkin olması durumunda, uzlaşmaya ilişkin talepler, Merkezi Uzlaşma Komisyonlarının yetkisine giren alt tutarı aşmamak kaydıyla, uzlaşmaya esas alacak tutarının en çok olduğu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde oluşturulacak uzlaşma komisyonu tarafından sonuçlandırılır.

3) Uzlaşma komisyonlarının yetki alanlarına ilişkin tutarların tespitinde; a) Her bir kalem eşyaya ilişkin gümrük vergileri ile vergi aslına bağlı kesilen cezalar toplamı, b) Beyanname kapsamında birden fazla kalem olması halinde, tutar tespitinde kalemlere tereddüp eden alacaklar toplamı, c) Aynı nitelikteki alacaklara ilişkin işlemlerin birden fazla olması halinde alacakların tümü, dikkate alınır.
4) Vergi aslına bağlı olmayan cezalar ile usulsüzlük cezalarının ayrı ayrı dikkate alınması esastır. Aynı nitelikteki para cezalarının birden fazla olması halinde, tutar tespitinde para cezalarının toplamı dikkate alınır.
5) Birinci fıkrada belirtilen tutarların tespitinde fer’i alacaklar dikkate alınmaz.
6) Kanun uyarınca, vergi aslı ile vergi aslına bağlı olmayan cezanın birlikte uygulandığı durumlarda, uzlaşma komisyonlarının yetki alanlarının tespitinde vergi aslı ile vergi aslına bağlı olmayan cezanın toplamı dikkate alınır.

Uzlaşma Başvurusu: 1) Uzlaşma talepleri 12.maddede belirtilen kişiler tarafından, BİLGE şifresi kullanılarak, kurumsal internet sayfası üzerinden yapılır. Ancak BİLGE şifresinin temin edilemediği durumlarda, Ek-3’te yer alan form ile başvuruda bulunulabilir. Her durumda başvurunun, 11.maddenin birinci fıkrası kapsamında süre açısından değerlendirilmesinde Ek-3’te yer alan formun, ekleri ile birlikte ilgili merciin evrak kaydına girdiği veya taahhütlü olarak postaya verildiği tarih esas alınır.
2) İştirak sebebiyle ceza tatbik edilenlerin her biri uzlaşma talebinde bulunabilir. Bu fıkra kapsamında uzlaşma talebinde bulunulması ve uzlaşmanın vaki olması durumunda; uzlaşma, sadece başvuruda bulunanlar için hüküm ifade eder.
3) Uzlaşma başvurusunun yetkili komisyonlar dışındaki gümrük idarelerine yapılmış olması halinde, talep derhal yetkili uzlaşma komisyonuna iletilir.
4) Aynı nitelikteki alacakların birden fazla gümrük müdürlüğünde veya Bölge Müdürlüğü bağlantılarında yapılan işlemlere ilişkin olması halinde, söz konusu alacakların toplamı tek bir uzlaşmaya konu olabilir. Bu durumda yükümlü tarafından yetkili uzlaşma komisyonuna başvurulması esas olmakla birlikte, uzlaşmaya konu alacaklara ilişkin detaylı bilgilerin verilmesi şartıyla, işlemin yapıldığı gümrük idarelerinden herhangi birine de başvurulabilir.

Başvuru Süresi: Uzlaşma talepleri, gümrük vergilerinin ve vergi aslına bağlı olsun ya da olmasın tüm para cezalarının yükümlüye veya ceza muhatabına tebliği tarihinden itibaren Kanunun 242.maddesinde belirtilen onbeş (15) günlük itiraz süresi içinde yapılır.

Uzlaşma Talebinde Bulunabilecek Kişiler: Yükümlünün kendisi, temsilcisi veya özel vekâletname verilmesi şartıyla gümrük müşaviri, avukatı, veli ya da vasi veya aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olması halinde gümrük müşavirleri uzlaşma talebinde bulunabilir.

Bir başka deyişle; Uzlaşma talepleri, gümrük vergilerinin ve vergi aslına bağlı olsun ya da olmasın tüm para cezalarının yükümlüye veya ceza muhatabına tebliği tarihinden itibaren 15 gün içinde yükümlünün kendisi, temsilcisi veya özel vekâletname verilmesi şartıyla gümrük müşaviri, avukatı, veli ya da vasi yada aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olması halinde gümrük müşavirleri uzlaşma talebinde bulunabilirler.

Uzlaşma Talebinin Sonuçları: 1) Uzlaşma talebinde bulunulması halinde, itiraz veya dava açma süresi durur. Uzlaşmanın vaki olmaması, temin edilememesi veya uzlaşma talebinin reddedilmesi halinde, tebliğ tarihinden itibaren süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Ancak her durumda, sürenin bitimine beş günden az bir süre kalmış olması halinde süre beş güne tamamlanır.

2) Süresi içinde uzlaşma talebinde bulunan yükümlü, uzlaşma talep ettiği alacaklar için, kendisine uzlaşma davetiyesi yazısı tebliğ edilmeden önce, uzlaşmaya yetkili komisyonların sekretarya hizmetlerini yürütmekle görevli birimine, bir dilekçe ile başvurarak uzlaşma başvurusundan feragat edebilir. Başvurudan feragat edilmesi halinde, feragatin kabul edildiğinin tebliğinden itibaren, itiraz veya dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder ve aynı alacak için tekrar uzlaşma talebinde bulunulamaz.
3) Aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile birlikte gümrük müşavirlerinin müştereken ve müteselsilen sorumlu olması halinde yükümlü ile gümrük müşavirinin uzlaşma başvurusu beraber sonuçlandırılır. Bu durumda, taraflardan biri veya her ikisinin katılımı ile uzlaşma görüşmesi yapılır.
4) Aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile birlikte gümrük müşavirlerinin müştereken ve müteselsilen sorumlu olması durumunda, taraflardan birinin uzlaşma başvurusunda bulunması, diğerinin ise Kanunun 242.maddesine göre itiraz etmesi halinde, itiraz başvurusunda bulunan tarafın talebi, uzlaşma talebi sonuçlandıktan sonra değerlendirmeye alınır.

Uzlaşma Görüşmelerinde Bulunabilecek Kişiler: 1) Uzlaşma komisyonu görüşmelerine yükümlünün veya veli ya da vasinin bizzat katılması esastır. Yükümlünün toplantıya katılmaması halinde, temsilcisi, avukatı veya vekâletnamede özel yetki verilmesi şartıyla, gümrük müşaviri de yükümlü adına görüşmelere katılabilir ve tutanakları imzalayabilir. Ayrıca, aynı gümrük vergilerinin ödenmesinden yükümlü ile birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu durumlarda uzlaşma başvurusunda bulunan ve görüşmelere kendisi ve/veya yükümlü ile birlikte katılan gümrük müşaviri de tutanakları imzalayabilir.
2) Yükümlü, uzlaşma komisyonu toplantılarında görüşlerini açıklamak üzere gümrük müşaviri bulundurabilir.
3) Uzlaşma komisyonlarına, yükümlü dâhil, katılacak kişi sayısı üçü geçemez. Tutanaklara imza atma yetkisi olan kişi veya kişilerin yanında uzlaşma komisyonu toplantılarına katılan diğer kişi veya kişiler, görüşmede hazır bulunanlar olarak, uzlaşma tutanağına imza atarlar.

– Avukatların resmi dairelerdeki bütün işleri takip edebileceklerini düzenleyen 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 35.maddesinin 2.fıkrası kapsamında, avukatların gümrük idarelerinde uzlaşma talebinde bulunabilmelerine ve ilgili firma adına uzlaşmaya katılmalarına/uzlaşma görüşmesinde bulunmalarına her hangi bir engel bulunmamaktadır.

– Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’nin 12.maddesi kapsamında uzlaşma talebinde bulunmak ve/veya 15.maddesi kapsamında yükümlü adına görüşmeye katılarak tutanakları imzalamak yetkisi tanınan gümrük müşavirinin söz konusu yetkileri kullanabilmesi için yükümlü tarafından kendisine “Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği kapsamında uzlaşma talebinde bulunmaya, uzlaşmaya katılmaya, komisyona teklif sunmaya, Komisyonun teklifini kabul etmeye, uzlaşma tutanaklarını imzalamaya vb. ibareleri içeren bir” vekaletname verilmesi ve söz konusu vekaletnamenin başvuru tarihi ve/veya görüşme tarihi itibariyle geçerli olması gerekir.

Uzlaşma Görüşmelerinin Yapılması: 1) Uzlaşma talebinin usulüne uygun yapıldığının anlaşılması halinde, uzlaşma ile ilgili olarak yapılacak görüşmelere katılınması hususu, Ek-4’e uygun düzenlenen uzlaşma davetiyesi ile en az beş gün önceden yazıyla veya uzlaşma talebi dilekçesinde belirtilen e-posta adresine elektronik yolla 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre komisyon sekretaryası tarafından yükümlüye tebliğ edilir. Yükümlünün istemesi halinde beş günlük süreye bağlı kalınmaksızın daha önceki bir tarih, uzlaşma günü olarak belirlenebilir.
2) Tebliğ tarihini ve imzayı muhtevi tebliğ alındısı uzlaşma dosyasına konulur. Tebligatın elektronik yolla yapılması halinde, buna ilişkin kayıt örnekleri dosyasında muhafaza edilir.
3) Yükümlünün uzlaşma davetiyesinde belirtilen yer, tarih ve saatte toplantıya katılması halinde uzlaşma görüşmelerine başlanır.

4) Yapılan görüşme sonucunda uzlaşma sağlandığı takdirde uzlaşma komisyonu durumu Ek-5’e uygun olarak üç nüsha düzenlenen tutanakla tespit eder. Bu tutanağın üç nüshası da komisyonun başkan ve üyeleri ile yükümlü tarafından imzalanır. Ayrıca tutanak üzerine imza alınarak yükümlüye derhal tebliğ edilir ve bir nüshası ilgilisine verilir. Bir nüshası gerekli işlem yapılmak üzere derhal ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne veya gümrük müdürlüğüne gönderilir. Bir nüshası da uzlaşma komisyonunda oluşan dosyada saklanır.
5) Uzlaşma temin edilemediği hallerde temin edilememe nedeni belirtilmek suretiyle komisyonca Ek-6’ya uygun olarak üç nüsha tutanak düzenlenir. Tutanağın bir nüshası yükümlüye verilir. Yükümlünün uzlaşma davetine icabet etmemesi veya tutanağı almaktan imtina etmesi halinde tutanağın iki örneği, gereği yapılmak üzere derhal ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne veya gümrük müdürlüğüne gönderilir. Bir nüshası da uzlaşma komisyonunda tutulan dosyada saklanır. Yükümlünün uzlaşma davetine icabet etmemesi veya tutanağı imzalamaktan imtina etmesi hallerinde kendisine ayrıca tebligat yapılmaz.
6) Uzlaşmanın vaki olmaması halinde; komisyonun nihai teklifi Ek-7’ye uygun olarak tutanağa geçirilir ve bir nüshası yükümlüye verilir. Yükümlünün, 14.maddede belirtilen hususlar dikkate alınmak kaydıyla, Kanunun 242.maddesinde belirtilen sürenin son günü mesai saati bitimine kadar komisyonun nihai teklifini kabul ettiğini bir dilekçe ile ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne veya Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne iletilmek üzere gümrük müdürlüğüne bildirmesi halinde, bu tarih itibarıyla uzlaşma vaki olmuş sayılır ve buna göre işlem tesis edilir.
7) Komisyon çalışmaları sırasında düzenlenen tutanakların yükümlü tarafından imzalanarak bir nüshasının yükümlüye verilmesi tebliğ hükmündedir. Bu durumlarda, yükümlüye ayrıca tebligat yapılmaz.
8) Uzlaşma Komisyonlarınca, uzlaşmanın vaki olması, uzlaşmanın vaki olmaması veya uzlaşmanın temin edilememesine ilişkin hususların tutanağa geçirilmesi ile yetinilir. Tutanaklara geçirilen kararların gerekçesi ayrıca belirtilmez.

Uzlaşma Gününün Ertelenmesi: 1) Belirlenen uzlaşma günü bildirildikten sonra komisyonun o gün toplanamayacağının anlaşılması halinde yeni bir uzlaşma günü belirlenerek yükümlüye bildirilir.  
2) Yükümlü tarafından makul gerekçelerle katılım sağlanamayacağının toplantı başlamadan önce komisyona bildirilmesi şartıyla ve bir defaya mahsus olmak üzere toplantı, yükümlüye daha sonra bildirilecek bir tarihe ertelenebilir.
3) Uzlaşma görüşmelerinin belirlenen günde sonuçlandırılamaması veya daha ayrıntılı bir inceleme veya araştırma yapılmasını gerektirmesi halinde toplantıya, aynı gün veya sonradan belirlenerek yükümlüye bildirilecek bir başka tarihte devam edilir. 4) İkinci ve üçüncü fıkrada belirtilen hususlar komisyon başkan ve üyeleri tarafından imzalanan bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak uzlaşma dosyasında saklanır.

Uzlaşma İşlemlerinin Süresi: 1) Uzlaşma Yönetmeliği’nin 7.maddenin yedinci fıkrası hükmü hariç olmak üzere, yükümlünün uzlaşma talebinin, dilekçenin ilgili Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü uzlaşma komisyonu kayıtlarına girdiği tarihten itibaren azami 45 gün içinde sonuçlandırılması esastır. Ancak, 17.maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen nedenlere bağlı olarak belirtilen süre aşılabilir. Bu durumda, söz konusu inceleme ve araştırmanın tamamlanmasına kadar Komisyon çalışmalarına devam eder. 2) 7.maddenin yedinci fıkrası uyarınca Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine yapılan uzlaşma taleplerinin üç ay içerisinde 10.000-TL’ye ulaşmaması halinde, takip eden ay içinde mevcut uzlaşma talepleri sonuçlandırılır. Söz konusu sürelerin hesaplanmasında ilk yapılan uzlaşma başvuru tarihi esas alınır.

Uzlaşmanın Sonuçları: 1) Uzlaşma görüşmesinin sonucu ilgili gümrük müdürlüğüne bildirilir.
2) Para cezalarının uzlaşmaya konu olması ve uzlaşmanın vaki olması halinde, uzlaşmaya konu cezalar, Gümrük Yönetmeliğinin 23.maddesinin birinci fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentleri ile Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği’nin 5.maddesinin (c), (ç) ve (d) bentlerinin uygulanmasında dikkate alınmaz.

– Uzlaşma talebinde bulunan yükümlü tarafından uzlaşılan tutar için taksitlendirme talebinde bulunulması halinde, ilgili gümrük idaresi tarafından, Tahsilat İşlemleri Gümrük Genel Tebliği (Seri No:2)’nin tecil ve taksitlendirmeye ilişkin hükümleri de dikkate alınarak; 1) Üzerinde uzlaşılan para cezası alacağı için yükümlü tarafından, tercihe göre, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu veya 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun çerçevesinde ilgili gümrük idaresine taksitlendirme talebinde bulunulması mümkün olup, 5326 sayılı Kanun hükümlerine göre taksitlendirme talebinde bulunulması halinde mezkur Kanunun 17.maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde, 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre taksitlendirme talebinde bulunulması halinde ise bahse konu Kanunun 48.maddesi çerçevesinde mükellefin talebi sonuçlandırılır.2) Üzerinde uzlaşılan vergi aslı alacağı için yükümlü tarafından sadece 6183 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde taksitlendirme talebinde bulunulması mümkün olacağından bu durumda söz konusu talep anılan Kanunun 48.maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde sonuçlandırılır.

– Transit ve antrepo rejimlerinin ihlalinden kaynaklanan alacakların uzlaşmaya konu edilmesi halinde cezalarla birlikte vergi aslının da uzlaşmaya konu edilebilir. Antrepo ve transit rejimlerinin ihlal edilmesinden kaynaklanan vergi aslı alacakları için öncelikle ek tahakkuk kararı düzenlenmesi, anılan kararın kesinleşmesini müteakip 6183 sayılı Kanun kapsamında takibata geçilmesi suretiyle işlem tesis edilmesi gerekir.

– Öte yandan, söz konusu alacak, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 3 üncü maddesinde yer alan kaçakçılık suçlarına ilişkin olması halinde uzlaşmaya konu edilemez.

Uzlaşmanın Kesinliği: 1) Uzlaşma vaki olduğu takdirde gümrük uzlaşma komisyonlarının düzenleyecekleri uzlaşma tutanakları kesin olup, gereği ilgili gümrük müdürlüğünce derhal yerine getirilir.
2) Uzlaşma tutanağının ilgili gümrük idaresine intikali üzerine, tahakkuk ve tebliğ edilmiş olan gümrük vergileri ve/veya kesilen para cezaları uzlaşılan tutarlara göre düzeltilir.
3) Üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar dâhil olmak üzere, bu Yönetmelik kapsamında oluşturulan komisyonların tüm çalışmaları ve işlemleri hakkında yükümlü veya cezanın muhatabı ya da idare tarafından dava açılamaz, hiçbir mercie şikayet veya itirazda bulunulamaz, herhangi bir idari inceleme, araştırma ve soruşturmaya konu edilemez, geri verme ve kaldırma talebinde bulunulamaz. Uzlaşılan alacakla ilgili olarak 5607 sayılı Kanuna göre daha sonra cezaya hükmedilmesi halinde Gümrük Yönetmeliğinin 579.maddesine göre işlem yapılır.
4) Uzlaşma komisyonu çalışmaları gizlidir.

İtiraz ve Kanun Yolu: 1) Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde yükümlü, uzlaşmaya konu edilen alacaklar için tutanak tarihinden itibaren 14.maddede belirtilen esaslar çerçevesinde itiraz/dava yoluna gidebilir. 2) İtiraz ve dava yoluna ilişkin hususlar gümrük mevzuatında belirtilen genel hükümlere tabidir. 3) Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi hallerinde, aynı alacaklar için yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz.

Uzlaşılan Cezalarda Uygulanmayacak İndirimler: Uzlaşma Yönetmeliği uyarınca üzerinde uzlaşılan cezalar hakkında 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 17.maddesi uyarınca ayrıca peşin ödeme indiriminden yararlanılamaz.

Ödeme: 1) Uzlaşma konusu yapılan alacaklar, uzlaşma gerçekleştiği takdirde, uzlaşma tutanağının tebliğinden itibaren genel usullere göre bir ay içinde ödenir.

2) Uzlaşılan vergilere ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten uzlaşma tutanağının imzalandığı tarihe kadar geçen süre için, uzlaşılan tutar üzerinden 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi uygulanır.

İtiraz ve Uzlaşma Hakkının Aynı Anda Kullanılamaması: Yükümlü, kendisine tebliğ edilen alacaklar için Gümrük Kanunu’nun 242.maddesinde düzenlenen itiraz hakkı ile 244.maddesinde düzenlenen uzlaşma hakkını aynı anda kullanamaz. Uzlaşmaya konu edilen alacaklar, uzlaşma başvurusundan feragat edilmesi, uzlaşma talebinin reddedilmesi, uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde Kanunun 242.maddesi çerçevesinde itiraza konu olabilir. İtirazın henüz sonuçlandırılmamış olması kaydıyla alacağın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde gümrük vergileri ve idari para cezaları için uzlaşma talebinde bulunulabilir.

Teminatlı İşlemler: 1) Gümrüklü yer ve sahalarda bulunan eşyaya ilişkin tahakkuk eden alacaklara ilişkin yükümlü tarafından uzlaşma talebinde bulunulması halinde, ayrıca talep edilmesi şartıyla, tahakkuk eden alacaklar teminata bağlanarak eşya yükümlüsüne teslim edilebilir.
2) Yükümlüsüne teslim edilen eşyaya terettüp eden alacaklar için uzlaşmanın vaki olması halinde, uzlaşılan tutar teminattan mahsup edilir. Uzlaşılan tutarın yükümlü tarafından nakden ödenmesi halinde ise teminat iade edilir. 3) Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde ise genel hükümlere göre işlem yapılır.

Kocaeli, 27.11.2025

Kerim Çoban
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

NUMUNELER

Numunelik Eşya ve Model Değimi: Belli bir tür eşyayı temsil eden, sunuş şekli ve miktarı belli bir tür veya nitelikteki eşya için sipariş vermekten başka bir amaç için kullanılması mümkün olmayan her türlü madde veya örnek anlamına gelir.

Önemli değeri olmayan ve temsil ettikleri eşya bakımından siparişte bulunulmak için kullanılabilecek nitelikteki numunelik eşya ve modellere muafiyet tanınır.  

I- İLGİLİ MEVZUAT HÜKÜMLERİ

4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 167.Maddesinin 8.Fıkrasının d Bendine Göre (Ticari Mahiyet Arz Etmeyen Numuneler) : Bir ticari faaliyetin yürütülmesi ile bağlantılı; 

i- Önemli değeri olmayan numunelik eşya ve modeller,

ii- Basılı reklamcılık dökümanları ve reklamcılık amacına yönelik malzemeler, 

iii- Bir ticari fuarda veya benzeri bir faaliyette kullanılan veya tüketilen ürünlerin,

Serbest dolaşıma sokulması Gümrük Vergilerinden muaftır.

Gümrük Yönetmeliğinin 169/2.Maddesine Göre: “Kanunun 167.maddesinin birinci fıkrasının (8) inci bendinin (d) alt bendinin (i) numaralı alt bendi kapsamına giren numunelik eşya ve modellerin, gümrükçe yapılan muayene sonucunda ticari nitelikte olmadığına kanaat getirilmesi gerekir. Bunun için gümrük idareleri her bir numunenin tek tek kıymetini veya aynı partiye dahil numune ve modellerin kıymet toplamını göz önüne alırlar. Aynı gönderici tarafından değişik kimselere gönderilen numune ve modellerin kıymetleri bunlar aynı zamanda ithal edilseler dahi, bu maddenin uygulanmasında dikkate alınmaz. Numunelik eşya ve modellerin yolcu beraberinde gelmesi durumunda, Gümrük Yönetmeliğinin 131.maddesinde düzenlenen ve kapsamı Ticaret Bakanlığınca belirlenen Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu ile beyan yapılabilir”.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 1 / 6

2009/15481 Sayılı Kararın 86.Maddesine Göre:  “ (1) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü saklı kalmak kaydıyla, önemli değeri olmayan ve temsil ettikleri eşya bakımından siparişte bulunulmak için kullanılabilecek nitelikteki numunelik eşya ve modellere muafiyet tanınır.

(2) Gümrük idaresi, muafiyetin uygulanması esnasında numune veya model olma özelliklerini ortadan kaldırmayacak şekilde, kendi başlarına kullanılabilecek nitelikteki eşya için yırtma, delme veya açık ve sabit bir şekilde işaretleme ya da herhangi başka bir işlem yoluyla kalıcı olarak kullanılmasını önleyici tedbirleri alabilir.
(3) Numunelik eşya ve model deyimi, belli bir tür eşyayı temsil eden ve sunuş şekli ve miktarı belli bir tür veya nitelikteki eşya için sipariş vermekten başka bir amaç için kullanılması mümkün olmayan her türlü madde veya örnek anlamına gelir.”.

Gümrük Yönetmeliğinin 169/4.Maddesine Göre: “Gümrük idareleri, yukarıda sayılan eşya dışında olup, nihai tüketime elverişli üretim süreci sona ermiş numune ve modellerin üzerlerine numunelik vasfına zarar vermeden ‘numunedir’ damgasını vurma işlemini yapmaya yetkilidir.”.

4458 Sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkındaki 2009/15481 Sayılı Kararın 35.Maddesine Göre: “ 1) Üretilmiş belli bir mal grubunu temsil edecek ya da üretilmesi planlanan eşyanın örnekleri niteliğinde olan numunelere geçici ithalat izni verilir.
2) Ancak, tek bir şahıs tarafından getirilen aynı cinsten fazla miktarda eşya ile tek bir şahsa gönderilen çok sayıda eşya numune olarak değerlendirilmez.
3) Numuneler, Türkiye Gümrük Bölgesinde iken gösteri amacı dışında herhangi bir şekilde kullanılamaz.”.

2009/15481 Sayılı Kararın 77.Maddesine Göre: “İlaç özelliği olan ürünlerin üretiminde kullanılan malzemelerin kalite kontrolü için Dünya Sağlık Örgütü tarafından onaylanmış referans maddelerine ilişkin numunelerin, Sağlık Bakanlığınca izin verilen kurumlarca ithal edilmesi halinde gümrük vergileri aranmaz.”.

2009/15481 Sayılı Kararın 89/1-a.Maddesine Göre: 90.madde hükümlerine uygun olarak getirilen, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında üretilmiş olan, bir ticari fuar veya benzeri bir olay münasebetiyle getirilecek olan her türlü eşyanın temsil edici özelliklerini taşıyan küçük miktardaki numunelere muafiyet uygulanır.

2009/15481 Sayılı Kararın 90/1-a.Maddesine Göre: “ (1) 89.maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin uygulanmasında (bir ticari fuar veya benzeri bir olay münasebetiyle getirilecek olan her türlü eşyanın temsil  edici özelliklerini taşıyan küçük miktardaki numuneler için) Yabancı ülkelerden ücretsiz olarak gönderilmesi veya serbest dolaşıma sokulan eşya ile birlikte gelmesi gerekir.”. 

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 2 / 6

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2016/19 Sayılı Genelgesine Göre: [ Gümrük Yönetmeliğinin “Serbest dolaşıma girişte sözlü beyana tabi eşya” başlıklı  169.maddesinin 2.fıkrası uyarınca, Kanunun 167.maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinin d/i alt bendi kapsamına giren numunelik eşya ve modeller, gümrükçe yapılan muayene sonucunda ticari nitelikte olmadığına kanaat getirilmesi halinde sözlü beyan ile beyan edilebilmektedir. Bunun için gümrükler her bir numunenin tek tek kıymetini veya aynı partiye dahil numune ve modellerin kıymet toplamını göz önüne alırlar.
Bu çerçevede, Gümrük Kanununun 167.maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinin d/i alt bendi ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 86.maddesi düzenlemeleri kapsamındaki numunelik eşya ve modeller gümrük vergilerinden muaf olarak sözlü beyan ile beyan edilebilmektedirler.
Bu itibarla;
1- Yolcu olarak şirket çalışanlarının beraberinde getirdikleri, 2009/15481 sayılı Kararın 86.maddesi hükümlerine tabi numunelik eşya ve modellerin gümrüğe sunulması,
2- Eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyanın Gümrük Kanununun 5.maddesi ile 225.maddesinin birinci fıkrası hükümleri çerçevesinde eşyanın sahipleri ile bunlar adına hareket edenler tarafından doğrudan temsil yoluyla veya gümrük müşavirleri tarafından dolaylı temsil yoluyla sözlü beyan ile yapılması,
Gerekmektedir.].

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2020/18 sayılı Genelgesine Göre: [... 2-Yolcu Beraberinde Getirilen Numunelik Eşya Ve Modellerin Serbest Dolaşıma Girişine İlişkin Gümrük İşlemleri;

4458 sayılı Gümrük Kanununun 167.maddesinin birinci fıkrasının 8/(d-i) bendi ile 2009/15481 sayılı Kararın 86.maddesi kapsamında yurt dışından ülkemize yolcu beraberinde getirilen numunelik eşya ve  modeller, ithalatçı firmanın çalışanları tarafından, Gümrük Yönetmeliğinin 131.maddesinin birinci fıkrası ile 169.maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde, Bakanlık web sayfasında “e-işlemler”  bölümünde yer alan “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile beyan edilir.    … ].

Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 14.05.2019/ 44160769 Tarih ve Sayılı Yazısına Göre: “ … Gümrük Kanununun 167.maddesinde; ilgili maddede sayılan hallerde serbest dolaşıma sokulacak eşyanın gümrük vergilerinden muaf tutulacağı hüküm altına alındığından, anılan madde kapsamında gerçekleştirilecek ithalat işlemlerinde ek mali yükümlülük tahsil edilmeyecektir.   …”.

İhracat: Bir malın, yürürlükteki ihracat mevzuatı ile gümrük mevzuatına uygun şekilde Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılmasını veyahut Bakanlıkça ihracat olarak kabul edilecek sair çıkış ve işlemlerini ifade eder.

Bedelsiz İhracat: Karşılığında yurt dışından bir ödeme yapılmaksızın yurt dışına mal çıkarılmasıdır.

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 2.Maddesine Göre: “ a) Gerçek veya tüzel kişiler tarafından götürülen veya gönderilen hediyeler, miktarı ticari teamüllere uygun numuneler ile reklam ve tanıtım malları, yeniden kullanıma veya geri dönüşüme konu ithal edilmiş mal ve ambalaj malzemeleri, bedelsiz olarak ihraç edilebilir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 3 / 6

b) Daha önce usulüne uygun olarak ihraç edilmiş malların bedelsiz gönderilmesi ticari örf ve adetlere uygun parçaları, fireleri ile garantili olarak ihraç edilen malların garanti süresi içinde yenilenmesi gereken parçaları, …
ç) Yurt dışında yerleşik tüzel kişiler, yabancı turistler ve yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarının beraberlerinde götürecekleri, gönderecekleri veya adlarına gönderilecek mal ve taşıtlar, 

Bedelsiz olarak ihraç edilebilir.”

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 3.Maddesine Göre:  [ 1) İkinci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan mallardan, değeri 250.000 (ikiyüzellibin) ABD Dolarına  kadar olanlar ile değer ve miktarına bakılmaksızın birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinde belirtilen malların bedelsiz ihracat izni başvuruları doğrudan ilgili gümrük idaresine yapılır.
2) İkinci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan mallardan, değeri 250.000 (ikiyüzellibin) ABD Doları ve üzeri olanların bedelsiz ihracat izni başvuruları ise Bedelsiz İhracat Formu doldurularak İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerine yapılır.
3) İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterlikleri verilen bedelsiz ihraç izinlerinin bir örneğini talep sahibine, bir örneğini de ilgili gümrük idaresine intikal ettirirler.
4) Bedelsiz ihraç izinlerinin geçerlilik süresi 1 (bir) yıldır. 
…
6) İkinci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında, yurt dışında yerleşik tüzel kişiler, yabancı turistler ve yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarının, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11/1-b maddesinde düzenlenen istisnadan yararlanarak yurt dışına götürecekleri, gönderecekleri veya adlarına  gönderilecek mal ve taşıtların bedelsiz ihracına, satıcı tarafından verilen satış faturası nüshası veya satıcı onaylı örneklerine istinaden, ilgili gümrük idarelerince izin verilir. ].  
Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 4.Maddesine Göre:“Kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış malların bedelsiz ihracatına izin verilmez. İhracı ön izne bağlı malların bedelsiz olarak ihraç edilmesi de, ancak ilgili merciin ön iznine istinaden mümkündür”.

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 5.Maddesine Göre:  “1) İhracında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’na prim kesintisi yapılan malların bedelsiz olarak ihraç edilebilmesi için, söz konusu primin ödendiğine dair banka dekontunun ibrazı gerekir. Ancak FOB değeri 1.000- USD’yi geçmeyen malların bedelsiz ihracı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu kesintisine tabi değildir.
2) 6/6/2006 tarihli ve 26190 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ (İhracat 2006/7) eki listedeki mallardan, değeri FOB 1.000 (bin) ABD Dolarını geçenlerin bedelsiz olarak ihracında kayıt şartı aranır.” 

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 6.Maddesine Göre: “ Bedelsiz ihracata konu olan mal ve eşyalar ihracatta uygulanan desteklerden yararlandırılmaz.”.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 4 / 6

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 7.Maddesine Göre: “ Bu Tebliğ kapsamında yapılacak bedelsiz ihracat, standartlar ve ürünlere ilişkin teknik mevzuat hükümlerine tabi değildir.”.

Bedelsiz İhracata İlişkin (İhracat: 2008/12) Sayılı Tebliğin 8.Maddesine Göre: “Tebliğin ikinci maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (ç), (d) ve (e) bentleri kapsamında yapılacak bedelsiz ihracatlarda, İhracatçı Birliğine üye olma şartı aranmaz.”.

Bedelsiz ihracat; 3065 sayılı KDV Kanununun 11 ve 12.maddeleri çerçevesinde ihracatçıya iade edilen KDV, bu Genelgenin 2-(ç) maddesinde belirtilen ihracat iadesinden veya ihracata yönelik devlet yardımlarından yararlanan eşya kapsamında değerlendirilemez. (Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2013/34 Sayılı Genelgesi).

Bedelsiz ihracat işlemleri dolayısıyla yüklenilen KDV; Önce 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 32.maddesine göre (İstisna edilmiş işlemlerde indirim) işlem yapılır, indirime konu edilemeyen kısmın ise iadesi yapılır. (3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, KDV Uygulama Genel Tebliği, 60 Sayılı Katma Değer Vergisi Sirküleri, Maliye Bakanlığı’nın 04/06/2004 tarih ve KDVK-17 /2004-17 sayılı Özelgesi).

Kişisel görüşümüz: Ürünlerin yurt dışında tanıtım ve pazarlamasını sağlamak amacıyla, miktarı ticari teamüllere uygun örnek ürünlerin, tanıtım malzemelerinin veya promosyon amaçlı ürünlerin bedelsiz ihracatına ilişkin olarak düzenlenen gümrük beyannameleri ve ilgili kağıtlar, münhasıran bu ürünlere ilişkin düzenlenmiş olması koşuluyla Damga Vergisinden istisnadır. Damga vergisine tabi değildir.

II- DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden de anlaşılacağı üzere:

1- Numune ihracatlarında, İhracatçı Birliğine üye olma şartı aranmaz.

2- Numunelerle ilgili mevzuat hükümleri genelde numune ithalatı üzerine yoğunlaşmış olup, numune ihracatı ise 250.000-USD ile sınırlandırılmıştır. Değeri 250.000-USD’ye kadar olan numunelerin ihracatı serbest olup, herhangi bir izne gerek olmadan gümrük müdürlüklerinden yapılabilmektedir.

Değeri 250.000-USD’nin üzerinde olan numunelerin ihracatı ise izne tabi olup, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliklerinden izin alınması gerekir.

3- Numune ithalatlarında ise 250.000-USD kıymet sınırı bulunmamaktadır. 

4- 4458 sayılı Gümrük Kanununun 167.maddesinde sayılan hallerde serbest dolaşıma sokulacak eşyanın gümrük vergilerinden muaf tutulacağı hüküm altına alındığından, anılan madde kapsamında gerçekleştirilecek ithalat işlemlerinde (numune ithalatı da dahil) ek mali yükümlülük tahsil edilmemesi gerekir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 5 / 6

5- Bize göre, Kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış mallara ilişkin numunelerin ithaline ve ihracına izin verilmez. İhracı ön izne bağlı malların bedelsiz olarak ihraç edilmesi ancak ilgili merciin ön iznine bağlı olduğu için bu kapsamdaki eşyalara ilişkin numunelerin ithali ve ihracı da ilgili merciinin ön iznine tabidir.

6- Bedelsiz İhracat Tebliği kapsamında yapılacak bedelsiz ihracat, standartlar ve ürünlere ilişkin teknik mevzuat hükümlerine tabi olmadığı için bize göre; numunelerin ithali ve ihracı da standartlar ve ürünlere ilişkin teknik mevzuat hükümlerine tabi değildir.

7- Numune ihracatları KDV İadesinden yararlandırılmaz. Ancak, Numune ihracatı işlemleri dolayısıyla yüklenilen KDV; önce 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 32.maddesine göre (İstisna edilmiş işlemlerde indirim) işlem yapılır, indirime konu edilemeyen kısmın ise iadesi yapılır.

8- Kişisel görüşümüz: İhraç amacıyla üretilen ürünlerin yurt dışında tanıtım ve pazarlamasını sağlamak amacıyla, miktarı ticari teamüllere uygun örnek numunelerin ve tanıtım malzemelerinin ve/veya promosyon amaçlı ürünlerin ve numunelerin ihracatına ilişkin olarak düzenlenen gümrük beyannameleri ve ekleri, ilgili kağıtlar, münhasıran bu ürünlere ilişkin düzenlenmiş olması koşuluyla Damga Vergisinden istisnadır.

9- Numuneler, Türkiye Gümrük Bölgesinde iken gösteri ve örnek olma amacı dışında, herhangi bir şekilde ve herhangi bir başka amaçla kullanılamaz.

10- İlgili mevzuat hükümlerinde (maalesef ne ihracatta ve de ithalatta) numunelerin tanımı yapılırken; Numunelerin gerçek kıymet ve miktarlarının ne olduğu belirtilmemiş, numunelerin kesin olarak kıymet ve miktarlarının ne olduğunun üst sınırları çizilmemiştir. Gümrük Kanununun 167.maddesinde bile numunelerin kıymet ve/veya miktarları belirtilmemiş olup, “Ticari mahiyet arz etmeyen numuneler” olarak tanımlanmıştır.

11- Mevcut/ Mer-i Gümrük Mevzuatında Numunelerin kıymet ve miktarının ne olduğu Gümrük Muayene Memuru ve idarecilerin (İlgili Gümrük İdaresinin) görüşüne, yorumuna ve insafına bırakılmış olup, en kısa süre içinde muafiyete tabi olan numunelerin kıymet ve miktarlarının açık ve sarih olarak belirlenmesi, ölçü ve üst sınırlarının çizilmesi gerekir. 

Kocaeli,  27.11.2025

Sevgi ve Muhabbetle, Sağlıcakla Kalınız.

Kerim ÇOBAN
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
(Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri “YGM”)

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41

                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 6 / 6

NAVLUN VE NAVLUN BENZERİ GÜMRÜK KIYMET UNSURLARI

ÖZET:

İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla, ithal eşyası için yapılan Gümrük Birliği gümrük bölgeleri arasındaki taşıma/navlun ücreti ve sigorta tutarı ile eşyanın gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan (Gümrük birliği iç parkuruna isabet eden, Türkiye’nin içine isabet eden) nakliye ve sigorta giderleri gümrük kıymetine dahil değildir. Gümrük kıymetine katılmaz (Uygulamada ise maalesef ithal eşyanın gümrük kıymetine katılmasına devam edilmektedir). Ancak, söz konusu giderler Gümrük Kıymetine dahil edilmemekle beraber; Bu giderlerin 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c maddesi uyarınca ithal edilen eşyanın KDV matrahına dahil edilmesi gerekir.

Navlun farkı, ölü navlun (dead freight), navlun komisyonu, yurt dışı kara taşıması, baf, caf, savaş riski, korsan riski, boğaz/kanal geçiş ücreti, otoban ücreti, primaj ücreti, Thc (yurtdışı elleçleme ücreti), High Cube Surcharge (Konteyner taşıma ek ücreti), IMCO Charge (Tehlikeli madde taşımalarında ödenen ek ücret), tonaj aşımı ücreti, sıkışık sezon farkı, yurt dışı liman masrafları, ithal eşyasının yurt dışında yüklenmesinin gecikmesi nedeniyle ödenen demoraj/sürasterya ücreti, yüksek sezon/sıkışıklık maliyeti, vb. unsurlar navlunun bir parçası olup, navlun ücreti/ödemesi (Gümrük Kıymetinin bir unsuru) olarak değerlendirilmesi gerekir.

Anahtar Kelimeler: Navlun, navlun farkı, ölü navlun (dead freight), navlun komisyonu, yurt dışı kara taşıması, baf, caf, savaş riski, korsan riski, tamamlayıcı beyan …

GİRİŞ:

Navlun: Navlunun İngilizcesi Freight ‘tır. Freight ‘ın Türkçe karşılığı ise: Navlun, nakliye, taşıma ve taşıma ücretidir.

Navlun bedelini, malı taşıtan taraf ödeyebileceği gibi satın alan ya da teslim alan kişi de ödeyebilir. Navlun bedelini kimin ödeyeceği ticari taraflar arasında yapılan anlaşma ile belirlenir. Navlun peşin ödenebileceği gibi (Freight Prepaid), varış limanında da ödenebilir (Freight Payable At Destination/Freight Collect). Tüm bunlar konşimento adı verilen sözleşmelerde düzenlenir.

Genelde, konşimentolar üzerinde navlun ücretlerinin nerede ödendiği veya ödeneceğini gösteren “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ya da “Freight Prepaid” şeklinde ibareler bulunur. “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibaresi navlunun varış yerinde (Türkiye’de) ödeneceğini/ödendiğini, “Freight Prepaid” ibaresi ise navlunun mahreç-çıkış yerinde ödendiğini ifade eder. Dolayısıyla konşimentosunda  “Freight Prepaid” ibaresi bulunun bir eşyanın teslim şeklinin CF veya CIF, buna karşılık konşimentosunda  “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibaresi kayıtlı bulunan eşyanın teslim şeklininse FOB olduğunu anlaşılır. 

Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ve/veya bir gümrük rejimine tabi tutulması sırasında, ilgililerce/ilgili personelce, faturalar ve belgeler üzerinde yapılacak incelemelerde teslim şekli “CIF” veya “CF” şeklinde yapılan beyanların doğruluğunun, eşyaya ilişkin konşimentoda beyanı doğrulayan “Freight Prepaid” ibaresinin olup olmadığının mutlaka araştırılması, şayet böyle bir ibare yoksa veya bunun yerine “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibarelerinden birisinin varlığının tespiti durumunda, taşımacı firmalardan navlun faturalarının temini cihetine gidilerek eşya faturası ve yapılan beyan ile karşılaştırılması, bu şekilde işlem yapılması halinde navlundan kaynaklanan vergi kayıpları engellenmiş olacağı gibi, ibraz edilen faturala ve belgelerin sahteliği de tespit edilmiş olacaktır.

I-  NAVLUN GİDERLERİ,  İÇ TAŞIMA GİDERİ

– 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 27/1-e maddesi gereği; Kanun’un 28.maddenin “a” bendi hükmü saklı kalmak kaydıyla, ithal eşyası için Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye ve sigorta giderleriyle eşyanın giriş liman veya yerine kadar nakliyesi ile ilgili olarak yapılan yükleme ve elleçleme giderleri ilgili eşyanın “Gümrük Kıymetinin” bir unsurudur. Navlun, CIF Kıymetin (Cost-maliyet, Insurance-sigorta, Fright-navlun) bir parçasıdır.

Gümrük Kanunu’nun 28.maddesinin (a) fıkrasına göre; İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla eşyanın, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ile Türkiye’nin anlaşmalarla dahil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri ithal eşyasının gümrük kıymetine katılmaz, gümrük kıymetinin bir unsuru değildir. Ancak, ayırt edilemiyor ise esas navlunla birlikte gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan (Türkiye içindeki) nakliye gideri de gümrük kıymetinin bir unsuru olarak değerlendirilir.

Kısacası; İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla, ithal eşyası için yapılan Gümrük birliği gümrük bölgeleri arasındaki taşıma/navlun ücreti ve sigorta tutarı ile eşyanın gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan (Gümrük birliği iç parkuruna isabet eden, Türkiye’nin içine isabet eden) nakliye ve sigorta giderleri gümrük kıymetine dahil değildir. Gümrük kıymetine katılmaz (Uygulamada ise maalesef ithal eşyanın gümrük kıymetine katılmasına devam edilmektedir). Ancak, söz konusu giderler Gümrük Kıymetine dahil edilmemekle beraber; Bu giderlerin 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c maddesi uyarınca ithal edilen eşyanın KDV matrahına dahil edilmesi gerekir.

Örneğin: İthal eşyası için yapılan Türkiye – Ukrayna arası navlun ve sigorta ücreti Gümrük kıymetinin bir unsuru iken, Gümrük birliği ülkeleri (Avusturya, Macaristan, İspanya, Portekiz, vb.) ile Türkiye arasında ithal eşyası için yapılan navlun ve sigorta giderleri (İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla) Gümrük Kanunu’nun 28/a.maddesi gereği gümrük kıymetinin unsuru değildir. İthal edilen eşyanın gümrük kıymetine katılamaz. Ancak, söz konusu navlun ve sigorta giderlerinin 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c maddesi uyarınca ithal edilen eşyanın KDV matrahına dahil edilmesi gerekir.

Navlun: Navlunun İngilizcesi Freight ‘tır. Freight ‘ın Türkçe karşılığı ise: Navlun, nakliye, taşıma ve taşıma ücretidir.

Navlun’un sözlük anlamı: “Dış ticarette bir yerden başka bir yere ulaştırmak için gemiye alınan eşyanın bütünü ve taşıyıcı tarafından, gemisinde taşınacak yük için istenen ücret” olarak tanımlanır. Ancak zamanla beraber gümrükleme sektöründe “navlun” kelimesi salt deniz yoluyla yapılan taşımacılık için değil, dış ticaret işlemlerinde herhangi bir ulaşım yolu ile (deniz yolu, kara yolu, hava yolu ve demir yolu) yapılan taşıma hizmetine ve taşıma hizmeti karşılığında ödenen bedele verilen genel isim olmuştur. 

– Navlun bedelini, malı taşıtan taraf ödeyebileceği gibi satın alan ya da teslim alan kişi de ödeyebilir. Navlun bedelini kimin ödeyeceği ticari taraflar arasında yapılan anlaşma ile belirlenir. Navlun peşin ödenebileceği gibi (Freight Prepaid), varış limanında da ödenebilir (Freight Payable At Destination/Freight Collect). Tüm bunlar konşimento adı verilen sözleşmelerde belirtilir/düzenlenir.

– Genelde, konşimentolar üzerinde navlun ücretlerinin nerede ödendiği veya ödeneceğini gösteren “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ya da “Freight Prepaid” şeklinde iki farklı ibare bulunur. “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibaresi navlunun varış yerinde (Türkiye’de) ödeneceğini/ödendiğini, “Freight Prepaid” ibaresi ise navlunun mahreç-çıkış yerinde ödendiğini ifade eder. Dolayısıyla konşimentosunda “Freight Prepaid” ibaresi bulunun bir eşyanın teslim şeklinin CF veya CIF, buna karşılık konşimentosunda “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibaresi kayıtlı bulunan eşyanın teslim şeklininse FOB olduğunu anlaşılır. 

– Ticaret Bakanlığı personelince yapılan denetim, inceleme ve araştırmalarda; İthalatta teslim şekli CF veya CIF beyan edildiği halde, taşımacı firmalar nezdinde yapılan araştırmalar sonucunda, navlunun Türkiye’de ödendiği tespit edilen tüm beyannamelere ilişkin konşimentolarda “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibarelerinin kayıtlı olduğu görülmüştür. Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması ve/veya bir gümrük rejimine tabi tutulması sırasında, ilgililerce/ ilgili personelce, faturalar ve belgeler üzerinde yapılacak incelemelerde teslim şekli “CIF” veya “CF” şeklinde yapılan beyanların doğruluğunun, eşyaya ilişkin konşimentoda beyanı doğrulayan “Freight Prepaid” ibaresinin olup olmadığının mutlaka araştırılması, şayet böyle bir ibare yoksa veya bunun yerine “Freight Collect” veya “Freight Payable At Destination” ibarelerinden birisinin varlığının tespiti durumunda, taşımacı firmalardan navlun faturalarının temini cihetine gidilerek eşya faturası ve yapılan beyan ile karşılaştırılması, bu şekilde işlem yapılması halinde navlundan kaynaklanan vergi kayıpları engellenmiş olacağı gibi, ibraz edilen faturala ve belgelerin sahteliği de tespit edilmiş olacaktır.

– Navlun farkı, ölü navlun (deadfreight), navlun komisyonu, yurt dışı kara taşımacılığı, baf, caf, savaş riski, korsan riski, boğaz/kanal geçiş ücreti, otoban ücreti, primaj ücreti, Thc (yurtdışı elleçleme ücreti), High Cube Surcharge (Konteyner taşıma ek ücreti), IMCO Charge (Tehlikeli madde taşımalarında ödenen ek ücret), tonaj aşımı ücreti, yurt dışı liman masrafları, ithal eşyasının yurt dışında yüklenmesinin gecikmesi nedeniyle ödenen demoraj/sürasterya ücreti, yüksek sezon/sıkışıklık maliyeti, vb. unsurlar, navlunun bir parçası olup, navlun ücreti/ödemesi (Gümrük Kıymetinin bir unsuru) olarak değerlendirilmesi gerekir.

Primaj ücreti: Çıkış limanında yüklemede gösterilen ihtimama karşılık, navluna ek olarak yük sahibi (navlun ödeyeni) tarafından ödenen ücrettir.

BAF (Bunker Adjustment Factor): Petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların belli oranda navluna dahil edilmesidir.

CAF (Currency Adjustment Factor): Döviz kurlarındaki (Amerikan dolarındaki) dalgalanmaların navluna dahil edilmesidir.

Gümrük Yönetmeliği’nin 51/9.maddesine göre: Navlun makbuzu ve/veya sigorta poliçesinin ibrazının imkânsız olduğu veya kabul edilebilir nitelikte bulunmadığı hallerde, yükümlü tarafından nedenleri de belirtilerek verilecek bir dilekçe ile bu durumun bildirilmesi suretiyle; emsal navlun ve/veya sigorta gideri fiilen ödenen veya ödenecek fiyata eklenir. Vergi kaybı söz konusu olmaması ve yükümlünün talep etmesi halinde, ithal eşyasının FOB kıymetinin % 10’unun navlun ve % 3’ünün sigorta bedeli olarak ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına eklenebilir. Ancak, 71.08 tarife pozisyonunda yer alan eşyanın (Altın) sigorta poliçesi veya navlun faturasının ibraz edilememesi halinde, vergi kaybı olmaması kaydıyla, işlemler eşyanın faturasında belirtilen teslim şekli esas alınarak tekemmül ettirilir. – Yapılacak sonradan kontrol ve firma denetim ve incelemeleri ile Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca yapılacak vergi denetim ve incelemelerinde; Özellikle hava yoluyla yapılan taşımalara ilişkin ithalat işlemlerindeki navlun faturaları, navlun ödemeleri ve navlun giderlerine dikkat edilmesi, navlun faturası olduğu halde Fob kıymetin % 10’u navlun tutarı olarak alınarak işlem yapılan ithalatların kabul edilmemesi, navlun faturasına göre işlem yapılarak navlun ücretinden kaynaklanan -(aradaki matrah farkına tekabül eden)- gümrük vergi ve resimlerinin tahsili ile Gümrük Kanunu’nun 234.maddesine göre ceza uygulanması, navlun faturası mevcut olduğu halde vergi kaçırmak kasdıyla hareket ederek fob kıymetin % 10’unu navlun olarak beyan eden ve bunu alışkanlık haline getiren mükellefler hakkında da ayrıca, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun “Kaçakçılık hükümleri” ile 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Belgede sahtecilik hükümleri”ne göre ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda bulunulması gerekir.   

Gümrük Kanunu’nun 28.maddesinin (a) fıkrasına göre; İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla eşyanın, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ile Türkiye’nin anlaşmalarla dahil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri gümrük kıymetine katılmaz, gümrük kıymetinin bir unsuru değildir. Fakat bu giderler; 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c.maddesi gereği ithalatta KDV matrahının bir unsurudur. Ancak, söz konusu giderler ayırt edilemiyor ise esas navlunla birlikte gümrük bölgelerine giriş yerine varışından sonra yapılan (Türkiye içindeki) nakliye gideri de gümrük kıymetinin bir unsuru olarak değerlendirilir.

Örnek: 1-a) Afyon’da faaliyet gösteren Cooban firmasının, 150.000-EUR tutarında İtalya’dan yüksek teknoloji ürünü bir mermer kesme makinesi satın aldığını, İtalya – Afyonkarahisar arası taşıma/navlun ücretinin 5.000-EUR, İtalya – Kapıkule/Edirne arası navlun ücretinin 4.000-EUR ve sigorta ücretinin 750-EUR olduğunu varsayalım. Navlun ve sigorta gideri eşyanın kıymetinden ayrılabildiği ve ayrıldığı için ithal eşyasının gümrük kıymeti olarak 150.000-EUR beyan edilecek, 5.000-EUR navlun, 750-EUR sigorta ile Türkiye sınırları içindeki taşımaya tekabül eden 1.000-EUR olmak üzere toplam 5.750-EUR ise söz konusu ithal eşyasının gümrük kıymetine katılmayıp, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 21/c maddesi uyarınca ithal edilen eşyanın KDV matrahına dahil edilmesi (ilgili serbest dolaşıma giriş beyannamesinde yurt içi giderlerine ilave edilmesi) gerekir.

Örnek: 1-b) Yukarıdaki örneğimizde, satıcının düzenlediği eşya satış faturasında her hangi bir ayırıma gitmediğini, navlun, sigorta tutarlarını ithal eşyasının fiyatından ayırmadığını, eşyanın kıymetinin navlun ve sigorta dahil toplam (CIF) 155.750-EUR olduğunu varsayarsak, ithal eşyamızın beyan edilmesi gereken gümrük kıymeti 155.750-EUR olacaktır.

– Et ve et ürünleri, balık, taze sebze ve meyve, kimyevi maddeler, vb. eşyaların taşınması özellik arz etmekte olup, söz konusu eşyaların taşıması özel tertibatlı araçlarla gerçekleştililmektedir.

Örnek 2: Çankırı’da faaliyet gösteren A firmasının Moldova’dan 200.000-USD tutarında et ithal ettiğini ve söz konusu etleri Moldova’dan Türkiye’ye kara yoluyla B firmasına taşıttığını, Moldova  – Çankırı arası taşıma/navlun ücretinin (frigofirik araç) 5.000-USD olduğunu, Kapıkule – Çankırı arası taşıma ücretinin ayrıca belirtilmediği ve eşyalar için 1.000-USD sigorta ücreti ödendiğini varsayarsak, ithal eşyasının gümrük kıymeti (CIF = 200.000-USD+5.000-USD+1.000-USD = 206.000-USD) 206.000-USD olacaktır. Söz konusu eşyaların ithalat gerçekleştirildikten sonra Konya’da bulunan D firmasına satıldığını, eşyaların özellik arz etmesi (çabuk bozulabilir eşya olması) nedeniyle içinde bulunduğu frigofirik araçtan boşaltılmadan Konya’ya götürülerek Konya’daki C firmasına teslim edildiğini ve Çankırı – Konya arası taşıma için A firmasınca eşyaları taşıyan C firmasına 500-USD ilave ücret ödendiğini varsayalım. Çankırı – Konya arası ödenen 500-USD taşıma ücreti, ithalattan sonra ve yurt içinde/Türkiye’de gerçekleşen bir taşıma karşılığı olduğu için gümrük kıymetinin veya ithalatta KDV matrahının bir unsuru değildir. Söz konusu taşıma işlemi, Türkiye’de yararlanılan bir hizmet olması nedeniyle, ödenen 500-USD taşıma ücreti, 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1, 6, 8, 9, 10 ve 24.maddesi gereği C firması tarafından, dar mükellefiyet kapsamında sorumlu sıfatıyla bağlı bulunduğu Vergi dairesine verilecek 2 Nolu KDV Beyannamesiyle beyan edilerek tekabül eden KDV’nin ödenmesi gerekir.

II- İSTİSNAİ KIYMETLE BEYAN  

Gümrük Kanunu’nun 24.maddesine göre kıymet tespitinin yapıldığı hallerde beyan sahibinin talebi üzerine;
… Gümrük kıymetine ilave edilmesi gereken, ancak ihracatçı ve ithalatçı arasındaki sözleşme gereği söz konusu kıymet unsurları gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihten sonra belli olacak eşyanın, … Gümrük kıymetinin tespitinde, beyan sahibinin talebi üzerine, gümrük idaresince basitleştirilmiş usuller uygulanır. 

Bu bağlamda, gümrük kıymet unsurlarından navlun, navlun farkı, navlun benzeri gümrük kıymet unsurları [Navlun farkı, ölü navlun (deadfreight), navlun komisyonu, yurt dışı kara taşımacılığı, baf, caf, savaş riski, korsan riski, boğaz/kanal geçiş ücreti, otoban ücreti, primaj ücreti, Thc (yurtdışı elleçleme ücreti), High Cube Surcharge (Konteyner taşıma ek ücreti), IMCO Charge (Tehlikeli madde taşımalarında ödenen ek ücret), tonaj aşımı ücreti, yurt dışı liman masrafları, ithal eşyasının yurt dışında yüklenmesinin gecikmesi nedeniyle ödenen demoraj/sürasterya ücreti, yüksek sezon/sıkışıklık maliyeti, vb. unsurlar, … navlunun bir parçası olup, navlun ücreti/ödemesi (Gümrük Kıymetinin bir unsuru) olarak değerlendirilmesi gerekir] ilgili ithalata ilişkin Serbest Dolaşıma Giriş Beyannamesinin (SDGB) tescili sırasında belli ise, belli olan miktarı üzerinden ithal eşyasının gümrük kıymetine ilave edilerek SDGB’de beyan edilmesi gerekir.

Şayet, söz konusu navlun ve türevleri (Gümrük kıymet unsurları) ithalat/SDGB’nin tescili sırasında belli değilse, sonradan (SDGB’nin tescilinden sonra) belli olacaksa/oluyorsa, bu durumda da Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesine göre istisnai kıymetle beyan/tamamlayıcı beyanda bulunulması gerekir.

Örnek 1: Afyon’da faaliyet gösteren Cooban firmasının, Singapur’da faaliyet gösteren E firmasından tanesi 250-USD’ye 10.000 adet televizyon satın aldığını, Cooban firmasının söz konusu eşyalar için taşıyıcı D firmasına 7.000-USD Yurt dışı kara taşıması, 5.000-USD elleçleme, 10.000-USD ambalajlama, 11.000-USD Yurt dışı gümrükleme, 55.000-USD Navlun, 1.500-USD Sigorta, 2.000-USD Korsan riski (Aden körfezi geçişi sırasında), 1.000-USD Süveş kanalı geçiş ücreti, 2.000-USD Baf, 1.500-USD Caf  ödediğini, nihai navlun ücretinin daha sonra belirleneceğini/kesinleşeceğini, bu hususun ithalat sırasında ilgili gümrük idaresine (istisnai kıymetle) beyan edildiğini, eşyaları taşıyan geninin 01.01.2025 tarihinde yola çıktığını, Singapur – Hint Okyanusu – Aden Körfezi – Kızıldeniz – Süveş kanalı – Akdeniz ve Ege Denizi’ni izleyerek 01.02.2025 tarihinde İzmir limanına ulaştığını, 03.02.2025 tarihinde Özet beyanın, 10.02.2025 tarihinde de söz konusu eşyanın ithali için SDGB’nin verildiğini, ithalat sonrası İzmir – Afyon arası yurt içi taşıması içinde 2.000-USD taşıma ücreti ödediğini varsayalım. Söz konusu eşyanın toplam gümrük kıymeti (2.500.000-USD mal bedeli+55.000-USD Navlun+1.500-USD Sigorta+39.500-USD Gümrük Kıymetine Giren Diğer Giderler = 2.596.000-USD) 2.596.000-USD olup, ilgili SDGB’de 2.596.000-USD tutarında/kıymetinde beyan edilmesi gerekir.

Örnek 2: Birinci örneğimizdeki eşyaların taşımasıyla ilgili olarak, ilgili SDGB’nin tescilinden (ithalattan) yaklaşık iki ay sonra taşıyıcı D firması ithalatçıya 20.000-USD tutarında 01.04.2025 tarihli navlun farkı faturası gönderdiğini (Navlun farkı çıkardığını), söz konusu faturanın 10.04.2025 tarihinde ithalatçı firmanın muhasebe kayıtlarına girdiğini ve 15.04.2025 tarihinde de taşıyıcıya ödendiğini varsayalım. Söz konusu navlun farkının en geç (Navlun farkı faturası tarihini takip eden ayın 26’sına kadar) 26.05.2025 tarihine kadar ilgili gümrük idaresine tamamlayıcı beyanla beyan edilmesi ve tekabül eden gümrük vergilerinin de aynı süre içinde ödenmesi gerekir.

– Gümrük Yönetmeliği’nin 53.maddesi uyarınca istisnai kıymetle beyan yapılan hallerde, tamamlayıcı beyanın gümrük idaresine verilmesi gerektiği süreden önce istisnai kıymete ilişkin ödemenin (Ortaya çıkan kıymet ve/veya miktar farkı tutarının) yurt dışına transferinin gerçekleştirilmesi gerekir. Aksi takdirde (yani tamamalayıcı beyanın yapılmasından sonra transferin gerçekleştirilmesi durumunda) ortaya çıkan kıymet ve/veya miktar farkı tutarı üzerinden, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/16, 2013/6 ve 2017/20 sayılı Genelgeleri kapsamında, (8/4/2015 Tarihli ve 2015/7511 Sayılı Kararnamenin Eki Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Kesintileri Hakkında Karar eki “Vadeli İthalatında KKDF Kesintisi Oranı % 0 ‘Sıfır’ Olarak Belirlenen Mallar Listesi”nde – ‘Liste 1’de belirtilen GTİP’ler hariç) KKDF tahakkuk ve tahsili, ayrıca hesaplanan KKDF tutarı üzerinden varsa ÖTV ile bunlara (KKDF + ÖTV tutarına) tekabül eden KDV’nin tahsili gerekir.

– Tamamlayıcı beyana isabet eden ithalat vergileri bakımından zamanaşımı tamamlayıcı beyanın verildiği tarihten itibaren başlar. Tamamlayıcı beyana göre gözden geçirilmiş kıymetin daha yüksek olması halinde ek vergi tahakkuku yapılır. Daha düşük olması durumunda ise; farka isabet eden kıymetin satıcıdan geri alındığının tevsiki ve satış sözleşmesine göre kıymetin yeniden belirlenmesini gerektiren işleme ait tahlil raporu, vb. ilgili belgelerin onaylı örneğinin ilgili gümrük idaresine sunulması koşullarıyla ve gümrük idaresince yapılacak inceleme sonucunda söz konusu hususların tespiti/teyidi üzerine 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 210 ve 211.maddeleri çerçevesinde işlem yapılır. 

Örnek 3: Birinci (yukarıda yer alan) örneğimizde taşıyıcı D firmasının bahse konu eşyaların taşımasıyla ilgili olarak, sevkiyat ve ithalattan sonra sözleşme gereği fiyat artışları sebebiyle 01.07.2025 tarihinde 20.000-USD tutarlı ilave navlun farkı faturası düzenleyerek ithalatçı Cooban firmasına gönderdiğini, faturanın 10.07.2025 tarihinde Cooban firmasına ulaştığını ve aynı gün firma muhasebe kayıtlarına işlendiğini, bahse konu navlun farkı faturasının Cooban firmasınca, öğrenildiği ayı takip eden ayın 26’sı (26.08.2025 tarihi) beklenilmeden 30.07.2025 tarihinde ithalatın yapıldığı gümrük müdürlüğüne tamamlayıcı beyanda bulunulduğu/ bildirildiğini ve tekabül eden gümrük vergilerinin de aynı süre içinde ödendiğini, fakat 20.000-USD navlun farkı tutarının taşıyıcı D firmasına, tamamlayıcı beyanın gümrük idaresine verilmesi gerektiği süreden (en son 26.08.2025 tarihi) sonra, 10.09.2025 tarihinde transfer edildiğini/ödendiğini varsayalım. Navlun farkı faturası tutarı olan 20.000-USD’nin tamamlayıcı beyanın en son yapılması gereken 26.08.2025 tarihinden sonra, 10.09.2025 tarihinde taşıyıcıya ödenmesi nedeniyle ilgili gümrük idaresince, Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/16, 2013/6 ve 2017/20 sayılı Genelgeleri kapsamında, (8/4/2015 Tarihli ve 2015/7511 Sayılı Kararnamenin Eki Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Kesintileri Hakkında Karar eki “Vadeli İthalatında KKDF Kesintisi Oranı % 0 ‘Sıfır’ Olarak Belirlenen Mallar Listesi”nde – ‘Liste 1’de belirtilen GTİP’ler hariç) KKDF tahakkuk ve tahsili, ayrıca hesaplanan KKDF tutarı üzerinden varsa ÖTV ile bunlara (KKDF + ÖTV tutarına) tekabül eden KDV’nin tahsili gerekir.

Örnek 4: Birinci (yukarıda yer alan) örneğimizde taşıyıcı D firmasının, bahse konu eşyalar için sevkiyattan (ithalattan) sonra sözleşme gereği taşıma fiyatlarının düşmesi sebebiyle 15.07.2025 tarihinde 12.000-USD tutarlı navlun farkı/(düşüklüğü) faturası düzenleyerek ithalatçı Cooban firmasına gönderdiğini, faturanın 20.07.2025 tarihinde Cooban firmasına intikal ettiğini ve aynı gün firma muhasebe kayıtlarına işlendiğini, söz konusu 12.000-USD tutarındaki navlun düşüklüğü faturasına istinaden ithalatçı Cooban firması tarafından ilgili SDGB’nin tescil tarihi olan 10.02.2025 tarihinden itibaren üç (3) yıl içinde ithalatın yapıldığı ilgili gümrük idaresine yazılı olarak başvurularak, farka/fiyat düşüklüğüne (navlun indirimine) isabet eden kıymetin (12.000-USD tutarın) taşıyıcı D firmasından iade alındığının tevsiki ve taşıma sözleşmesine göre taşıma/navlun kıymetinin yeniden belirlenmesini gerektiren işleme ait bilirkişi raporu gibi konuya ilişkin bilgi ve belgelerin onaylı örneğinin sunulması koşuluyla ve gümrük idaresince yapılacak inceleme sonucunda, söz konusu hususların doğruluğunun tespiti üzerine, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 211.maddesi -(gerekir ise 210.maddesi de dahil)- çerçevesinde işlem yapılır. Yani, fazla veya yersiz olarak alındığı anlaşılan gümrük vergileri mükellefe iade edilir/geri verilir. 

– İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanın süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve ilave olarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 241’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca idari para cezası tatbik edilir.  Örnek 5: Birinci (yukarıda yer alan) örneğimizde taşıyıcı D firmasının bahse konu eşyalar için sevkiyat ve ithalattan sonra 06.06.2025 tarihinde 20.000-USD tutarlı ilave navlun farkı faturası düzenleyerek ithalatçı Cooban firmasına gönderdiğini, faturanın 15.06.2025 tarihinde Cooban firmasına intikal ettiğini ve aynı gün firma muhasebe kayıtlarına işlendiğini ve yine aynı gün taşıyıcı D firmasına ödendiğini, fakat, söz konusu (20.000-USD tutarındaki navlun farkı faturasının ithalatçı Cooban firması tarafından en son tamamlayıcı beyan tarihi olan 26.07.2025 tarihi geçirilerek (unutularak), bir yıl sonra 26.07.2026 tarihinde ilgili gümrük müdürlüğüne tamamlayıcı beyanda bulunulduğu/bildirildiğini varsayalım. Bu durumda, ilgili gümrük müdürlüğünce, istisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanın süresi içerisinde (en geç 26.07.2025 tarihine kadar) verilmemesi nedeniyle zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihinden (10.02.2025 tarihinden) itibaren tamamlayıcı beyanın yapıldığı 26.07.2026 tarihine kadar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve ilave olarak Kanunun 241.maddesinin birinci fıkrası uyarınca idari para cezası uygulanır.

Kocaeli, 27.11.2025

Kerim Çoban
Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

TELAFİ EDİCİ VERGİ (TEV) UYGULAMASI (1)

I- TEV Uygulamasına İlişkin Genel Hususlar:

– Tercihli vergi uygulamasına baz teşkil eden A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) DİİB sahibi ihracatçı tarafından talep edilmemişse, bu şekilde yapılan ihracatta TEV tahsilatı aranmaz.

– Tercihli ticarete ilişkin kurallar, sadece STA’ların kapsadığı ürünler için geçerlidir. STA’larda hangi ürünlerin anlaşma kapsamında olduğunu tespit için ilgili Anlaşmaların eklerinin incelenmesi gerekir.

AB ile ilişkilerimizde ise; Tarım ürünleri, İthalat Rejimi Kararının I ve IV sayılı listelerinde yer alan ve toprakta veya yeni üretim teknikleri ve teknolojileri kullanarak topraksız ortamda yetiştirilen bitkisel ürünler, hayvancılık, balıkçılık ile diğer su ürünleri ve bunların ilk işleme tabi tutulmuş şekilleridir. İşlenmiş tarım ürünleri, İthalat Rejimi Kararının III sayılı listesinde yer alan ve bünyesinde temel tarım ürünlerini (hububat, şeker ve süt) bulunduran ürünlerdir.

– AKÇT kapsamı ürünler; Türkiye Cumhuriyeti ile AKÇT arasında AKÇT’yi Kuran Anlaşmanın Yetki Alanına Giren Ürünlerin Ticareti ile İlgili Anlaşmada belirtilen ürünlerdir.

– Sanayi ürünleri ise; işlenmiş tarım ürünleri, tarım ürünleri ve AKÇT kapsamı ürünler dışındaki tüm ürünleri kapsar. Bu itibarla, belge sahibi ihracatçılar tarafından A.TR dolaşım belgesi veya menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) talep edilmişse;

– Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin AB’ye ihracatında, A.TR dolaşım belgesi,

– AKÇT kapsamı ürünlerin AT’ye ihracatında, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı),

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                                                             Sayfa 1 / 7

– Tarım ürünlerinin AT’ye ihracatında, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı),

– STA imzalanan ancak PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan ülkelere yapılan ihracatta, menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı – AKÇT, Makedonya, Bosna ve Hersek, Filistin STA’ları.),

– PAAMK Sistemi’ne dahil ülkeler arasında aynı menşe kurallarına sahip STA’lar kapsamında yapılan ihracatta, menşe ispat belgeleri, (Bu kapsamda; eğer bir ürünün, ikili kümülasyon hükümleri çerçevesinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ihracı öngörülüyorsa, hem EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı hem de EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılması mümkün olmakla birlikte, PAAMK Sistemi’ne dahil olan Fas’a, Tunus’a, Mısır’a veya Suriye’ye yapılan ihracatta TEV’in doğmaması için EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı kullanılması gerekmektedir. Ancak; bir ürünün çapraz menşe kümülasyon sistemi çerçevesinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ihracı öngörülüyorsa, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılması gerekmektedir),

Eşliğinde ihracatın yapılması gerekmektedir.

Diğer taraftan, tercihli ticaret kapsamında yapılacak ithalatın da aynı belgeler eşliğinde yapılması gerekmektedir.

Örnek-1: AT’den yapılan sanayi ürünü ithalatında, firma tarafından A.TR dolaşım belgesi ibraz edilmemişse bu ürün, AT’ye üye ülkeler menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken, gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir.

Örnek-2: STA imzaladığımız bir ülkeden, ilgili STA’da yer alan bir ürünün ithalatında, firma tarafından menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) tevsik edilmemişse bu ürün, ilgili ülke menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir. 

Örnek 3-a) Türkiye’de faaliyet gösteren A firmasının, AB üyesi Almanya’da üretilen yüksek teknoloji ürünü 8448.11.00.00.00 GTİP’de yer alan “Jakaardlar- makina” satın aldığını fakat, ithalat sırasında A.TR Dolaşım Belgesi ibraz edilmediğini varsayalım. İthalat sırasında, söz konusu eşya Almanya menşeli olmasına rağmen A.TR dolaşım belgesi ibraz edilmediği için tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken, gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir, Gümrük Vergisi (GV) % 1,7 olarak dikkate alınır.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 2 / 7

b) İthalatçı A firması Serbest ticaret anlaşması olan Tunus’tan 0804.10.00.00.00 GTİP’de yer alan hurma satın aldığını fakat, ithalat sırasında firma tarafından menşe ispat belgeleri (EUR.1 dolaşım sertifikası, fatura beyanı, EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı) tevsik edilmemişse bu ürün, ilgili ülke menşeli olsa dahi tercihli vergi uygulamasından yararlandırılmaz ve gerek ithalat esnasında gümrük idarelerince teminat alınırken gerekse İBGS’ce taahhüt kapatmada varsa TEV hesaplanırken, Dahilde İşleme Rejimi açısından üçüncü ülke menşeli bir ürün olarak kabul edilir, Gümrük Vergisi % 25 olarak dikkate alınır.

– 1/1/2007 tarihinden itibaren tescil edilen ihracata ilişkin GB’ler açısından, tarım ürünlerinin menşe ispat belgeleri eşliğinde ve elde edilmesinde tarım ürünü kullanılan sanayi ürünlerinin A.TR dolaşım belgesi eşliğinde AT’ye yapılan ihracatında TEV, İthalat Rejimi’nde belirtilen vergi oranı kadardır.

Örnek 4-a) Afyon’da faaliyet gösteren Cooban firmasının, ürettiği “haşaş ezmesi”ni menşe ispat belgeleri eşliğinde herhangi bir AB üyesi ülkeye (Almanya’ya),
b) Pamuktan üretilen “pamuk ipliği”ni A.TR dolaşım belgesi eşliğinde AB üyesi bir ülkeye (Romanya’ya) ihraç ettiğini varsayalım. İhracatta ödenecek Telafi edici vergi (TEV), İthalat Rejimi’nde belirtilen vergi oranı kadardır. Yani, bu eşyaların ithalatında uygulanan/ uygulanacak vergi oranı kadardır.

Öte yandan; AKÇT Anlaşması kapsamı ürünler kullanılarak üretilen mamullerin A.TR dolaşım belgesi eşliğinde veya menşe ispat belgeleri eşliğinde AT’ye yapılan ihracatında (AKÇT Anlaşması kapsamı ithal edilen bir ürün kullanılmak suretiyle elde edilen yine AKÇT Anlaşması kapsamı bir ürün ihraç edilmesi ve/veya AKÇT Anlaşması kapsamı ithal edilen bir ürün kullanılmak suretiyle elde edilen sanayi ürünü ihraç edilmesi hallerinde), tahsilatı yapılacak TEV’e ilişkin hususlar Ek-6’da yer almakta olup, yani; “AT’nin OGT oranı ile İthalat Rejimi’nde yer alan vergi oranının karşılaştırılmasında düşük olan oran” uygulanacaktır.

Örnek 5: Yukarıda (Örnek 4’te) yer alan Cooban firmasının, AKÇT Anlaşması kapsamı ürün kullanılarak ürettiği X eşyasını, A.TR dolaşım belgesi eşliğinde veya menşe ispat belgeleri eşliğinde AT (AB) üyesi bir ülkeye (İspanya’ya) ihraç ettiğini varsayalım. İhracatta ödenecek Telafi edici vergi (TEV); “AB’nin Ortak Gümrük Tarifesi ‘OGT’ oranı ile İthalat Rejimi’nde yer alan vergi oranının karşılaştırılmasında düşük olan oran” uygulanır.

– DİİB kapsamındaki ihracatın, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAMK’a taraf bir ülkeye yapılması  durumunda;  işlem  görmüş  ürünlerin  üretiminde kullanılan PAMK’a taraf olmayan bir ülke menşeli eşyaya ilişkin olarak İthalat Rejimi’nde belirtilen oranda vergi ödenir.                                                            

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 3 / 7

– DİİB kapsamındaki ihracatın, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan STA imzalanan bir ülkeye yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan bu STA’ya taraf olmayan bir ülke menşeli eşyaya ilişkin olarak İthalat Rejimi’nde belirtilen oranda vergi ödenir.

– DİİB kapsamındaki ihracatın, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan bir ülke menşeli eşyaya ilişkin olarak İthalat Rejimi’nde belirtilen oranda vergi ödenir.

Örnek 6-a) Yukarıda (Örnek 4’te) yer alan Cooban firmasının, DİİB kapsamında, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAMK’a taraf bir ülkeye ihracat yaptığını ve söz konusu ihraç eşyasının bünyesinde PAMK’a taraf olmayan bir ülke (üçüncü ülke)  menşeli eşya kullanıldığını varsayalım,
b) Cooban firmasının, DİİB kapsamındaki ihracatının, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAAMK’a dahil olmayan STA’ya üye bir ülkeye yapıldığını ve işlen görmüş ürünün üretiminde STA’ya taraf olmayan bir ülke menşeli eşya kullanındığını varsayalım,
c) Cooban firmasının, DİİB kapsamındaki ihracatının, menşe ispat belgeleri eşliğinde PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye yaptığını ve söz konusu işlem görmüş/ihraç edilen ürünün üretiminde PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan bir ülke menşeli eşya kullanıldığını varsayalım,
İhracat sırasında, sisteme dahil olmayan/üçüncü ülke menşeli eşyaya ilişkin olarak İthalat Rejimi’nde belirtilen oranda vergi ödenir.

DİİB kapsamındaki ihracatın, EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı eşliğinde Fas’a, Tunus’a, Mısır’a veya Suriye’ye yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan üçüncü ülke menşeli eşyaya ilişkin verginin tahsilatı aranmaz.
Ancak; PAAMK Sistemi kapsamında, model menşe protokolüne uygun olarak oluşturulmuş çapraz kümülasyon sistemleri (Örneğin: Türkiye-Fas-AB) çerçevesinde tercihli ticaretten yararlanılmak istenildiğinde, bir başka ifadeyle; Türkiye’den Fas’a gönderilen bir ürün, eğer burada kullanılmayıp aynen veya işleme faaliyetine tabi tutulmuş halde nihai olarak AB’ye üye bir ülkeye ihraç edilmek istenirse; EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılması ve ihracı gerçekleştirilen işlem görmüş ürünün üretiminde kullanılan üçüncü ülke menşeli eşyaya ilişkin verginin (TEV) tahsilatı aranır.

Örnek 7: Yukarıda (Örnek 4’te) yer alan Cooban firmasının, DİİB kapsamında üçüncü ülkeden (İran’dan) aldığı bakır levhaları Türkiye’de işleyerek elektrik kablosu ürettiğini ve bu işlem görmüş ürünlerin ihracatını, EUR.1 dolaşım sertifikası veya fatura beyanı eşliğinde Fas, Tunus, Mısır veya Suriye’ye yapılması durumunda; işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan üçüncü ülke (İran) menşeli eşyaya ilişkin verginin (TEV’in) tahsilatı aranmaz. Ancak, bu ülkelerden EUR-MED dolaşım sertifikası veya EUR-MED fatura beyanı kullanılarak AB’ye üye ülkelere (örneğin Bulgaristan’a) ihraç edilmesi halinde, işlem görmüş ürünün üretiminde kullanılan üçüncü ülke (İran) menşeli eşyaya ilişkin verginin (TEV) tahsilatı aranır.  

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 4 / 7

– AB/ AT’ye üye ülkelere, PAMK’a taraf ülkelere, PAAMK Sistemi’ne dahil olan bir ülkeye ve PAAMK Sistemi’ne dahil olmayan STA imzalanan bir ülkeye yapılan ihracatta, TEV tahsilatının aranıp aranmayacağına ilişkin hususlar Ek-1’de yer almaktadır. Ayrıca, Ek-1’de yer alan Tablolar; ihracata konu eşyanın ilgili tercihli ticaret anlaşması kapsamında yer aldığı, gerekli menşe kazanma kriterlerini karşıladığı ve PAAMK Sistemine dahil olan ülkeler açısından, ilgili ülkelerin PAAMK kapsamında çapraz kümülasyon hükümleri doğrultusunda tercihli ticaret yaptıkları varsayımı altında oluşturulmuş, istisnai durumlar dipnot şeklinde Tabloların altında açıklanmıştır.

– İçindeki eşyayla birlikte sunulan ve bu eşyanın ambalajında normal olarak kullanılan türden ambalaj malzemeleri olması şartıyla, nihai ürünün imalatında kullanılan üçüncü ülke menşeli ambalaj malzemeleri için TEV tahsilatı gerekmektedir.

Nihai ürünün imalatında kullanılan üçüncü ülke menşeli işletme malzemelerine ilişkin olarak ise, anılan Yönetmeliğin 11.maddesinde, ürünün imalatında kullanılan enerji ve yakıtın, tesis ve teçhizatın, makine ve aletlerin, ürünün nihai bileşimine girmeyen ve girmesi amaçlanmayan eşyanın, ürünün menşeini belirlemede etkili olmadığı belirtilmektedir. Ayrıca, anılan Yönetmeliğin 15.maddesinde, geri ödeme ve muafiyetinin yasaklanması kuralının uygulanacağı durumlar arasında işletme malzemeleri ile diğer etkisiz unsurlar yer almamaktadır. Dolayısıyla; Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında ihraç edilen nihai ürünün üretimi esnasında kullanılan işletme malzemeleri üzerinden TEV tahsilatı gerekmemektedir.
Dahilde İşleme Rejimi kapsamından bedelsiz ithalat yoluyla ithal edilen üçüncü ülke menşeli girdiler kullanarak imal edilen ürünün, ithal edildiği ülkeden farklı bir ülkeye çapraz kümülasyon uygulanmaksızın tercihli olarak ihraç edilmesi durumunda her ne kadar bedeli ithalat esnasında ödenmemiş olsa dahi, söz konusu eşya üçüncü ülke menşeli ürün niteliği taşıyacağından/ taşıdığından, TEV tahsilatı gerekir. Ancak, ihracatın gerçekleştirildiği ülkenin, Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemin’nde yer alan İsrail hariç Akdeniz ülkelerinden Fas, Mısır, Suriye ve Tunus’a olması durumunda ise, TEV tahsilatı gerekmez.

Örnek 8: Yukarıda (Örnek 4’te) yer alan Cooban firmasının, içindeki eşyayla birlikte DİİB kapsamında AB’ye ihraç ettiği, nihai ürünün (örneğin beyaz eşyanın) imalatında kullanılan üçüncü ülke (örneğin Malezya) menşeli ambalaj malzemeleri için TEV tahsilatı doğar. Yine, DİİB kapsamında bedelsiz ithal yoluyla ithal edilen üçüncü ülke (örneğin Katar) menşeli girdiler kullanarak üretilen ürünün, ithal edildiği ülkeden (Katar’dan) farklı bir ülkeye çapraz kümülasyon uygulanmaksızın tercihli olarak ihraç edilmesi durumunda, söz konusu eşya üçüncü ülke (Katar) menşeli ürün niteliği taşıyacağından TEV tahsilatı gerekir. Ancak, ihracatın gerçekleştirildiği ülkenin, Pan-Avrupa-Akdeniz Menşe Kümülasyon Sistemin’nde yer alan İsrail hariç Akdeniz ülkelerinden Fas, Mısır, Suriye ve Tunus’a olması durumunda ise, TEV tahsilatı gerekmez.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 5 / 7

– Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gümrük vergilerine ilişkin yükümlülük, ithal tarihinde, TEV’e ilişkin yükümlülük ise ihraç tarihinde başladığından, TEV’e ilişkin faiz ithal tarihinden itibaren başlatılamaz. Bu itibarla, Telafi Edici Vergi’nin ödenmemiş olduğunun belge taahhüt hesabının kapatılması aşamısnda anlaşılması durumunda, ödenecek olan TEV için 4458 sayılı Gümrük Kanununun 194.maddesine göre gümrük yükümlülüğünün başladığı tarih olan eşyanın ihracına ilişkin gümrük beyannamesinin gümrük  idaresince tescil edildiği tarihin esas alınarak faiz tahakkukunun yapılması gerekir.

– Telafi Edici Vergi (TEV) bir ihracat vergisi olmayıp, eşyanın serbest dolaşım statüsüne imkân sağlayan bir vergi olduğundan, ihracat sırasında işlem görmüş ürün bünyesinde yer alan ithal girdi kıymetinin düşük  gösterilmesi suretiyle eksik TEV ödenmesi durumunda 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/1-b ve 234/2.maddesi uyarınca işlem tesis edilmesi ayrıca, Gümrük Kanunu’nun 193 ve 194.maddeleri uyarınca faiz de tahsil edilmesi gerekir.

Örnek 9: Denizli’de faaliyet gösteren X firmasının, İtalya’ya havlu ve bornoz ihraç ettiğini ve söz konusu eşyalara tekabül eden Telafi Edici Vergiyi (TEV)’i hiç ödemediğini veya eksik ödediğini ve bu durumun Sonradan Kontrol (Firma) İncelemesi sırasında tespit edildiğini varsayalım. TEV için yükümlülük ihraç tarihinde başladığından, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/1-b ve 234/2.maddesi uyarınca işlem tesis edilmesi ayrıca, ihraç beyannamesinin tescil tarihinden itibaren Gümrük Kanunu’nun 193 ve 194.maddeleri uyarınca faiz tahsil edilmesi gerekir. 

– 4458 sayılı Gümrük Kanununa göre düzenlenen ek tahakkuk ve ceza kararlarının tebliğinde 7201 sayılı Tebligat Kanunu,

– 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında düzenlenen ödeme emirleri ve haciz işlemlerinin tebliğinde ise 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 485 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği,
Hükümleri uygulanır.

– 4458 sayılı Gümrük Kanununun 242.maddesinde belirtilen süre içinde karar alınamadığı durumlarda, Gümrük Yönetmeliğinin 586.maddesi çerçevesinde, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 6.maddesinin ikinci fıkrası uygulanır. Bu durumda, Gümrük Genel Tebliği (Tahsilat İşlemleri) Seri No: 2’nin 12.maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, sürenin dolmasından önce, süre aşımını gerekli kılan gerekçeler ve ek süre yükümlüye bildirilir. Bu sürenin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 10.maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen altı aylık süreyi geçmemesi gerekir.

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 6 / 7

– Ek süre kullanılan durumda itirazın 30 gün içinde karara bağlanmaması nedeniyle dava açılması ek süre kullanılması nedeniyle itirazın 30 gün içinde sonuçlanmaması halinde yükümlülerce 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10/2.maddesi uyarınca idari yargı nezdinde zımni red gerekçesiyle dava açabilir. İdari Yargılama Usulü Kanununun 10/2 maddesinin “… süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı, isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir.” hükmü çerçevesinde ilgilisince dava açılması ve itiraz incelemesi sonucunda yükümlü lehine karara varıldığı hallerde, itiraz başvurusuna ilişkin cevabın yükümlüsüne ve ilgili mahkemeye bildirilerek, davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesinin talep edilmesi gerekir.  

DİİB kapsamında tescilli 3151 ve 3141 rejim kodlu ihracat beyannamelerinde; 1) A.TR veya EUR.1  Dolaşım Belgesinin ihracat esnasında düzenlendiği durumlarda (gerek basitleştirilmiş usulde düzenlenen, gerekse gümrük idaresince vize edilen belgeler için), yükümlüsünce, BİLGE Sisteminde ilgili ihracat beyannamesinin 44 no.lu “Ek bilgi, sunulan belgeler, sertifika ve izinler” alanına mutlak surette belgeye  ilişkin bilginin eklenmesinin sağlanması,
2) A.TR veya EUR.1 Dolaşım Belgesinin sonradan verilmesinin talep edilmesi halinde; a) Dolaşım belgesini vize edecek gümrük idaresince, öncelikle A.TR veya EUR.1 Dolaşım Belgesinin ilişkili olduğu ihracat beyannamesi tespit edilerek, beyannameye ait DİİB’nin Bakanlık kayıtlarında açık olup olmadığının kontrol edilmesi,
b) İlgili DİİB açık (kapatma talepli dahil) ise, A.TR veya EUR.1 Dolaşım Belgesinin vize edilmesini müteakip ilgili ihracat beyannamesinde Kapanmış Beyannamede Düzeltme işlemi yapılmak suretiyle, beyannamenin 44 no.lu “Ek bilgi, sunulan belgeler, sertifika ve izinler” alanına dolaşım belgesine ilişkin bilginin kaydedilmesi,
c) İlgili DİİB kapalı ise, A.TR veya EUR.1 Dolaşım Belgesinin vize edilmesini müteakip ilgili ihracat beyannamesinde Kapanmış Beyannamede Düzeltme işlemi yapılmak suretiyle, beyannamenin 44 no.lu “Ek bilgi, sunulan belgeler, sertifika ve izinler” alanına bu belgelere ilişkin bilginin eklenerek, TEV’in İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’nce hesaplanması ve akabinde gümrük idarelerince tahsilinin sağlanmasını teminen ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne (İBGS) muhatap bir yazı ile yapılan işleme ilişkin  bilgi verilmesi, 
Ancak, ilgili DİİB’nin geri ödeme sistemi kapsamında düzenlenmiş olması durumunda da, ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği’ne muhatap bir yazı ile yapılan işleme ilişkin bilgi verilmesi ve eşyanın serbest  dolaşıma girişinde tahsil edilen ithalat vergileri iade edilmemiş ise TEV’e tekabül eden kısmın iade edilmemesi, iade edilmiş ise de bu kısmın yeniden tahsili, 
Gerekir.

Kocaeli, 27.11.2025

Kerim Çoban
Emekli Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

Çoban Gümrük Dış Ticaret Denetim Danışmanlık ve Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği A. Ş.
Bağlıca Mah. Bağlıca Bulvarı Hilal Park
Konutları No: 47 C Blok Daire: 12 – Bağlıca-Etimesgut/ANKARA
Etimesgut Vergi Dairesi Ver. No: 258 189 0975 – Sicil No: 448688 – www.cobangumrukdenetim.com
E-Mail: info@cobangumrukdenetim.com – kerim.coban@cobangumrukdenetim.com – k.coban0306@gmail.com Tel: 0505 – 519 88 41                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 7 / 7

YURT DIŞI MÜTEAHHİTLİK VE TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ KAPSAMINDA KULLANILAN MAKİNA VE TEÇHİZATIN TÜRKİYE’YE İTHALİ

I- YURT DIŞI MÜTEAHHİTLİK VE TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ KAPSAMINDA YURTDIŞINDA KULLANILACAK (KULLANILAN) MAKİNA VE TEÇHİZATIN GEÇİCİ İHRACATI VE TÜRKİYE’YE İTHALİ

Türk vatandaşlarınca Türkiye’de veya yurt dışında müteahhitlik ve teknik müşavirlik iş kollarında kurulan ticaret ve şahıs şirketleri tarafından, yurt dışında üstlenilen inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi işlerle ilgili olarak Türkiye’den geçici ihraç edilen veya yurt dışından satın alınan ve bahse konu bu işlerde kullanılan makine ve teçhizatın -(kalıp ve fikstürlerin)- Türkiye’ye ithaline ilişkin mevzuat düzenlemeleri; 95/7606 sayılı İthalat Rejim Kararı’nın 2 ve 11.maddeleri ile 10.04.2013 tarih ve 28614 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği”nde belirtilmiştir. 

A- Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat İşlemleri

1- Ticaret Bakanlığının Yurt Dışı Teşkilatının Bulunduğu Veya Yetki Sahibi Olduğu Ülkelerde Üstlenilen, Bu Tebliğ Kapsamı İşlerle İlgili Geçici İhracat İşlemleri:

Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 7.maddesine göre; 1) Ticaret Bakanlığı’nın yurt dışı teşkilatının bulunduğu veya yetki sahibi olduğu ülkelerde üstlenilen, bu Tebliğ kapsamı işlerle ilgili her türlü makine, teçhizat veya ekipmanın geçici ihracatına ilişkin başvurular ile üstlenilen projede kullanılacak inşaat malzemeleri veya işçilerin ihtiyacı olan barınma ve tüketim maddelerinin geçici ihracatına ilişkin başvurular, Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden Genel Müdürlüğe (Serbest Bölgeler, Yurt Dışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü) yapılır.

2) Başvuru öncesinde, Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden doldurulan İş Alındı Belgesinin Bakanlık yurt dışı teşkilatınca elektronik ortamda onaylanmış olması gerekir.

3) Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden gerçekleştirilen başvuru esnasında; a) Yurt dışında alınan işe ait sözleşmenin bir örneği, b) Firmanın ana sözleşmesinin yayımlandığı ticaret sicili gazetesinin aslı, varsa sözleşme değişiklik metinlerinin noter veya ticaret memurluğu tarafından tasdikli örnekleri, c) Ticaret veya sanayi odasına kayıt olduğunu gösteren belge ile imza sirkülerinin aslı veya noter tasdikli örneği, ç) Firmanın bağlı bulunduğu Vergi Dairesinden alınacak, onaylı Mükellefiyet Durum Belgesi, elektronik ortamda sisteme yüklenir.

4) Bu belgelerin asılları ile Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden çıktısı alınacak Ek-3’te yer alan formdan iki adet basılı nüsha, bir dilekçeye eklenerek başvuru tarihini takip eden en geç üç iş günü içinde bir dilekçe ekinde Genel Müdürlüğe sunulur.

5) Üçüncü fıkrada sayılan belgelerde başvuru tarihi sonrasında herhangi bir değişiklik olması durumunda firma, bu değişiklikleri ilgili belgelerle birlikte, en geç bir ay içerisinde Genel Müdürlüğe bildirir.

6) Nihai kullanım amacıyla kesin ihracı yapılacak mallar ile ilgili olarak İhracat Rejimi hükümleri saklıdır. Kısacası, yukarıda belirtilen kriterlerin yerine getirilmesi şartıyla, bu Tebliğ kapsamı işlerle ilgili her türlü makine, teçhizat, kalıp ve ekipmanlar ile üstlenilen projede kullanılacak inşaat malzemeleri, işçilerin ihtiyacı olan barınma ve tüketim maddeleri, vb. nesnelerin Türkiye’den ilgili ülke veya ülkelere geçici ihracatı yapılabilir.
                                                                                                                                                                                                                                       Sayfa 1 / 7

– Ticaret Bakanlığı yurt dışı teşkilatının bulunduğu/yetki sahibi olduğu ülkelerde iş yapan firmaların üstlendikleri işlerde kullanmak üzere geçici olarak ihraç ettikleri makine, teçhizat ve ekipmanın yurt dışında kalış süresi, Genel Müdürlükçe belirlenir. Bu süre, ilgili firmaya verilen geçici ihraç izin süresinin bitiminden önce başvurulması kaydıyla Genel Müdürlükçe uzatılabilir. Geçici ihracatta ek süre talebine yönelik başvurular; Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden gerçekleştirilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 8.maddesi).

– Bakanlık yurt dışı teşkilatının bulunduğu/yetki sahibi olduğu ülkelere geçici olarak ihraç edilen makine, teçhizat, kalıp ve ekipmanlar, yurda geri getirilmeksizin aynı ya da farklı bir ülkede üstlenilen başka bir projede kullanılabilir. Bunun için, aktarma başvurusu yapılması öncesinde, aktarma yapılacak projenin Elektronik Başvuru Sistemi üzerinde doldurulan İş Alındı Belgesinin Bakanlık yurt dışı teşkilatınca elektronik ortamda onaylanması ve aktarma başvurularının Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden yapılması gerekir. Başvurular bir önceki izin süresinden bağımsız olarak Genel Müdürlük tarafından değerlendirilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 9.maddesi).

– Bakanlık (Ticaret Bakanlığı) yurt dışı teşkilatının bulunduğu/yetki sahibi olduğu ülkelerde üstlenilen işlerde kullanılmak üzere geçici olarak ihraç edilen makine, teçhizat ve ekipmanın satışına, yurt dışında kalış için verilen izin süre bitiminden en az 15 gün önce Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden Genel Müdürlüğe başvurulması kaydıyla, Adı geçen Genel Müdürlük tarafından izin verilebilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 10.maddesi).

2- Bakanlık Yurt Dışı Teşkilatının Bulunmadığı/Yetki Sahibi Olmadığı Ülkelerde Üstlenilen Bu Tebliğ Kapsamı İşlerle İlgili Geçici İhracat İşlemleri:

Ticaret Bakanlığı’nın yurt dışı teşkilatının bulunmadığı/yetki sahibi olmadığı ülkelerde üstlenilen bu Tebliğ kapsamı işlerle ilgili her türlü makine, teçhizat, kalıp veya ekipmanın geçici ihracatına ilişkin başvurular ile üstlenilen projede kullanılacak inşaat malzemeleri veya işçilerin ihtiyacı olan barınma ve tüketim maddelerinin Türkiye’den geçici ihracatına ilişkin başvurular; a) Başkonsolosluklardan/büyükelçilik konsolosluk şubelerinden alınan İş Alındı Belgesinin aslı veya noter tasdikli bir örneği, b) Firmanın ana statüsünün yayımlandığı ticaret sicili gazetesinin aslı, var ise tadil asılları veya noter veya ticaret memurluğu tarafından tasdikli örnekleri, c) Ticaret veya sanayi odasına kayıt belgesi ile imza sirkülerinin aslı veya noter tasdikli örneği, ç) Başvuru sahibi tarafından doldurulacak Ek-2’de yer alan formdan 2 nüsha, d) Firmanın bağlı bulunduğu Vergi Dairesi’nden alınacak, onaylı Mükellefiyet Durum Belgesi, bir dilekçeye eklenerek doğrudan Genel Müdürlüğe yapılır. Ek süre talepleri, başkonsolosluklarca/ büyükelçilik konsolosluk şubelerince onaylanan İş Uzatma Belgesi ile firmaya verilen geçici ihraç izin süresinin bitiminden on beş gün önce başvuruda bulunulması kaydıyla Genel Müdürlük tarafından uzatılabilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 13 ve 14.maddeleri).

– Yurt dışına geçici olarak ihraç edilen makine, teçhizat, kalıp ve ekipmanların yurda geri getirilmeksizin, Bakanlık yurt dışı teşkilatının bulunmadığı/yetki sahibi olmadığı bir ülkede üstlenilen başka bir projede kullanım amacıyla aktarma başvuruları, aktarma yapılacak projeye ait, başkonsolosluklarca/büyükelçilik konsolosluk şubelerince onaylı İş Alındı Belgesi ile doğrudan Genel Müdürlüğe yapılır. Satış Başvuruları ise ilgili başkonsolosluklarca/büyükelçilik konsolosluk şubelerince düzenlenen İş Alındı Belgesine istinaden yapılan satış başvuruları, doğrudan Genel Müdürlüğe yapılır.(Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 15 ve 16.maddeleri). 
                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 2 / 7

– İşin üstlenildiği ülkede tabii afet (deprem, sel ve benzeri), yangın, salgın hastalık, ihtilal, isyan, dâhili kargaşa, ambargo, ekonomik ve siyasi krizler ve grev gibi mücbir sebeplerden dolayı veya işin yapımını ve sözleşme hükümlerini etkileyen kanuni düzenlemelere ve mevzuat değişikliklerine yol açan zorunlu haller nedeniyle işin sözleşmede belirtilen süre içerisinde tamamlanamaması halinde, geçici ihracat izin süresi, firma başvurusu üzerine ve durumun Ekonomi Bakanlığı yurt dışı teşkilatınca veya söz konusu teşkilatın bulunmadığı/yetki sahibi olmadığı yerlerde başkonsolosluklarca/büyükelçilik konsolosluk şubelerince tevsik edilmesi koşuluyla Genel Müdürlükçe durdurulabilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 18.maddesi).

– Üstlenilen işlerde kullanılmak üzere geçici olarak ihraç edilen makine, teçhizat ve ekipmanın yurt dışında çalınması, yanması, kaza neticesinde ağır hasar görmesi veya kamulaştırılması gibi nedenlerle yurda getirilmesine imkân bulunmadığı hallerde, durumu belgeleyen resmi rapor ya da belgenin başkonsolosluklarca/büyükelçilik konsolosluk şubelerince onaylı sureti ve yeminli Türkçe tercümesinin müracaat dilekçesi ile birlikte sunulması kaydıyla, geçici olarak ihraç edilen makine, teçhizat ve ekipmana ilişkin durum, firma başvurusu üzerine Genel Müdürlükçe ilgili Gümrük Müdürlüklerine bildirilir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 19.maddesi).

– Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 21 ve 22.maddelerine göre; Bu Tebliğ kapsamında, firmaların kesin ihracat sonucunda elde edecekleri gelirleri Kambiyo Mevzuatı hükümlerine tâbidir. Süresi aşılarak geri getirilen veya süre sonunda getirilmeyen ya da kesin ihracata dönüştürülen eşyaya ilişkin olarak Gümrük Mevzuatı hükümleri saklıdır. {{30525/04.09.2018 sayı ve tarihli RG’de yayınlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin (İhracat Bedelleri Hakkında 2018-32/48 sayılı) Tebliğin 3.maddesi gereği; Türkiye’de yerleşik kişiler tarafından gerçekleştirilen ihracat işlemlerine ilişkin bedeller, ithalatçının ödemesini müteakip doğrudan ve gecikmeksizin ihracata aracılık eden bankaya transfer edilir veya getirilir. Bedellerin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez. İhracat bedellerinin beyan edilen Türk parası veya döviz üzerinden yurda getirilmesi esas olup, Türk parası üzerinden yapılan ihracat karşılığında döviz getirilmesi mümkündür. İhracat bedelinin yolcu beraberinde efektif olarak yurda getirilmesi halinde gümrük idarelerine beyan edilmesi zorunludur.

– Yurt dışına müteahhit firmalarca yapılacak ihracatın bedelinin 365 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.

– İhraç edilen malların bedelinin süresinde yurda getirilerek ihracat hesabının süresinde kapatılmasından ihracatçılar sorumludur. Alacak hakkının satın alınması suretiyle ticari riskin bankalar veya faktoring şirketlerince üstlenilmesi durumunda, ihracat bedelinin yurda getirilmesi ile ilgili sorumluları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir. İhracata aracılık eden bankalar ihracat bedellerinin yurda getirilmesini izlemekle yükümlüdür (İhracat Bedelleri Hakkında 2018-32/48 sayılı Tebliğin 6.maddesi).

– Süresini aşarak geri getirilen, geri getirilmeyen ve kesin ihracata dönüştürülen eşya: 1) Eşyanın süresi içinde mücbir sebep belgesi ibrazı ile süre uzatımı talebi olmaksızın 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 168.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen üç yıllık süreyi veya üç yıllık sürenin üzerinde gümrük idaresince uzatılan süre varsa bu süreyi aşarak geri getirilmesi halinde, Gümrük Kanunu’nun 241.maddesinin üçüncü fıkrasının (ı) bendi uyarınca usulsüzlük cezası tatbiki ile gümrük vergileri tahsil edilerek serbest dolaşıma giriş rejimi hükümleri uygulanır.

2) Eşya, Kanunun 168.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen üç yıllık süre aşılmaksızın, ek süreler dahil verilen sürelerin aşılarak geri getirilmesi halinde, Kanunun 241 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ı) bendi uyarınca usulsüzlük cezası tatbiki ile gümrük vergileri tahsil edilmeden serbest dolaşıma sokulur.
                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 3 / 7

3) Geçici ihracat eşyasının, Kanunun 168.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen üç yıllık süre ile varsa gümrük idaresince verilen ek süreler bitiminde geri getirilmediğinin tespit edilmiş olması halinde; ihracat vergilerine tabi eşyadan bu vergiler tahsil edilir. Ancak, eşyanın daha sonra serbest dolaşıma sokulmak istenmesi halinde, birinci fıkra hükümleri uygulanır.
4) Geçici ihracat eşyasının, tabi olduğu mevzuat hükümleri uyarınca ilgili kurumunca veya gümrük idaresince verilen süre ile varsa verilen ek sürelerin veya gümrük idaresince verilen böyle bir süre yoksa Kanunun 168.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen üç yıllık süre ile varsa verilen ek sürelerin bitiminden önce, geçici ihracatın kesin ihracata dönüştürülmek istenmesi halinde, kesin ihracata ilişkin gümrük beyannamesinin düzenlenmesi ve ihracat rejimine ilişkin tüm mevzuat hükümlerine uyulmuş olması kaydıyla geçici ihracata konu eşyanın kati ihracata dönüştürülmesine izin verilerek ilgili rejim sonlandırılır.
5) Geçici ihracatın dördüncü fıkrada belirtilen sürelerin bitiminden sonra kesin ihracata dönüştürülmek istenmesi halinde dördüncü fıkra hükümleri uygulanır. (Gümrük Yönetmeliği 453.madde)}}.
– Bu Tebliğ kapsamında şirketlerin yapacakları geçici ihracatta, İhracatçı Birliklerine üye olma şartı aranmaz. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 23.maddesi).

Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında geçici ihracı yapılacak ticari eşya: 1) Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında, yurtdışında inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi teknik hizmet amacı ile Türkiye Gümrük Bölgesinden geçici olarak ihraç edilecek eşyaya ilişkin işlemler Ticaret Bakanlığınca 2013/1 sayılı Yurtdışı Müteahhitlik ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat ve İthalata İlişkin Serbest Bölgeler Tebliği çerçevesinde yürütülür. Bu kapsamda geçici ihracı yapılacak eşya için gümrük beyannamesi düzenlenerek, gümrük işlemlerinin yapılması için gümrük müdürlüğüne beyanda bulunulur. 2) Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri kapsamında geçici olarak Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç edilen eşyanın, Ticaret Bakanlığınca verilen süre içerisinde geri getirilmesi esastır. Söz konusu eşyanın yurt dışında kalma süresi, Gümrük Kanununun 168.maddesinde belirtilen 3 yıllık süreyi aşamaz. Ancak bu süre Ticaret Bakanlığınca uzatılabilir. Anılan Bakanlıkça verilecek süre uzatım yazısı, süre bitiminden önce başvurulmak kaydıyla, ilgili gümrük müdürlüğünce ek süre belgesi olarak değerlendirilir. (Hariçte İşleme-Geçici İhracat Hakkında 1 Sayılı Gümrük Genel Tebliği’nin 8.maddesi).

Kiralama İşlemleri

a) Finansal Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat Talepleri: Kiracı firma veya kuruluşla yapılan sözleşmenin aslı veya noter tasdikli örneği ile sözleşmenin yeminli tercümanca yapılmış olan Türkçe tercümesi ile birlikte çıkış işlemlerinin yapılacağı gümrük müdürlüğüne yapılır. Gümrük müdürlüğü tarafından onaylanan beyanname izin hükmündedir. Finansal kiralama yoluyla yapılacak ihracatta süre, Gümrük Kanununun 168.maddesinde belirtilen 3 yıllık süreyi aşamaz. Ancak bu süre, bitiminden önce başvurulmak kaydıyla, ilgili gümrük müdürlüğünce finansal kiralama sözleşmesinde belirlenen süre kadar uzatılır. (Hariçte İşleme-Geçici İhracatla ilgili 1 sayılı Gümrükler Genel Tebliği’nin 10.maddesi).
b) Ticari Kiralama Yoluyla Yapılacak İhracat Talepleri: Kiracı firma veya kuruluşla yapılan sözleşmenin aslı veya noter tasdikli örneği ile sözleşmenin yeminli tercümanca yapılmış olan Türkçe tercümesi; kiraya verilen eşyanın motorlu kara nakil vasıtası olması durumunda ise ayrıca bahse konu aracın motorlu araç tescil belgesinin bir örneği ile birlikte, çıkış işlemlerinin yapılacağı gümrük müdürlüğüne yapılır. Gümrük müdürlüğü tarafından onaylanan beyanname izin hükmündedir. Ticari kiralama konusu eşyanın mülkiyetinin kiraya verene ait olmaması durumunda, eşyanın mülkiyetinin başkasına ait olduğuna ilişkin noterde tanzim ettirilmiş muvafakatname ibraz edilir. Ticari kiralama konusu eşyanın, finansal kiralama yoluyla elde edilmiş olması durumunda, söz konusu eşyanın finansal kiralama yoluyla elde edildiğine ilişkin kiralayan ile kiraya veren arasında yapılan sözleşme ve kiralayan kişi tarafından noterden tanzim ettirilmiş muvafakatname ibraz edilir. Ticari kiralama yoluyla yapılacak ihracatta süre, Gümrük Kanununun 168.maddesinde belirtilen 3 yıllık süreyi aşamaz. Ancak bu süre, bitiminden önce başvurulmak kaydıyla, ilgili gümrük müdürlüğünce ticari kiralama sözleşmesinde belirlenen süre kadar uzatılabilir. (Hariçte İşleme-Geçici İhracatla ilgili 1 sayılı Gümrükler Genel Tebliği’nin 9.maddesi).                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Sayfa 4 / 7

B- Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İthalat İşlemleri

– Türk müteahhitlik firmalarının yurt dışında inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi üstlendikleri işlerle ilgili olarak satın aldıkları makine, teçhizat ve kalıpların Türkiye’ye kesin ve geçici ithali ile bunlara ilişkin süre uzatımları Ticaret Bakanlığı’nın iznine tabidir. Söz konusu malların geçici ithalinde ise, ödenmesi gereken gümrük vergilerinin tamamı teminata bağlanır. Geçici ithali yapılan makina ve teçhizatın kesin ithale dönüştürülmesi halinde, teminata bağlanan gümrük vergilerinin tamamı irad kaydedilir. (İthalat Rejim Kararı 11.madde).

1- Ticaret Bakanlığının Yurt Dışı Teşkilatının Bulunduğu Veya Yetki Sahibi Olduğu Ülkelerde ÜstlenilenBu Tebliğ Kapsamı İşlerle İlgili Kesin (Kati) İthalat İşlemleri:

– (1) Bakanlık (Ticaret Bakanlığı’nın) yurt dışı teşkilatının bulunduğu/yetki sahibi olduğu ülkelerde üstlenilen inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi işlerle ilgili olarak yurt dışından satın alınan makine ve teçhizatın kesin ithalatına ilişkin başvurular, Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden gerçekleştirilir.
(2) Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden gerçekleştirilen başvuru esnasında, a) Yurda kesin ithalatı yapılacak makine ve teçhizata ilişkin Ek-4’te yer alan taahhütname, b) Firmanın ana sözleşmesinin yayımlandığı ticaret sicili gazetesinin aslı, varsa sözleşme değişiklik metinlerinin noter veya ticaret memurluğu tarafından tasdikli örnekleri, c) Ticaret veya sanayi odasına kayıt belgesi ile imza sirkülerinin aslı veya noter tasdikli örneği, ç) Üstlenilen işle ilgili makine ve teçhizata ilişkin faturaların ve makine envanterinin Bakanlık yurt dışı teşkilatınca onaylı örnekleri, elektronik ortamda sisteme yüklenir.
(3) İkinci fıkradaki belgelerin asılları ile Elektronik Başvuru Sistemi uygulaması üzerinden çıktısı alınacak Ek-3’te yer alan formdan iki adet basılı nüsha, bir dilekçeye eklenerek başvuru tarihini takip eden en geç üç iş günü içinde Genel Müdürlüğe sunulur.
(4) İkinci fıkrada sayılan belgelerde başvuru tarihi sonrasında herhangi bir değişiklik olması durumunda firma, bu değişiklikleri, ilgili belgelerle birlikte en geç bir ay içerisinde Genel Müdürlüğe bildirir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 11.maddesi).

2- Bakanlık Yurt Dışı Teşkilatının Bulunmadığı/Yetki Sahibi Olmadığı Ülkelerde Üstlenilen Bu Tebliğ Kapsamı İşlerle İlgili Kesin (Kati) İthalat İşlemleri:

– (1) Bakanlık yurt dışı teşkilatının bulunmadığı/yetki sahibi olmadığı ülkelerde üstlenilen inşaat, tesisat, montaj, mühendislik, proje, müşavirlik, işletme, bakım ve onarım gibi işlerle ilgili olarak yurt dışından satın alınan makine veya teçhizatın kesin ithalatına ilişkin olarak yapılan başvurular; a) Yurda kesin ithalatı yapılacak makine ve teçhizata ilişkin Ek-4’te yer alan taahhütname, b) İlgili ülkedeki başkonsolosluklarca/büyükelçilik konsolosluk şubelerince tasdik edilecek Ek-3’te yer alan formdan iki nüsha, c) Başkonsolosluklardan/büyükelçilik konsolosluk şubelerinden alınan İş Alındı Belgesinin aslı veya noter tasdikli bir örneği, ç) Üstlenilen işle ilgili makine ve teçhizata ilişkin faturaların ve makine envanterinin konsolosluklarca onaylı örnekleri, d) Firmanın ana statüsünün yayımlandığı ticaret sicili gazetesinin aslı, var ise tadil asılları veya noter veya ticaret memurluğu tarafından tasdikli örnekleri, e) Ticaret veya sanayi odasına kayıt belgesi ile imza sirkülerinin aslı veya noter tasdikli örneği, bir dilekçeye eklenerek firmaya verilen geçici ihraç izin süresinin bitiminden önce Genel Müdürlüğe yapılır.
(2) Birinci fıkrada sayılan belgelerde, başvuru tarihi sonrasında herhangi bir değişiklik olması durumunda firma, değişiklikleri ilgili belgelerle bir ay içerisinde Genel Müdürlüğe bildirir. (Yurt Dışı Müteahhitlik Ve Teknik Müşavirlik Hizmetleri Kapsamında Yapılacak İhracat Ve İthalata İlişkin 2013/1 Sayılı Serbest Bölgeler Tebliği’nin 17.maddesi).                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Sayfa 5 / 7

II- İŞYERİ NAKLİ SURETİYLE SERBEST DOLAŞIMA SOKULAN SERMAYE MALLARI VE DİĞER MALZEMELERİN TÜRKİYE’YE MUAFEN İTHAL EDİLMESİ

– Türkiye Gümrük Bölgesi dışında sürdürülen ekonomik bir faaliyetin kesin olarak sona erdirilerek, Türkiye Gümrük Bölgesine nakli dolayısıyla serbest dolaşıma sokulan sermaye malı ve diğer malzemeye (kalıp ve fikstüre, vb.) muafiyet tanınır.

Faaliyet deyimi: Madencilik, tarım, serbest meslek faaliyeti ve benzeri faaliyetler de dahil olmak üzere üreticilerin, tüccarların veya hizmet sunan kişilerin her türlü ekonomik faaliyeti anlamına gelir.

İşletme deyimi: Bağımsız ekonomik birim demektir. Bu birim, bir kurumun tümünü ya da bir bölümünü, kapsar.

Sermaye malları ve diğer malzemeler deyimi: İşletmenin faaliyetini devam ettirmesi için, gerekli teknik malzemeler ile büro ve dükkan malzemelerini kapsar.

Muafiyet; Mücbir sebep veya beklenmeyen haller saklı kalmak kaydıyla, Türkiye Gümrük Bölgesine nakletmek üzere yabancı ülkedeki faaliyetini sona erdirmeden önce en az oniki ay süreyle işletme tarafından fiilen kullanılmakta olan, Türkiye’ye nakilden sonra da aynı amaçla kullanılacak olan ve söz konusu işletmenin niteliği ile büyüklüğüne uygun bulunan eşya ve malzeme ile sınırlıdır. Muafiyet hakkı sadece, ayrıldıkları ülkede en az üç yıl süre ile aynı işte çalışan kişilere, Türkiye Gümrük Bölgesinde de benzer bir faaliyeti yürütmek amacıyla, ayrıldıkları ülkedeki faaliyetlerini kesin olarak sona erdiren iş yeri sahibine tanınır. Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik bulunan bir işletme ile herhangi bir ilişki, bağlantı, ortaklık kurma amaçlarına yönelik işletmeler için muafiyet uygulanmaz.

– Üretim veya hizmet endüstrisi makinesi olmayan, mal ve hizmet üretiminde kullanılmayan, taşınabilir laboratuvar veya dış yayın yapma birimleri gibi ulaşım araçları. Canlı hayvan, hayvan yemleri ile tohum ve fidanlar. Ham madde, yarı mamul veya mamul madde stokları ile akaryakıtlar muafiyet kapsamı dışındadır.

– Muafiyet süresi bir yıl olup, mücbir sebep veya beklenmeyen haller saklı kalmak kaydıyla, işletmenin nakledildiği ülkedeki faaliyetlerin sona erdirildiği tarihten itibaren oniki ay (bir yıl) içerisinde Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya ve malzeme için uygulanır.

– Her hangi bir serbest meslek veya benzeri bir faaliyetle uğraşan gerçek kişilere de, mesleklerini Türkiye Gümrük Bölgesinde de yürüteceklerini ispat etmeleri halinde bu muafiyet tanınır.

– Kazanç sağlama amacına yönelik olmayan faaliyetlerle uğraşan ve bu faaliyetini Türkiye Gümrük Bölgesine nakleden tüzel kişiler tarafından serbest dolaşıma sokulan sermaye malları ve diğer malzemeye ilişkin muafiyet işlemleri de yukarıda belirtilen hükümler çerçevesinde yerine getirilir.

– İşyeri nakli suretiyle ve/veya ilgili sermaye malları ve diğer malzemelerin Türkiye’ye ithali için ilgili kişi veya kişiler tarafından, işyeri faaliyetleri devam ederken veya sona erdirildikten sonra; a) Ekonomik faaliyetin sona erdirildiğine dair ilgili ülke resmi makamlarından alınacak belge, b) İşletmenin son üç yıllık kazancı ve ödenen vergilere ilişkin belgeler, c) Serbest dolaşıma girişi istenilen makine ve sair eşyanın varsa faturaları ve işyeri demirbaş kayıtlarına ilişkin belgeler, d) Yerleşim yerinin nakledildiğine ilişkin dış temsilciliklerimizden alınacak ikamet nakil belgesi, e) Serbest dolaşıma girişi istenilen malların marka, model, seri numarası ve kullanım amaçlarına ilişkin ayrıntılı olarak düzenlenmiş liste veya listeler, Yurt dışından temin edilerek ve dış temsilciliklerimize tercümeleri onaylattırılarak, diğer taraftan f) İşyeri açma izin belgesi ile g) Mahalli esnaf, sanatkâr, ticaret veya sanayi odasına kayıt belgesi ise Türkiye’den temin edilerek tüm bu belgelerle birlikte ithalatın yapılacağı gümrük idaresine başvurulması gerekmekte olup, başvurulan gümrük idaresi tarafından ithalat işlemleri sonuçlandırılır.                                                                                                                                                                                                                                                                            Sayfa 6 / 7

III- KURULUM, MONTAJ, BAKIM VE ONARIM GİDERLERİ

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 28.maddesinin b fıkrasına göre;İthal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilebilmeleri koşuluyla sınai tesis, makine, teçhizat, kalıp gibi, ithal eşyası için ithalattan sonra yapılan inşa, kurma/kurulum, montaj, bakım (onarım) veya teknik yardıma ilişkin giderler, gümrük kıymetine dahil edilmez. Şayet, bahse konu inşa, kurma/kurulum, montaj, bakım (onarım) veya teknik yardıma ilişkin giderler ilgili faturasında, sözleşmesinde, vb. ithal belgelerinde, ithal edilen sınai tesisi, makine, teçhizat, kalıp, fikstür vb. ithal eşyasının kıymetinden ayrı şekilde, ayrı bir kalem olarak belirtilmemişse, ithal edilen eşyanın kıymetinden ayrılamıyor ise:Genel kıymet kuralları gereği, ithalat sırasında gümrük idaresince, ithal edilen esas eşyanın kıymetiyle birlikte, ithal eşyasının kıymeti olarak değerlendirilerek, ithalata ilişkin SDGB’nin tescil tarihinde söz konusu esas eşyaya ait vergi oranı, döviz kuru, ödeme şekli ve diğer vergilendirme unsurları, esas eşyanın ithaline ilişkin gerekli ticaret politikası önlemlerinin uygulanması ile eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması, ve ithalat vergilerinin tahsili ile ithalat gerçekleştirilir.

Ancak: İnşa, kurma/kurulum, montaj, bakım (onarım) veya teknik yardım ve benzeri giderlerin hizmet ithalatı olması, hizmetin Türkiye’de yapılması ve/veya hizmetten Türkiye’de faydalanılması nedeniyle Katma Değer Vergisine tabi olup, ilgili vergi dairesine sorumlu sıfatıyla 2 Nolu KDV Beyannamesiyle beyanda bulunularak, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1, 6, 8, 9, 10 ve 24.maddeleri, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği ve ilgili diğer mevzuat hükümleri gereği, genel vergi oranı (% 20) üzerinden sorumlu sıfatıyla KDV tevkifatı yapılması gerekir.
Ayrıca, söz konusu giderler, genelde, bu hizmetleri yerine getiren işçi, usta, ustabaşı, teknik eleman, tekniker, mühendis vb. kişilere ödenen ücretler (serbest meslek kazancı) şeklinde karşımıza çıktığı için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (Stopaj) hükümleri, ilgili “ÇVÖA” hükümleri, ilgili kişilerin bir yıl içinde toplam 183 günden fazla Türkiye’de kalıp kalmadıkları, vb. hususları dikkate alınarak, ayrıca stopaj açısından da incelenip değerlendirilmesi gerekir.

Örnek 1: Afyon Karahisar’ın Şuhut ilçesinde başta patates cipsi olmak üzere çeşitli gıda maddeleri ve konserve üretimi yapan Y firmasının, mevcut üretim kapasitesini artırmak, yeni bir üretim bandı kurmak için Portekiz’de mukim Z firmasından sanayi tesisi (çeşitli makine, teçhizat, ekipman ve kalıplar) satın aldığını ve ithalata müteakip söz konusu sanayi tesisinin inşa, kurma, montaj giderleri de dahil toplam 1.250.000-USD bedel ödediğini, inşa, kurulum, montaj giderleri tutarının gerçekte toplam 50.000-USD olmasına karşın, ilgili satış sözleşmesinde ve/veya satış faturasında ayrı bir kalem, ayrı bir gider olarak gösterilmediğini ve ithalatı yapılan sanayi tesisinin (çeşitli makine, teçhizat ve kalıpların) fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilemediğini, bu fiyata dahil olduğunu varsayalım. Söz konusu inşa, kurulum, montaj giderleri olan 50.000-USD tutar, bahse konu ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatından ayırt edilemediği, esas eşya ile birlikte, bir bütün olarak değerlendirildiği (1.250.000-USD içinde olduğu) için ithalat eşyasının gümrük kıymeti ilgili SDGB’de 1.250.000-USD beyan edilip, gümrük/ithalat vergileri de 1.250.000-USD üzerinden tahakkuk ve tahsil edilmesi gerekir.

Örnek 2: Yukarıdaki (birinci) örneğimizde ithal eşyamıza ilişkin olarak yapılan inşa, kurulum, montaj vb. giderlerinin ilgili satış faturasında ve/veya sözleşmede ayrı bir kalem, ayrı bir gider olarak gösterildiğini ve bu giderlerin toplam 50.000-USD olduğunu varsayalım. Bu durumda, söz konusu eşyalarımızın gümrük kıymeti 1.200.000-USD olacağı için eşyaların ithaline ilişkin SDGB’de 1.200.000-USD tutar üzerinden beyan, tescil ve gümrük/ithalat vergileri 1.200.000-USD üzerinden tahakkuk ve tahsil edilir. İnşa, kurulum, montaj giderleri olan 50.000-USD hizmet ithalatı için ise; İthalatçı Y firması tarafından, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1, 6, 8, 9, 10 ve 24.maddeleri, Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği ve ilgili diğer mevzuat hükümleri gereği, ilgili vergi dairesine sorumlu sıfatıyla 2 Nolu KDV Beyannamesiyle beyanda bulunularak, tekabül eden KDV’nin ödenmesi gerekir. (KDV Kanunu’nun 29.maddesi, KDV Genel Uygulama Tebliği ve ilgili diğer mevzuat gereği, sorumlu sıfatıyla 2 Nolu KDV beyannamesi ile beyan edilen KDV, vergi sorumluları (ilgili gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri) açısından yüklenilen vergi niteliğinde olup, söz konusu KDV’nin aynı dönem içinde mükellef sıfatıyla verilen 1 No.lu KDV beyannamesi ile  indirime konu yapılabilir).

 Ayrıca; Söz konusu giderler, genelde, bu hizmetleri yerine getiren işçi, usta, ustabaşı, teknik eleman, tekniker, mühendis vb. kişilere ödenen ücretler (serbest meslek kazancı) şeklinde karşımıza çıktığı için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (Stopaj) hükümleri, ilgili “ÇVÖA” hükümleri, ilgili kişilerin bir yıl içinde toplam 183 günden fazla Türkiye’de kalıp kalmadıkları, vb. hususları dikkate alınarak stopaj açısından da incelenip değerlendirilmesi, varsa tekabül eden stopajın da ithalatçı Y firmasınca, ilgili vergi dairesine Muhtasar Beyanname ile beyan edilerek ödenmesi gerekir. 

Kocaeli, 27.11.2025

Kerim ÇOBAN
Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi
                                                                                                                                                                                                                    Sayfa 7 / 7